Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sửa đổi: Bãi bỏ nhiều thủ tục, tăng quản lý bằng công nghệ số

Đề xuất bãi bỏ nhiều thủ tục hành chính

Tại Hồ sơ Dự án Luật gửi Bộ Tư pháp thẩm định, Bộ Y tế cho biết, trong quá trình xây dựng dự án, cơ quan này đã đánh giá toàn diện các nội dung liên quan đến thủ tục hành chính (TTHC), phân quyền, phân cấp, ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, bình đẳng giới và chính sách dân tộc theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Theo Bộ Y tế, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành không quy định trực tiếp các TTHC. Các thủ tục chủ yếu được quy định tại các nghị định của Chính phủ và thông tư của Bộ Y tế, Bộ Công Thương, như Nghị định số 67/2013/NĐ-CP về kinh doanh thuốc lá và Nghị định số 77/2013/NĐ-CP quy định một số biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Hiện nay, theo Quyết định số 1201/QĐ-BYT (được sửa đổi, bổ sung năm 2025), lĩnh vực phòng, chống tác hại của thuốc lá thuộc phạm vi quản lý của Bộ Y tế còn 4 TTHC do Cục Phòng bệnh thực hiện, gồm: cấp giấy xác nhận công bố phù hợp quy định đối với thuốc lá; cấp giấy tiếp nhận bản công bố hợp quy dựa trên kết quả chứng nhận hợp quy; cấp giấy tiếp nhận bản công bố hợp quy dựa trên kết quả tự đánh giá của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thuốc lá; và cấp lại giấy tiếp nhận bản công bố hợp quy đối với thuốc lá.

Tuy nhiên, sau khi Thông tư số 51/2025/TT-BYT quy định Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với thuốc lá điếu có hiệu lực từ tháng 2/2026, việc tiếp nhận bản công bố hợp quy đối với thuốc lá điếu sẽ được chuyển giao cho UBND các tỉnh, thành phố thực hiện.

Bộ Y tế cũng cho biết, mặc dù Luật hiện hành không quy định trực tiếp TTHC, nhưng Điều 19 và Điều 25 vẫn xác định kinh doanh thuốc lá là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Trên cơ sở đó, Nghị định số 67/2013/NĐ-CP quy định nhiều thủ tục như cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện đầu tư trồng cây thuốc lá; giấy phép mua bán nguyên liệu thuốc lá; giấy phép chế biến nguyên liệu thuốc lá; giấy phép sản xuất và mua bán sản phẩm thuốc lá.

Thực hiện chủ trương cải cách TTHC theo Nghị quyết số 19/2026/NQ-CP và Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP của Chính phủ, Bộ Công Thương đã đề xuất bãi bỏ các điều kiện và thủ tục cấp giấy phép mua bán thuốc lá cũng như giấy phép bán thuốc lá. Dự thảo Luật đã tiếp thu định hướng này.

Theo đó, dự thảo đề xuất bãi bỏ quy định về giấy phép mua bán thuốc lá tại khoản 1 và khoản 3 Điều 19; bãi bỏ quy định về giấy phép bán thuốc lá tại điểm a khoản 1 Điều 25; đồng thời bãi bỏ quy định yêu cầu phải được Bộ trưởng Bộ Công Thương chấp thuận bằng văn bản đối với hoạt động gia công, sản xuất thuốc lá xuất khẩu vượt sản lượng được cấp phép.

Ngoài ra, dự thảo cũng đề xuất bãi bỏ các TTHC đối với cơ sở cai nghiện thuốc lá quy định tại khoản 2 và khoản 4 Điều 17 của Luật hiện hành.

Tăng phân cấp, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số

Song song với việc cắt giảm TTHC, Dự thảo Luật cũng đề xuất tăng cường phân cấp trong công tác quản lý nhà nước.

Cụ thể, khoản 4 Điều 21 được sửa đổi theo hướng chuyển thẩm quyền chấp thuận hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp hoặc quyền sử dụng đối tượng sở hữu công nghiệp đối với thuốc lá từ Thủ tướng Chính phủ sang Bộ trưởng Bộ Công Thương.

Theo Bộ Y tế, việc điều chỉnh này sẽ giúp rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ, nâng cao tính chủ động của cơ quan quản lý chuyên ngành nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chặt chẽ đối với lĩnh vực kinh doanh đặc thù.

Đáng chú ý, Dự thảo Luật cũng bổ sung nhiều quy định nhằm thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý thuốc lá. Theo đó, Điều 25 được sửa đổi theo hướng yêu cầu cơ sở bán lẻ phải kiểm tra căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng định danh điện tử VNeID để xác thực độ tuổi của người mua trong trường hợp có nghi ngờ.

Theo Bộ Y tế, quy định này sẽ tạo cơ sở pháp lý để thay thế các biện pháp kiểm tra thủ công bằng công nghệ số, góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện quy định cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi.

Bên cạnh đó, Dự thảo cũng định hướng mở rộng các hoạt động tuyên truyền, giáo dục trên nền tảng số và internet; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong truyền thông chính sách, giám sát điểm bán lẻ, thống kê và phát hiện vi phạm; đồng thời đổi mới phương thức thanh tra, kiểm tra thông qua các phương tiện, thiết bị kỹ thuật hiện đại.

Có thể thấy, thay vì duy trì mô hình quản lý dựa trên nhiều loại giấy phép và quy trình hành chính, Dự thảo Luật hướng tới phương thức quản lý hiện đại hơn, trong đó giảm thủ tục, tăng tính minh bạch, nâng cao hiệu quả giám sát bằng công nghệ và phát huy trách nhiệm của các cơ quan quản lý chuyên ngành.