Doanh nghiệp thủy sản cảnh báo "điểm nghẽn" trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm

Lo "đứt gãy" chuỗi kiểm soát an toàn thực phẩm vì quy định cấp giấy chứng nhận

Góp ý về dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đánh giá cao việc Chính phủ sửa đổi toàn diện Luật An toàn thực phẩm theo hướng thống nhất đầu mối quản lý, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, quản lý dựa trên nguy cơ và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Theo VASEP, đây là những thay đổi rất cần thiết trong bối cảnh ngành thực phẩm và thủy sản Việt Nam ngày càng hội nhập sâu với thị trường thế giới. Tuy nhiên, từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, Hiệp hội cho rằng dự thảo vẫn còn nhiều quy định cần tiếp tục rà soát để tránh phát sinh những "điểm nghẽn" mới.

Một trong những vấn đề được VASEP đặc biệt quan tâm là quy định về cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Theo dự thảo, cơ sở phải có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh mới đủ điều kiện được cấp giấy chứng nhận.

Theo đại diện Hiệp hội, quy định này vô tình loại nhiều cảng cá ra khỏi đối tượng được cấp giấy chứng nhận. Hiện nay, phần lớn cảng cá là đơn vị sự nghiệp công lập, hoạt động theo quyết định thành lập và quyết định mở cảng của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, không có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh như doanh nghiệp.

Mặc dù đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về cơ sở vật chất, điều kiện vệ sinh và kiểm soát an toàn thực phẩm, các cảng cá vẫn không thể được cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm nếu giữ nguyên quy định này.

Theo VASEP, đây là bất cập lớn bởi công tác quản lý an toàn thực phẩm hiện nay được thực hiện theo nguyên tắc kiểm soát toàn bộ chuỗi sản xuất. Chỉ cần một mắt xích trong chuỗi không được chứng nhận thì toàn bộ chuỗi khai thác, thu mua, chế biến và xuất khẩu đều bị ảnh hưởng.

Đại diện Hiệp hội cho biết nhiều doanh nghiệp đang gặp khó khăn trong việc hoàn thiện hồ sơ truy xuất nguồn gốc từ cảng cá để đáp ứng yêu cầu của các thị trường nhập khẩu như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Nhật Bản hay Hàn Quốc. Nếu cảng cá không được cấp giấy chứng nhận, doanh nghiệp sẽ gặp nhiều trở ngại trong quá trình xuất khẩu.

VASEP kiến nghị Ban soạn thảo bổ sung quy định cho phép các cảng cá và đơn vị sự nghiệp công lập không có đăng ký kinh doanh nhưng đáp ứng đầy đủ điều kiện an toàn thực phẩm vẫn được cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Theo Hiệp hội, đây là giải pháp cần thiết để bảo đảm tính liên tục của chuỗi kiểm soát và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.

Doanh nghiệp đề nghị lấp khoảng trống pháp lý

Bên cạnh vấn đề cấp giấy chứng nhận, VASEP cho rằng dự thảo Luật An toàn thực phẩm vẫn chưa giải quyết một số bất cập tồn tại nhiều năm qua.

Đầu tiên là việc chuyển đổi mục đích sử dụng đối với nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất hàng xuất khẩu. Theo Hiệp hội, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp nhập nguyên liệu phục vụ chế biến xuất khẩu nhưng sau đó đối tác hủy đơn hàng hoặc thị trường thay đổi. Khi đó, doanh nghiệp không có cơ sở pháp lý để chuyển nguyên liệu hoặc thành phẩm sang tiêu thụ trong nước. Ngược lại, hàng hóa sản xuất cho thị trường nội địa khi có cơ hội xuất khẩu cũng gặp vướng mắc tương tự. Theo VASEP, đây là nội dung doanh nghiệp đã nhiều lần kiến nghị nhưng đến nay dự thảo luật vẫn chưa đề cập.

Một khoảng trống pháp lý khác là Việt Nam chưa có quy định về ngưỡng tham chiếu đối với dư lượng kháng sinh cấm ở mức vi lượng. Trong khi nhiều quốc gia đã áp dụng ngưỡng tham chiếu dựa trên cơ sở khoa học thì Việt Nam vẫn áp dụng cách tiếp cận "không phát hiện".

Điều này dẫn đến thực tế có những sản phẩm đáp ứng đầy đủ yêu cầu của các thị trường xuất khẩu khó tính nhưng lại không đủ điều kiện lưu thông trong nước nếu phát hiện dư lượng ở mức rất thấp.

Theo Hiệp hội, việc xây dựng ngưỡng tham chiếu không đồng nghĩa với việc nới lỏng quản lý mà sẽ giúp Việt Nam tiệm cận thông lệ quốc tế, bảo đảm tính khoa học trong quản lý và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi hơn.

Ngoài ra, VASEP cũng đề nghị miễn thủ tục công bố hoặc đăng ký bản công bố sản phẩm đối với nguyên liệu và bao bì nhập khẩu chỉ phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu. Đây là thông lệ được nhiều quốc gia áp dụng nhằm giảm chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Hiệp hội cũng kiến nghị rà soát một số quy định kỹ thuật trong dự thảo, trong đó có quy định yêu cầu nguyên liệu sau chế biến phải giữ nguyên tính chất ban đầu. Theo VASEP, quy định này chưa phù hợp với bản chất của hoạt động chế biến thực phẩm, bởi quá trình chế biến chính là tạo ra sản phẩm mới có đặc tính khác với nguyên liệu đầu vào.

Địa phương đề nghị luật cần rõ ràng, dễ hiểu

Góp ý về Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, theo bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, luật có nhiều quan điểm đổi mới quan trọng, nhất là định hướng thống nhất đầu mối quản lý từ Trung ương đến địa phương và chuyển sang phương thức quản lý theo nguy cơ, theo chuỗi. Đây là hướng đi phù hợp với yêu cầu thực tiễn, tuy nhiên để triển khai hiệu quả thì luật cần được thiết kế theo hướng đơn giản, dễ hiểu và có tính khả thi cao.

Bà cho rằng một số quy định trong dự thảo vẫn sử dụng ngôn ngữ pháp lý khá hàn lâm, có thể gây khó khăn cho cán bộ thực thi ở địa phương cũng như doanh nghiệp trong quá trình áp dụng. Luật An toàn thực phẩm có phạm vi điều chỉnh rất rộng, liên quan đến nhiều đối tượng khác nhau nên nếu quy định không rõ ràng sẽ dễ dẫn đến cách hiểu và cách thực hiện không thống nhất.

Bên cạnh đó, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục quán triệt tinh thần cải cách thủ tục hành chính, hạn chế phát sinh thêm giấy phép và điều kiện kinh doanh không cần thiết.

Theo bà, mục tiêu của lần sửa đổi luật là chuyển mạnh sang hậu kiểm, vì vậy khi giảm tiền kiểm thì cần xây dựng cơ chế hậu kiểm đủ mạnh. Luật cần quy định rõ nguyên tắc kiểm tra định kỳ, kiểm tra đột xuất, căn cứ tiến hành kiểm tra cũng như thẩm quyền của các cơ quan thực thi để bảo đảm hiệu quả quản lý.

Bà Phạm Khánh Phong Lan cũng phản ánh thực tế, sau khi tổ chức bộ máy thanh tra có nhiều thay đổi, không ít địa phương gặp khó khăn trong công tác kiểm tra, xử lý vi phạm về an toàn thực phẩm. Do đó, luật cần quy định cụ thể hơn về trách nhiệm và thẩm quyền của các lực lượng thực thi nhằm tránh khoảng trống trong quản lý.