Giảm cân cấp tốc trước Tết, coi chừng lợi bất cập hại

"Chạy nước rút" giảm cân đón Tết

Chỉ còn ít tuần nữa là đến Tết Nguyên đán - thời điểm nhiều người bắt đầu "chạy nước rút" để lấy lại vóc dáng sau một năm bận rộn. Giữa vô vàn lời khuyên giảm cân trên mạng xã hội, nhịn ăn gián đoạn nổi lên như một lựa chọn được truyền tai nhau vì dễ thực hiện, không cần kiêng khem quá khắt khe từng món ăn. Tuy nhiên, khi lịch sinh hoạt cuối năm thường xuyên xáo trộn bởi tiệc tất niên, gặp gỡ bạn bè và áp lực công việc, không ít người băn khoăn liệu đây có phải là giải pháp giảm cân an toàn trong giai đoạn cận Tết.

Nhịn ăn gián đoạn, hay Intermittent Fasting, là phương pháp sắp xếp lại thời điểm ăn uống trong ngày thay vì chỉ tập trung vào việc ăn gì. Người áp dụng sẽ giới hạn khung giờ ăn, còn lại là thời gian nhịn, chỉ sử dụng nước lọc, cà phê đen hoặc trà không đường. Khi không được cung cấp năng lượng từ thức ăn trong nhiều giờ liền, cơ thể sẽ dần chuyển sang sử dụng nguồn mỡ dự trữ để duy trì hoạt động, từ đó hỗ trợ quá trình giảm mỡ. Việc thu hẹp "cửa sổ ăn uống" cũng khiến tổng năng lượng nạp vào tự nhiên giảm xuống mà không cần tính toán quá chi li, đồng thời có thể cải thiện phần nào quá trình chuyển hóa.

Trên thực tế, có nhiều cách áp dụng nhịn ăn gián đoạn khác nhau, từ việc nhịn ăn cách ngày, giới hạn số ngày ăn trong tuần cho đến phổ biến nhất là mô hình 16 giờ nhịn – 8 giờ ăn trong ngày. Chính sự linh hoạt này khiến nhiều người xem đây là giải pháp "vừa sức" trong bối cảnh không có nhiều thời gian tập luyện. Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, việc cắt giảm bữa ăn, đặc biệt nếu thực hiện thiếu hiểu biết hoặc quá đột ngột, có thể kéo theo những hệ lụy không mong muốn đối với hệ tiêu hóa và chuyển hóa của cơ thể.

Có nên nhịn ăn gián đoạn để giảm cân cấp tốc?

ThS.BS Lê Văn Duy, Khoa Phẫu thuật Tiêu hóa – Gan Mật Tụy, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết một trong những nguy cơ đáng lưu ý là sự hình thành sỏi túi mật. Về mặt sinh lý, gan vẫn liên tục sản xuất dịch mật và dự trữ tại túi mật, bất kể chúng ta có ăn hay không. Khi ăn uống đều đặn, túi mật sẽ co bóp để tống dịch mật xuống ruột non, tham gia vào quá trình tiêu hóa chất béo. Ngược lại, nếu nhịn ăn kéo dài hoặc bỏ bữa thường xuyên, túi mật ít được kích thích co bóp, dịch mật bị ứ đọng và ngày càng cô đặc. Lâu dần, các tinh thể cholesterol hoặc sắc tố mật có thể kết tụ, tạo thành sỏi.

Theo bác sĩ Lê Văn Duy, thực tế lâm sàng cho thấy những người có thói quen ăn uống thất thường, hay bỏ bữa sáng hoặc tự ý áp dụng các chế độ nhịn ăn không phù hợp có nguy cơ mắc sỏi túi mật cao hơn so với người duy trì chế độ ăn điều độ. Nguy cơ này càng tăng nếu việc giảm cân diễn ra quá nhanh, cơ thể huy động mỡ ồ ạt khiến thành phần cholesterol trong dịch mật thay đổi, dễ lắng đọng hơn. Vì vậy, nhịn ăn gián đoạn không nên được xem là giải pháp giảm cân cấp tốc áp dụng đại trà cho tất cả mọi người.

Ngoài yếu tố liên quan đến nhịn ăn, sỏi túi mật còn chịu tác động của nhiều nguy cơ khác. Bác sĩ Duy cho biết thừa cân, béo phì và chế độ ăn nhiều chất béo là những yếu tố thuận lợi khiến cholesterol lắng đọng trong dịch mật. Ở phụ nữ, nguy cơ hình thành sỏi tăng lên khi trên 40 tuổi, từng mang thai nhiều lần, đang mang thai hoặc sử dụng thuốc tránh thai nội tiết. Bên cạnh đó, tiền sử gia đình có người mắc sỏi túi mật, các bệnh lý tan máu bẩm sinh làm tăng bilirubin máu hay bệnh Crohn cũng là những yếu tố cần được cân nhắc khi đánh giá nguy cơ.

Triệu chứng điển hình của sỏi túi mật là cơn đau vùng hạ sườn phải, có thể lan ra sau lưng hoặc lên vai phải, đôi khi xuất hiện sau bữa ăn nhiều dầu mỡ. Tuy nhiên, biểu hiện này dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý dạ dày, gan hoặc cột sống, khiến người bệnh chủ quan. Khi sỏi gây biến chứng như viêm túi mật hoặc tắc mật, người bệnh có thể sốt, vàng da, đau dữ dội và cần được xử trí cấp cứu. Vì vậy, bất kỳ cơn đau bụng bất thường, tái diễn nhiều lần hoặc không rõ nguyên nhân cũng nên được thăm khám sớm để chẩn đoán chính xác.

Bác sĩ Duy cảnh báo nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời, sỏi túi mật có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và chất lượng sống. Với những trường hợp phát hiện sỏi nhưng chưa có triệu chứng, người bệnh chưa bắt buộc phải phẫu thuật ngay mà có thể được theo dõi định kỳ. Tuy nhiên, một số nhóm đặc biệt như người có sỏi rất nhỏ dưới 3 mm, sỏi lớn trên 2 cm, người mắc đái tháo đường hoặc chuẩn bị ghép tạng có thể được cân nhắc phẫu thuật dự phòng tùy theo đánh giá cụ thể của bác sĩ chuyên khoa.

Thay vì cắt giảm bữa ăn một cách cực đoan, người dân nên ưu tiên ăn đúng bữa, tăng rau xanh, chất xơ, giảm đồ chiên rán và đồ ngọt, đồng thời duy trì vận động đều đặn. Ngủ đủ giấc, hạn chế rượu bia trong các buổi liên hoan cuối năm cũng góp phần kiểm soát cân nặng hiệu quả.

Trước khi áp dụng bất kỳ chế độ giảm cân nào, đặc biệt nếu có bệnh lý về gan mật, dạ dày, đái tháo đường hay rối loạn chuyển hóa, người dân nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Một kế hoạch giảm cân hợp lý không chỉ giúp cải thiện vóc dáng mà còn bảo vệ sức khỏe lâu dài, để Tết không chỉ là dịp vui mà còn là khoảng thời gian cơ thể được chăm sóc đúng cách.