Diễn đàn tháng 11: Ai bảo vệ những đứa trẻ khi người mẹ bị bạo hành?

Những đứa trẻ gặm nhấm nỗi sợ hãi

Theo chia sẻ của cán bộ Ngôi nhà bình yên, nhiều người mẹ tìm đến đây với tâm lý hoàn toàn suy sụp. Bị bạo hành suốt nhiều năm, bị kiểm soát từng bước đi qua điện thoại hay chiếc xe máy gắn định vị, họ đã phải dắt díu con cái trốn chạy với hai bàn tay trắng và cõi lòng vỡ vụn.

Nhưng xót xa nhất là trong cơn giông bão ấy, dù thương con đứt ruột và bản năng làm mẹ luôn thôi thúc họ phải che chở cho con, người mẹ đôi khi vẫn lực bất tòng tâm. Bởi chính họ đang phải chật vật giữ lấy mạng sống, loay hoay với những thủ tục pháp lý và nỗi sợ bị truy đuổi, sức vóc và sự bảo vệ của một người mẹ bỗng trở nên quá mỏng manh. Giữa khoảng trống bất lực đó, những đứa trẻ gánh chịu tổn thương sâu sắc nhất, nhưng lại là những "nạn nhân vô hình" ít nhận được tiếng nói bảo vệ hơn cả.

Có những đứa trẻ lớn lên trong cảnh đòn roi, chứng kiến người cha giận dữ đập phá đồ đạc, thậm chí dùng hung khí uy hiếp chính mẹ mình. Có những em bé mới chỉ vài tuổi đầu đã biết nấp sau vạt áo mẹ, nín thở mỗi khi nghe tiếng xe máy của bố phóng về phía cổng. Đáng sợ hơn thế, có những nỗi đau bị chôn vùi sau lớp cửa đóng kín, như câu chuyện của một nữ sinh vừa tròn 14 tuổi, bị chính người bố dượng xâm hại suốt hơn một năm trời trong câm lặng. Em không dám nói với mẹ, không dám kêu cứu với ai vì bị đe dọa sẽ tước đoạt sinh mạng của chính những người thân yêu nhất.

Đứa trẻ ấy, và rất nhiều đứa trẻ khác, phải gặm nhấm nỗi sợ hãi cô độc ngay giữa ban ngày. Khi người mẹ ngã quỵ, ai sẽ nhìn thấu những vết thương vô hình trong tâm hồn các em? Ai sẽ kéo các em ra khỏi chiếc lồng kính của sự im lặng?

Lâu nay, chúng ta vẫn quen nghĩ bảo vệ con là bản năng của người mẹ. Nhưng khi người mẹ đang rơi vào đường cùng - vừa đói, hoảng loạn, vừa phải đối mặt với người chồng vũ phu sẵn sàng thuê cả người đến quấy rối - chính họ còn chẳng tự bảo vệ được mình, lấy đâu ra sức lực để che chở cho con.

Đó là lúc chúng ta không thể cứ mãi trông chờ vào sự hy sinh thầm lặng của người phụ nữ. Trách nhiệm bảo vệ những đứa trẻ lúc này phải là việc chung của cả xã hội: Từ nhà trường, khu xóm cho đến các cơ quan bảo vệ quyền trẻ em.

Thế nhưng, hệ thống "phòng thủ" ấy đôi khi vẫn có những khoảng trống lạnh lùng. Không ít lần, hàng xóm biết rõ nhà bên cạnh cãi vã, bạo lực xảy ra thường xuyên nhưng lại chọn cách tặc lưỡi cho qua với suy nghĩ "vợ chồng nhà người ta, đóng cửa bảo nhau" hay "chuyện nhà người ta, mình can vào làm gì cho rước họa". Điều đó vô tình tiếp tay cho bạo lực kéo dài ngày này qua tháng khác.

Ngay cả nhà trường - nơi có thể nhận ra những bất ổn của học sinh - đôi khi vẫn bỏ quên những dấu hiệu cầu cứu thầm lặng. Một đứa trẻ bỗng nhiên thu mình lại, học sút kém, hay giật mình hoảng hốt trước tiếng động lớn, đôi khi chỉ nhận về sự khiển trách thay vì một lời hỏi han, một sự thấu cảm từ thầy cô. Nếu những người làm giáo dục không đủ tinh tế để đọc được những vết xước trong tâm hồn các em, đứa trẻ sẽ càng chìm sâu vào cô đơn.

Cần một mạng lưới bảo vệ thực sự từ cộng đồng

Để trả lời cho câu hỏi ấy, theo chuyên gia tâm lý, ThS Nguyễn Viết Hiền (Giảng viên ĐH Giáo dục - ĐHQGHN, Giám đốc Công ty Giáo dục OED), cách duy nhất là sự chung tay trách nhiệm và đầy tình người của toàn xã hội.

Trước hết, mỗi người trong chúng ta phải thay đổi cách nhìn. Đừng xem bạo lực gia đình hay việc chăm sóc trẻ em là "chuyện riêng của nhà khác". Một tiếng khóc đêm của đứa trẻ nhà bên, một vết bầm tím trên tay học trò, hay một ánh mắt sợ hãi... đều là tiếng kêu cứu cần được sẻ chia. Sự lên tiếng kịp thời của người hàng xóm, tổ dân phố hay thầy cô giáo đôi khi có thể cứu cả cuộc đời một đứa trẻ.

Bên cạnh đó, các cơ quan bảo vệ trẻ em, công an và các đoàn thể phải thực sự là điểm tựa vững chắc. Khi một người mẹ tìm đến cơ quan chức năng, việc giúp đỡ không chỉ là tìm một mái nhà tạm lánh, mà phải có ngay biện pháp bảo vệ khẩn cấp và hỗ trợ tâm lý cho những đứa con đi cùng. Trẻ em cần được chăm sóc y tế, ổn định tinh thần, được đi học lại và quan trọng nhất là được sống trong môi trường không còn sợ hãi.

Nhà đáng lẽ phải là bến đỗ bình yên, chứ không thể là nơi giam cầm tuổi thơ. Khi người mẹ ngã quỵ trước giông bão gia đình, những đứa trẻ không thể mãi đứng chịu trận trong cô độc. Trách nhiệm của mỗi chúng ta - từ cơ quan pháp luật cho đến cả cộng đồng - là hãy chìa tay ra, làm tấm lá chắn vững chãi để ôm lấy các em, không để đứa trẻ nào bị bỏ lại phía sau trên con đường tìm lại bình yên.