Hiểm họa khôn lường đằng sau “làn khói thơm”

Đánh đổi sức khỏe vì tò mò

N.Đ.T. (trú tại xã Đồng Bằng, tỉnh Hưng Yên) - hiện là sinh viên năm 3 ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí, Đại học Công nghiệp Hà Nội - là một trong số những trường hợp như thế.

T. kể, thời điểm đang còn là sinh viên năm nhất. Nam sinh biết và sử dụng thuốc lá điện tử qua một người bạn cùng phòng trọ. Khi bắt đầu thử, nam sinh thấy thuốc lá điện tử có mùi thơm, không xộc và khó thở như hút thuốc lá điếu hay thuốc lào nên đã chủ quan.

"Tôi từng nghĩ thuốc lá điện tử ít độc hại hơn thuốc lá truyền thống. Lúc đầu chỉ hút thử cho biết, nhưng dần dần, tôi sử dụng thường xuyên hơn, nhất là khi căng thẳng hoặc thức khuya. Tôi không nghĩ một thói quen như vậy lại có thể khiến mình phải lo lắng cho sức khỏe đến thế", T. chia sẻ.

Thói quen ấy kéo dài cho đến khi cơ thể T. bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu bất thường. Những cơn đau đầu, chóng mặt, tình trạng khó tập trung và trí nhớ giảm sút khiến việc học tập, sinh hoạt hằng ngày bị ảnh hưởng. Có thời điểm, T. cảm thấy đầu óc mơ hồ, phản ứng chậm hơn trước, không còn duy trì được trạng thái tỉnh táo như bình thường.

Lo lắng trước những biểu hiện kéo dài, gia đình đưa T. đi khám tại Bệnh viện Bạch Mai. Sau khi kiểm tra, làm các xét nghiệm, T. được thông báo có dấu hiệu tổn thương thần kinh và cần tiếp tục thăm khám, theo dõi để xác định nguyên nhân. Không loại trừ khả năng những bất thường về sức khỏe có liên quan đến quá trình sử dụng thuốc lá điện tử khiến T. không khỏi hoang mang.

"Tôi thực sự sợ hãi. Trước đây, tôi nghĩ mình còn trẻ, sức khỏe tốt nên có thể kiểm soát được mọi thứ. Tôi cũng cho rằng nếu chỉ sử dụng thuốc lá điện tử thì sẽ không có vấn đề gì nghiêm trọng. Nhưng khi trí nhớ giảm sút, đầu óc không còn minh mẫn như trước, tôi mới nhận ra mình không thể tiếp tục chủ quan", T. nói.

Điều khiến nam sinh day dứt không chỉ là những biểu hiện bất thường của cơ thể, mà còn là việc từng xem nhẹ những nguy cơ tiềm ẩn từ một sản phẩm được quảng bá hoặc truyền miệng là ít độc hại hơn thuốc lá truyền thống. Từ chỗ sử dụng vì tò mò, T. dần hình thành thói quen, tìm đến thuốc lá điện tử mỗi khi buồn chán hoặc căng thẳng.

Quyết định từ bỏ thuốc lá điện tử được nam sinh đưa ra sau những lo lắng về sức khỏe. T. chủ động dừng sử dụng thuốc lá điện tử, hạn chế tiếp xúc với những nhóm bạn thường xuyên rủ rê hút cùng, đồng thời tìm kiếm sự hỗ trợ từ gia đình và bác sĩ.

Tuy nhiên, việc từ bỏ không dễ dàng như suy nghĩ ban đầu. Khi đã quen với việc sử dụng thiết bị trong những khoảng thời gian nhất định, T. phải tự điều chỉnh lại thói quen sinh hoạt, học cách đối diện với căng thẳng mà không tìm đến thuốc lá điện tử.

"Những ngày đầu rất khó khăn vì trước đó, cứ buồn chán hay căng thẳng là tôi lại muốn sử dụng. Nhưng tôi tự nhắc mình rằng sức khỏe quan trọng hơn tất cả. Nếu cứ tiếp tục, tôi không biết tình trạng của mình sẽ đi đến đâu. Tôi muốn có cơ hội hồi phục, học tập và sinh hoạt bình thường trở lại", T. chia sẻ.

Từ trải nghiệm của mình, T. mong muốn những người trẻ khác không thử thuốc lá điện tử chỉ vì tò mò, muốn thể hiện bản thân hoặc chạy theo bạn bè. Theo nam sinh viên, nhiều người chỉ quan tâm đến cảm giác tức thời mà chưa hình dung được những nguy cơ có thể phải đối mặt khi sử dụng thường xuyên.

Cần nâng cao nhận thức cộng đồng

Thuốc lá điện tử thường được thiết kế nhỏ gọn, có nhiều hương vị và dễ sử dụng, khiến không ít người trẻ lầm tưởng đây là sản phẩm ít độc hại hơn thuốc lá truyền thống. Tuy nhiên, theo TS.BS. Nguyễn Trung Nguyên (Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai), đằng sau làn khói có mùi thơm ấy là những nguy cơ đối với sức khỏe, đặc biệt khi sản phẩm chứa nicotine, hóa chất độc hại hoặc bị pha trộn các chất ma túy tổng hợp.

Theo TS.BS. Nguyễn Trung Nguyên, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng có thể tiềm ẩn nguy cơ từ 3 nhóm thành phần chính. Trước hết là nicotine. Đây là chất gây nghiện có khả năng tác động đến não bộ, tim mạch và nhiều cơ quan trong cơ thể. Việc sử dụng thường xuyên có thể dẫn đến lệ thuộc nicotine, khiến người dùng khó từ bỏ và có xu hướng tăng tần suất sử dụng.

Đáng lo ngại, các sản phẩm này còn chứa nhiều loại hóa chất phụ gia, hương liệu. Khi được làm nóng, một số thành phần có thể biến đổi, tạo ra các chất gây hại mà mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào thành phần dung dịch, thiết bị và cách sử dụng.

Một ví dụ được giới chuyên môn quan tâm là vitamin E acetate, chất từng được phát hiện có liên quan đến đợt bùng phát tổn thương phổi cấp liên quan đến thuốc lá điện tử (EVALI) tại Mỹ, đặc biệt trong các sản phẩm chứa THC.

Tuy nhiên, theo bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, vấn đề phức tạp hơn khi thuốc lá điện tử bị lợi dụng làm phương tiện đưa các chất ma túy tổng hợp vào cơ thể. Những chất này có thể gây ra các phản ứng khó lường, từ rối loạn ý thức, hành vi đến những biến chứng về thần kinh, tâm thần và tim mạch. Thành phần sản phẩm không rõ ràng cũng khiến việc xác định chất gây ngộ độc, lựa chọn phương pháp điều trị và hỗ trợ cai nghiện trở nên khó khăn.

Trước quan niệm của một bộ phận giới trẻ rằng thuốc lá điện tử ít độc hại hơn thuốc lá truyền thống, TS.BS. Nguyễn Trung Nguyên bày tỏ sự lo ngại. Ông cho rằng những thông tin quảng bá sản phẩm như một giải pháp giảm hại hoặc hỗ trợ cai thuốc lá có thể khiến người dùng đánh giá thấp nguy cơ, đặc biệt là những người chưa từng hút thuốc.

Nicotine có tính gây nghiện, người sử dụng có thể dần tăng tần suất và lượng tiêu thụ để đáp ứng nhu cầu của cơ thể. Vì vậy, việc bắt đầu sử dụng chỉ vì tò mò hoặc muốn thử một hương vị mới có thể dẫn đến tình trạng lệ thuộc. Nguy cơ càng đáng lưu ý ở thanh thiếu niên, khi não bộ vẫn đang trong quá trình phát triển.

Bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức cộng đồng, ngăn chặn hoạt động quảng bá sai lệch và tăng cường kiểm soát các sản phẩm có nguy cơ gây hại. Nếu thuốc lá điện tử tiếp tục lan rộng trong giới trẻ, những hệ lụy về sức khỏe và xã hội có thể trở thành thách thức lâu dài.

Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở những thành phần có trong mỗi thiết bị, mà còn ở tâm lý chủ quan của người sử dụng. Khi sự tò mò được đánh đổi bằng nguy cơ lệ thuộc và tổn hại sức khỏe, lựa chọn không thử ngay từ đầu vẫn là cách chủ động bảo vệ bản thân.