Đồ ăn nhanh âm thầm bào mòn sức khỏe người trẻ

Sự bùng nổ của dịch vụ giao đồ ăn những năm gần đây đã làm thay đổi thói quen ăn uống tại các đô thị. Bữa ăn trở nên nhanh hơn bao giờ hết chỉ với vài cú chạm màn hình. Sự tiện lợi ấy giúp tiết kiệm thời gian, nhưng cũng mở ra một nghịch lý người Việt dần ít nấu ăn và tiến gần hơn tới các nguy cơ bệnh mạn tính từ chính những lựa chọn ăn uống hằng ngày.

Vắng dần những bữa cơm gia đình

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, yếu tố thiếu thời gian khiến việc nấu nướng không còn được ưu tiên. Ăn ngoài, ăn qua ứng dụng trở thành lựa chọn quen thuộc của người trẻ, sinh viên và dân văn phòng. Không gian ăn uống cũng vì thế mà thay đổi. Bữa ăn diễn ra trên bàn làm việc, trong xe, trước màn hình máy tính thay vì quanh bàn ăn gia đình.

Ở phân khúc bình dân, nơi phần lớn người trẻ lựa chọn, nhiều mô hình quán vỉa hè, xe đẩy, bếp nấu online rất khó được kiểm soát thường xuyên. Nguyên liệu giá rẻ, rau củ tồn dư hóa chất, dụng cụ chế biến thiếu vệ sinh, môi trường sát mặt đường nhiều bụi mịn, côn trùng… đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng bữa ăn.

Một trong những nguy cơ đáng lo nhất là việc sử dụng dầu chiên đi chiên lại nhiều lần. Khi dầu bị đun đi đun lại ở nhiệt độ cao, cấu trúc acid béo bị biến đổi, sinh ra các hợp chất oxy hóa và chất béo chuyển hóa có hại cho thành mạch, gan và hệ tim mạch. Người ăn gần như không thể nhận biết điều này qua mùi vị, nhưng cơ thể vẫn phải tiếp nhận đều đặn qua các món chiên rán quen thuộc.

Song song với đó là lượng muối, đường và chất béo trong nhiều món ăn truyền thống khi được chế biến để phục vụ số đông. Một bữa ăn với nước dùng đậm đà, nhiều nước chấm, nhiều topping có thể khiến lượng natri vượt mức khuyến nghị trong ngày theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới nếu lặp lại thường xuyên.

Mắc bệnh mạn tính vì đồ ăn nhanh

Trong thực tế lâm sàng, xu hướng bệnh không lây nhiễm xuất hiện sớm hơn ở nhóm 25–40 tuổi ngày càng rõ rệt. Tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, gan nhiễm mỡ không do rượu, tiền tiểu đường… đang được phát hiện nhiều ở người trẻ, đặc biệt là nhóm làm việc văn phòng, công nghệ, dịch vụ.

Lối sống ngồi nhiều, ngủ ít, căng thẳng kéo dài khiến cơ thể có xu hướng tìm đến thực phẩm giàu đường và chất béo như một cách giải tỏa cảm xúc. Việc đặt đồ ăn nhanh qua ứng dụng chỉ mất vài phút khiến hành vi "ăn theo cảm xúc" trở nên dễ dàng và lặp lại thường xuyên.

Nhiều người vẫn tin rằng món ăn truyền thống luôn lành mạnh hơn fast food phương Tây. Tuy nhiên, khi các món quen thuộc bị "công nghiệp hóa" để phục vụ tốc độ và số lượng lớn, lợi thế dinh dưỡng ban đầu bị suy giảm bởi quá nhiều muối, dầu rẻ, thịt mỡ và thiếu rau xanh.

Hệ quả không chỉ dừng ở tăng cân mà là nguy cơ biến chứng tim mạch, đột quỵ, tiểu đường xuất hiện sớm hơn nhiều so với trước đây. Giải pháp không nằm ở việc loại bỏ hoàn toàn đồ ăn ngoài, mà ở việc điều chỉnh tần suất và thói quen lựa chọn. Việc tự nấu ăn vài bữa mỗi tuần giúp kiểm soát được nguyên liệu, lượng dầu, muối và khẩu phần, từ đó giảm đáng kể nguy cơ bệnh mạn tính.

Việc hình thành thói quen đọc nhãn dinh dưỡng, giảm đồ chiên rán, tăng rau xanh, hạn chế nước ngọt và trà sữa là những thay đổi nhỏ nhưng có tác động lớn về lâu dài. Bên cạnh đó, công nghệ vốn góp phần thúc đẩy thói quen ăn nhanh, cũng có thể trở thành công cụ hỗ trợ người trẻ quay lại căn bếp thông qua các ứng dụng hướng dẫn nấu ăn, tính toán khẩu phần và lên thực đơn phù hợp nhịp sống đô thị.