Diễn đàn tháng 11: Vì sao phụ nữ bị bạo lực chọn im lặng?

Nỗi sợ khiến nạn nhân không dám lên tiếng

PV: Vì sao nhiều phụ nữ dù thường xuyên bị bạo lực, chịu tổn thương cả thể chất lẫn tinh thần nhưng vẫn chọn im lặng, không tố giác người gây bạo lực? Những rào cản tâm lý nào khiến họ không đủ can đảm lên tiếng?

TS. Nguyễn Hữu Long: Sự im lặng của phụ nữ bị bạo lực thường không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ mà là kết quả của nhiều áp lực tâm lý chồng chéo. Đó có thể là nỗi sợ bị trả thù, sợ gia đình tan vỡ, sợ bị người thân trách móc, bị cộng đồng dị nghị hoặc lo lắng cho tương lai của con cái.

Một rào cản đáng kể khác là sự phụ thuộc vào người gây bạo lực. Sự phụ thuộc này không chỉ nằm ở kinh tế mà còn ở tình cảm, chỗ ở và các mối quan hệ gia đình. Có những phụ nữ không có thu nhập riêng, không có nơi nào để đi, không biết phải bắt đầu cuộc sống mới như thế nào nếu rời khỏi người chồng đang bạo hành mình.

Bên cạnh đó, bạo lực trong gia đình đôi khi diễn ra theo những giai đoạn đan xen. Sau hành vi đánh đập, xúc phạm, người gây bạo lực có thể xin lỗi, hứa thay đổi, thể hiện sự quan tâm. Những khoảng thời gian hòa hoãn ấy khiến nạn nhân tiếp tục hy vọng rằng người kia sẽ thay đổi, gia đình có thể trở lại bình thường.

Vì vậy, không thể đơn giản cho rằng nạn nhân im lặng vì yếu đuối hoặc thiếu quyết đoán. Trong nhiều trường hợp, họ đang bị mắc kẹt giữa nỗi đau hiện tại và nỗi sợ về những điều có thể xảy ra nếu lên tiếng.

PV: Khi sống lâu dài trong môi trường bạo lực, liệu nạn nhân có thể hình thành tâm lý cam chịu, bất lực, thậm chí dần tin rằng mình có lỗi và phải chấp nhận những hành vi đối xử đó? Điều gì diễn ra trong tâm lý của họ?

TS. Nguyễn Hữu Long: Có thể xảy ra tình trạng này. Khi liên tục phải sống trong môi trường bị đe dọa, kiểm soát, xúc phạm hoặc hành hung, người phụ nữ có thể dần hình thành cảm giác bất lực, mất niềm tin vào khả năng thay đổi hoàn cảnh.

Ban đầu, họ có thể phản kháng, giải thích, tìm cách thuyết phục người gây bạo lực hoặc hy vọng mọi chuyện sẽ tốt hơn. Nhưng nếu những nỗ lực ấy liên tục thất bại, thậm chí khiến bạo lực gia tăng, họ có thể dần từ bỏ việc phản kháng.

Đáng lo ngại hơn, một số nạn nhân bắt đầu nội hóa những lời xúc phạm, đổ lỗi từ người gây bạo lực. Họ nghĩ rằng mình chưa đủ tốt, chưa biết cách ứng xử, chưa làm tròn trách nhiệm của người vợ, người mẹ nên mới phải chịu những hành vi đó.

Đây là biểu hiện của sự tổn thương sâu sắc về lòng tự trọng và nhận thức giá trị bản thân. Nạn nhân không chỉ phải chịu đựng hành vi bạo lực từ bên ngoài mà còn có thể tự làm tổn thương mình bằng cảm giác tội lỗi, xấu hổ và tự trách.

Cần nhấn mạnh rằng, không có bất kỳ mâu thuẫn hay lỗi lầm nào trong quan hệ gia đình có thể biện minh cho hành vi bạo lực. Người bị bạo lực không phải chịu trách nhiệm cho hành vi sai trái của người gây bạo lực.

PV: Nỗi sợ bị trả thù, bị đổ lỗi, mất gia đình hoặc ảnh hưởng đến con cái tác động như thế nào đến tâm lý và quyết định tố giác của phụ nữ bị bạo lực? Vì sao họ có thể lựa chọn ở lại trong một mối quan hệ gây tổn thương?

TS. Nguyễn Hữu Long: Đối với nhiều phụ nữ, rời khỏi một mối quan hệ bạo lực không chỉ là quyết định chấm dứt tình cảm mà còn đồng nghĩa với việc phải đối diện với hàng loạt thay đổi lớn trong cuộc sống.

Họ có thể lo mất chỗ ở, mất nguồn thu nhập, không đủ khả năng nuôi con hoặc phải đối mặt với sự phản ứng của gia đình hai bên. Đặc biệt, tâm lý lo con cái không có một gia đình đầy đủ cha mẹ khiến nhiều người cố gắng chịu đựng, hy vọng sự hy sinh của mình sẽ giúp giữ được mái ấm.

Một số phụ nữ còn sợ rằng việc tố giác sẽ khiến người gây bạo lực trở nên hung hãn hơn. Nỗi sợ này có thể xuất phát từ những lần bị đe dọa, kiểm soát hoặc hành hung trước đó. Vì thế, họ thường cân nhắc rất nhiều trước khi quyết định lên tiếng.

Cũng cần nhìn nhận rằng tình cảm không dễ dàng mất đi chỉ vì một người đã gây ra hành vi bạo lực. Nạn nhân có thể vẫn yêu thương, lưu luyến những khoảng thời gian tốt đẹp hoặc tin rằng người kia có thể thay đổi. Sự đan xen giữa tình cảm, trách nhiệm gia đình và nỗi sợ khiến họ khó đưa ra quyết định rời đi.

Bởi vậy, không nên trách móc phụ nữ vì sao không rời khỏi người gây bạo lực. Điều cần quan tâm là những rào cản nào đang khiến họ chưa thể rời đi và họ đang phải đối diện với những nỗi sợ gì.

Thoát khỏi bạo lực, hành trình tìm lại chính mình

PV: Vì sao có những phụ nữ khi được hỏi về tình trạng bạo lực lại phủ nhận, né tránh, thậm chí bênh vực người gây bạo lực? Đây là biểu hiện của cơ chế tự vệ tâm lý hay sự lệ thuộc tình cảm? Chuyên gia lý giải như thế nào?

TS. Nguyễn Hữu Long: Đây có thể là sự kết hợp của nhiều phản ứng tâm lý khác nhau. Khi phải đối diện với một sự thật quá đau đớn, một số người có xu hướng phủ nhận hoặc né tránh để tự bảo vệ mình trước những cảm xúc tiêu cực.

Thừa nhận mình đang bị bạo lực cũng đồng nghĩa với việc họ phải đối diện với sự thật rằng cuộc hôn nhân, mối quan hệ mà mình từng kỳ vọng đang có vấn đề nghiêm trọng. Điều đó có thể tạo ra cảm giác thất vọng, xấu hổ, mất mát và bất an.

Việc bênh vực người gây bạo lực đôi khi còn xuất phát từ sự phụ thuộc tình cảm. Nạn nhân có thể vẫn nhìn thấy những mặt tốt của người kia, nhớ về những kỷ niệm đẹp hoặc tin rằng những hành vi bạo lực chỉ là nhất thời, do nóng giận hay áp lực cuộc sống.

Một số người còn có xu hướng giảm nhẹ mức độ nghiêm trọng của hành vi bạo lực, chẳng hạn cho rằng đó chỉ là một lần nóng giận, một lần mất kiểm soát hoặc chuyện riêng của vợ chồng.

Tuy nhiên, cần phân biệt việc nạn nhân chưa sẵn sàng thừa nhận tình trạng của mình với việc họ không nhận thức được bạo lực. Có người hiểu rất rõ mình đang bị tổn thương nhưng chưa đủ an toàn hoặc chưa đủ nguồn lực để đối diện với sự thật ấy.

PV: Việc chịu đựng bạo lực trong thời gian dài để lại những tổn thương gì đối với sức khỏe tinh thần, lòng tự trọng, niềm tin và khả năng tự quyết định của phụ nữ? Những tổn thương này có thể ảnh hưởng đến cuộc sống của họ về lâu dài như thế nào?

TS. Nguyễn Hữu Long: Bạo lực kéo dài có thể để lại những tổn thương sâu sắc đối với sức khỏe tâm thần. Nạn nhân có thể thường xuyên lo âu, mất ngủ, dễ giật mình, luôn trong trạng thái cảnh giác vì sợ hành vi bạo lực tái diễn. Một số người có biểu hiện trầm cảm, thu mình, mất hứng thú với cuộc sống, thậm chí xuất hiện những triệu chứng liên quan đến sang chấn tâm lý.

Không chỉ vậy, việc thường xuyên bị xúc phạm, kiểm soát và hạ thấp giá trị có thể khiến người phụ nữ mất dần lòng tự trọng. Họ không còn tin rằng mình xứng đáng được yêu thương, tôn trọng và có quyền sống trong một môi trường an toàn.

Khả năng tự quyết định cũng có thể bị ảnh hưởng. Khi mọi lựa chọn trong cuộc sống đều bị kiểm soát, nạn nhân dần mất đi sự tự tin, sợ đưa ra quyết định và phụ thuộc vào ý kiến của người khác. Ngay cả khi đã thoát khỏi môi trường bạo lực, họ vẫn có thể mang theo cảm giác bất an, nghi ngờ bản thân và khó xây dựng những mối quan hệ mới.

Điều đáng nói là những tổn thương này không phải lúc nào cũng biến mất ngay khi hành vi bạo lực chấm dứt. Có những phụ nữ đã rời khỏi mối quan hệ bạo lực nhưng vẫn cần một khoảng thời gian dài để phục hồi tâm lý, lấy lại niềm tin và cảm giác an toàn.

Vì vậy, cần nhìn nhận bạo lực không chỉ qua những vết thương trên cơ thể mà còn qua những tổn thương vô hình trong tâm trí người phụ nữ. Đôi khi, một lời xúc phạm lặp đi lặp lại, sự đe dọa hay kiểm soát kéo dài cũng có thể để lại hậu quả tâm lý rất nặng nề.

Điều quan trọng là phụ nữ bị bạo lực cần được nhìn nhận bằng sự thấu hiểu, thay vì phán xét hay đổ lỗi. Họ cần được khẳng định rằng mình có quyền được sống an toàn, được tôn trọng và không phải chịu đựng bạo lực dưới bất kỳ hình thức nào.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!