Giải pháp bảo vệ sức khỏe trước "cú sốc nhiệt"

Cơ chế tác động của "biến thiên nhiệt độ" và hệ lụy sức khỏe

Ở Việt Nam, đặc biệt là miền Bắc vào những ngày hanh khô, hiện tượng "lạnh bức xạ" khiến nhiệt độ ban đêm và sáng sớm giảm sâu, tạo cảm giác "rét ngọt" buốt giá. Tuy nhiên, khi mặt trời lên cao, bức xạ trực tiếp có thể khiến nhiệt độ tăng nhanh hơn 10 độ C chỉ trong vài giờ. Sự thay đổi đột ngột này buộc hệ thống điều hòa thân nhiệt của cơ thể phải hoạt động liên tục để thích nghi, dễ dẫn đến tình trạng quá tải. 

Với hệ tim mạch, khi nhiệt độ xuống thấp vào sáng sớm, các mạch máu ngoại vi co lại nhằm giữ nhiệt, làm huyết áp tăng cao và nhịp tim nhanh hơn. Đồng thời, máu có xu hướng trở nên "đặc" hơn, làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, từ đó dẫn đến đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim.

Ngược lại, vào buổi trưa khi nhiệt độ tăng nhanh, mạch máu phải giãn ra đột ngột để tỏa nhiệt, khiến huyết áp dao động mạnh. Điều này có thể gây cảm giác chóng mặt, choáng váng, đặc biệt nguy hiểm với người cao tuổi hoặc người có bệnh tim mạch nền.

Đối với hệ hô hấp, việc hít thở không khí lạnh và khô vào buổi sáng sớm khiến niêm mạc đường thở bị mất nước, suy giảm khả năng tự bảo vệ. Đây là điều kiện thuận lợi để vi khuẩn, virus xâm nhập, gây viêm đường hô hấp hoặc kích phát các cơn hen phế quản, đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). 

Trẻ em có đường thở nhỏ, người cao tuổi có hệ miễn dịch suy giảm và người lao động ngoài trời là những nhóm dễ bị tổn thương nhất trước "cú sốc nhiệt" ngày – đêm.

Áp dụng nguyên tắc "mặc nhiều lớp"

Để giảm thiểu tác động tiêu cực của sự chênh lệch nhiệt độ, việc chủ động điều chỉnh môi trường sống và thói quen sinh hoạt đóng vai trò then chốt. Nguyên tắc "mặc nhiều lớp" nên được áp dụng: lớp trong thấm hút mồ hôi, lớp giữa giữ ấm và lớp ngoài cản gió. Cách này giúp cơ thể dễ thích nghi khi nhiệt độ thay đổi từ sáng sang trưa, đồng thời hạn chế nguy cơ cảm lạnh do mồ hôi thấm ngược.

Người cao tuổi và người có bệnh nền tim mạch, hô hấp nên hạn chế ra ngoài trước 6–7 giờ sáng. Sau khi thức dậy, nên nằm thêm vài phút, vận động nhẹ nhàng trong chăn trước khi ngồi dậy để cơ thể kịp thích nghi với môi trường. Ngoài ra, cần tránh tắm muộn vào buổi tối khi nhiệt độ đã giảm sâu.

Việc duy trì độ ẩm trong phòng ở mức 30–50% bằng máy tạo ẩm hoặc các vật dụng đơn giản như chậu nước sẽ giúp bảo vệ niêm mạc mũi họng. Rèm cửa dày, cửa kính kín cũng góp phần giữ nhiệt, hạn chế thất thoát nhiệt vào ban đêm.

Bên cạnh đó, cần uống đủ nước, ưu tiên nước ấm để hỗ trợ tuần hoàn máu. Các món ăn nóng hoặc gia vị như gừng, tỏi có thể giúp làm ấm cơ thể. Đặc biệt, không nên sử dụng rượu bia với mục đích "giữ ấm", bởi cồn gây giãn mạch, khiến cơ thể mất nhiệt nhanh hơn và làm huyết áp dao động nguy hiểm.

Nhận thức đầy đủ về rủi ro của biến thiên nhiệt độ ngày – đêm và thực hiện các biện pháp phòng ngừa đơn giản nhưng hiệu quả sẽ giúp giảm đáng kể gánh nặng cho hệ tim mạch và hô hấp, nhất là trong những giai đoạn thời tiết khắc nghiệt.