Đưa thơ thành sản phẩm văn hóa có sức sống trong đời sống đương đại
Thơ được tiếp cận qua nhiều hình thức sáng tạo, mở rộng không gian kết nối với công chúng
Việc đưa trình diễn thơ thành một chủ đề độc lập tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 mở ra cách tiếp cận mới với văn chương, đồng thời đặt ra câu hỏi về khả năng chuyển hóa giá trị thơ thành sản phẩm văn hóa có sức sống trong đời sống đương đại.
Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Nhóm Dự án văn hóa Hà Nội FM tổ chức tọa đàm Trình diễn thơ - Vượt qua đường biên chữ vào ngày 22/11 tại Hội trường Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội (47 Hàng Dầu, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội). Đây là lần đầu tiên trình diễn thơ được giới thiệu như một chủ đề độc lập tại lễ hội, đặt trong bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa.

Thạc sĩ Nguyễn Kiên, cố vấn phát triển sản phẩm văn hóa, sáng lập Nhóm Dự án văn hóa Hà Nội FM
Thạc sĩ Nguyễn Kiên, cố vấn phát triển sản phẩm văn hóa, sáng lập Nhóm Dự án văn hóa Hà Nội FM, cho biết: “Chúng tôi muốn khẳng định giá trị di sản, tiềm năng khai thác của thơ và trình diễn thơ, đồng thời kêu gọi thêm những sáng kiến, nguồn lực để chuyển đổi phù hợp các giá trị văn hóa, văn học thành giá trị kinh tế”.
Theo Nguyễn Kiên, thơ từ lâu đã có đời sống diễn xướng qua những bài mo sử thi của người Mường, nghệ thuật ca trù hay nói thơ Vân Tiên ở Nam Bộ, nơi câu chữ được thể hiện bằng giọng nói, nhịp điệu và âm nhạc. Trình diễn thơ hôm nay tiếp nối mạch thực hành ấy, đồng thời mở rộng cách thể hiện bằng sự kết hợp giữa văn chương với các loại hình nghệ thuật đương đại.
Những nghệ sĩ tham gia tọa đàm có cách tiếp cận riêng. Nhà thơ Nam Thi kết hợp thơ với âm thanh thể nghiệm, nhạc indie và sắp đặt; nghệ sĩ Bùi Thị Thu Hiền kết nối thơ với hình ảnh; nghệ sĩ Ngạo Thuyên đưa thơ đến những không gian đời thường như quán cà phê, quán ăn, tiệm sửa xe. Những thử nghiệm này cho thấy thơ có thể đến với công chúng bằng nhiều hình thức, không chỉ qua những buổi đọc thơ hay sân khấu truyền thống.

Một hoạt động kết nối thơ với công chúng của Hà Nội FM
Với Nguyễn Kiên, điều quan trọng là làm sao để những thử nghiệm không chỉ dừng lại ở một vài sự kiện. Từ hoạt động của Hà Nội FM, nhóm từng đưa thơ vào hành trình xe buýt 2 tầng giới thiệu câu chuyện Hà Nội năm 2023, phối hợp với Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tổ chức hoạt động trong chuỗi “Đêm Bảo tàng” năm 2025. Qua đó, thơ được kết nối với du lịch, bảo tàng và các trải nghiệm văn hóa, mở thêm hướng tiếp cận công chúng ngoài không gian xuất bản truyền thống.
Tuy nhiên, để những sản phẩm trình diễn thơ có sức hút và duy trì lâu dài, người tổ chức phải tính đến khả năng tiếp cận công chúng, truyền thông và nguồn lực sản xuất. Thơ vốn đã khó tạo doanh thu trên thị trường xuất bản, nhiều tác giả phải tự bỏ tiền in và phát hành sách. Khi chuyển sang trình diễn, chi phí lại tăng thêm với địa điểm, âm thanh, ánh sáng và nhân sự. Đây là rào cản không nhỏ đối với những người làm nghệ thuật độc lập.
Bài toán đặt ra không chỉ là tìm kiếm những hình thức thể hiện mới, mà còn phải tạo điều kiện để các hoạt động ấy tồn tại. Điều này đòi hỏi cơ chế hỗ trợ người sáng tạo, không gian biểu diễn, bảo vệ bản quyền và sự kết nối giữa tác giả với đơn vị tổ chức, sản xuất. Các thiết chế văn hóa cũng cần chủ động tạo điều kiện cho những thực hành mới, thay vì chỉ tập trung vào lưu trữ và bảo tồn.
Trong khuôn khổ lễ hội, triển lãm thơ tình Xuân Diệu “Con chim từ núi lạ” (20-28/11) cũng đưa di sản văn học vào cuộc đối thoại với nghệ thuật đương đại. Nhân kỷ niệm 110 năm ngày sinh Xuân Diệu, thơ của ông được tiếp cận qua nhiếp ảnh, video art và sắp đặt, khai thác cảm thức về thời gian bằng ngôn ngữ thị giác.