Giải rượu đúng cách sau Tết ngay tại nhà

Những ngày Tết với lịch liên hoan dày đặc, những cuộc chúc tụng kéo dài từ trưa đến tối khiến không ít người rơi vào tình trạng mệt mỏi, đau đầu, buồn nôn sau mỗi cuộc vui. 

Khi lượng rượu, bia đưa vào cơ thể vượt quá khả năng chuyển hóa, gan – cơ quan chính đảm nhiệm vai trò xử lý cồn – buộc phải hoạt động quá tải. Hệ quả là hàng loạt triệu chứng khó chịu xuất hiện và có thể kéo dài nhiều ngày sau kỳ nghỉ. Theo các chuyên gia y tế, giải rượu đúng cách không chỉ giúp cơ thể sớm tỉnh táo mà còn góp phần hỗ trợ gan phục hồi, giảm gánh nặng chuyển hóa và hạn chế tổn thương âm thầm.

Bác sĩ Phan Thị Thu Thảo (Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương) cho biết, sau khi uống nhiều rượu, bia, cơ thể thường xuất hiện buồn nôn, nôn ói, khát nước dữ dội, đầy bụng, đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi, uể oải. Đây là biểu hiện điển hình của tình trạng say rượu. 

Về mặt sinh lý, khi ethanol được hấp thu vào máu, gan sẽ chuyển hóa thành acetaldehyde – một chất trung gian có độc tính cao – sau đó tiếp tục chuyển thành acetate ít độc hơn để đào thải. Nếu lượng rượu vượt ngưỡng chuyển hóa, acetaldehyde tích tụ trong máu gây giãn mạch, đau đầu, buồn nôn, tim đập nhanh. Đồng thời, rượu có tính lợi tiểu, làm tăng đào thải nước và điện giải qua thận, khiến cơ thể rơi vào tình trạng mất nước và rối loạn cân bằng điện giải. Đây chính là nguyên nhân khiến người say rượu khát nước, khô miệng, mệt lả sau cuộc nhậu.

Một số biện pháp giải rượu tại nhà có thể giúp giảm triệu chứng và thúc đẩy quá trình hồi phục. Theo bác sĩ Thu Thảo, nhiều nguyên liệu quen thuộc trong căn bếp gia đình có thể được tận dụng nhờ đặc tính thanh nhiệt, bù nước và hỗ trợ chức năng gan.

Nước đậu xanh là một trong những lựa chọn phổ biến. Theo y học cổ truyền, đậu xanh có tính mát, giúp thanh nhiệt, lợi tiểu. Về mặt dinh dưỡng, đậu xanh cung cấp nước, một lượng nhỏ protein thực vật và các chất chống oxy hóa tự nhiên. Uống nước đậu xanh loãng hoặc ăn cháo đậu xanh sau khi say có thể giúp bổ sung dịch, làm dịu cảm giác nóng trong, hỗ trợ cơ thể đào thải các chất chuyển hóa của rượu qua đường tiểu.

Bột sắn dây cũng được nhiều người sử dụng. Theo quan niệm Đông y, sắn dây có tác dụng thanh nhiệt, sinh tân dịch, giải độc. Khi pha với nước ấm hoặc nấu chín, thức uống này giúp bù nước, giảm cảm giác khô miệng, đau đầu. Có thể thêm một lượng nhỏ đường hoặc một nhúm muối để hỗ trợ cân bằng điện giải, tuy nhiên không nên pha quá ngọt để tránh làm tăng gánh nặng chuyển hóa.

Nước chanh pha loãng cung cấp vitamin C và giúp kích thích tiết dịch tiêu hóa, giảm cảm giác buồn nôn. Tuy nhiên, với những người có tiền sử viêm loét dạ dày hoặc trào ngược dạ dày – thực quản, việc dùng nước chanh cần thận trọng. Axit citric có thể làm tăng kích ứng niêm mạc, khiến tình trạng đau rát vùng thượng vị nặng hơn nếu sử dụng khi dạ dày đang trống rỗng.

Gừng tươi, với đặc tính ấm và khả năng hỗ trợ tiêu hóa, cũng thường được dùng để giảm buồn nôn, cải thiện cảm giác đầy bụng. Một vài lát gừng pha nước ấm có thể giúp người say dễ chịu hơn nhờ tác dụng làm ấm và kích thích lưu thông khí huyết, theo quan niệm Đông y, đồng thời hỗ trợ giảm co thắt dạ dày theo cơ chế dược lý hiện đại.

Dù vậy, các chuyên gia nhấn mạnh rằng những biện pháp trên chỉ mang tính hỗ trợ giảm triệu chứng. Không có loại thực phẩm hay thảo dược nào có thể giải hoàn toàn tác hại của rượu trong thời gian ngắn. Cơ thể cần thời gian để gan hoàn tất quá trình chuyển hóa cồn. Việc cố tình sử dụng các mẹo giải rượu để tiếp tục uống nhiều hơn là quan niệm sai lầm, có thể làm gia tăng nguy cơ viêm gan do rượu, gan nhiễm mỡ, xơ gan, thậm chí tổn thương não và hệ tim mạch.

Sau kỳ nghỉ Tết, không ít người rơi vào tình trạng mệt mỏi kéo dài, chán ăn, đầy bụng, nổi mụn hoặc xét nghiệm cho thấy men gan tăng cao. Đây là dấu hiệu cho thấy gan chưa kịp hồi phục sau thời gian phải "gồng mình" xử lý lượng cồn lớn. Theo bác sĩ Phan Thị Thu Thảo, việc chủ động chăm sóc và phục hồi chức năng gan sau Tết là cần thiết.

Trong y học cổ truyền, một số thảo dược như atiso, ngũ vị tử, diệp hạ châu, nhân trần, khổ qua được sử dụng nhằm hỗ trợ chức năng gan. Các dược liệu này thường được dùng dưới dạng trà hoặc nước sắc. Nhiều nghiên cứu hiện đại cho thấy, một số thành phần trong atiso và diệp hạ châu có tác dụng chống oxy hóa, hỗ trợ bảo vệ tế bào gan trước tác động của các gốc tự do. 

Tuy nhiên, việc sử dụng thảo dược cũng cần đúng liều lượng, không tự ý phối hợp nhiều loại cùng lúc và nên tham khảo ý kiến thầy thuốc, đặc biệt với người có bệnh gan mạn tính hoặc đang dùng thuốc điều trị.

Về mặt y khoa, cách bảo vệ gan hiệu quả nhất vẫn là hạn chế rượu, bia. Khuyến cáo chung cho người trưởng thành là không nên uống quá mức nguy cơ thấp, tránh uống dồn dập trong thời gian ngắn. Không uống khi đói vì rượu sẽ hấp thu nhanh hơn vào máu, làm tăng nguy cơ say và tổn thương niêm mạc dạ dày. Trong và sau khi uống, cần bổ sung đủ nước, ưu tiên nước lọc hoặc dung dịch bù điện giải. 

Người có biểu hiện nôn liên tục, lơ mơ, co giật, đau bụng dữ dội hoặc vàng da sau khi uống rượu cần được đưa đến cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí kịp thời, tránh bỏ sót các biến chứng nguy hiểm như ngộ độc rượu, viêm tụy cấp hay tổn thương gan cấp.

Các chuyên gia cũng lưu ý rằng không có "ngưỡng an toàn tuyệt đối" cho mọi đối tượng. Người mắc bệnh gan, tim mạch, đái tháo đường, phụ nữ mang thai, người đang dùng thuốc an thần hoặc kháng sinh nhất định nên tuyệt đối tránh rượu, bia. Đặc biệt, việc điều khiển phương tiện giao thông sau khi uống rượu, bia không chỉ vi phạm pháp luật mà còn đe dọa tính mạng của chính bản thân và cộng đồng.