Hỗ trợ 2 triệu đồng khi sinh con thứ 2: Không nên áp dụng mức chung cho mọi đối tượng

Cùng là sinh con thứ 2 nhưng rào cản khác nhau

Đề xuất hỗ trợ 2.000.000 đồng/người/lần sinh khi sinh con thứ hai trong dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Dân số đang thu hút nhiều ý kiến góp ý theo hướng cần thiết kế lại mức hỗ trợ theo nguyên tắc "phân tầng", thay vì áp dụng một con số chung cho mọi đối tượng. 

Các góp ý không phủ nhận ý nghĩa của hỗ trợ tài chính, nhưng cho rằng nếu không tính đến khác biệt rất lớn về điều kiện sống, chi phí sinh nở và nuôi con giữa các nhóm dân cư, chính sách sẽ khó đạt hiệu quả khuyến khích sinh đủ hai con ở những nơi mức sinh đang xuống thấp.

Góp ý đáng chú ý từ Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho rằng dự thảo đang áp dụng một mức hỗ trợ "cào bằng", chưa phản ánh sự khác biệt giữa các nhóm đối tượng thụ hưởng.

Theo phân tích, phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người, sống ở vùng đặc biệt khó khăn, phải đối diện với chi phí đi lại xa xôi để tiếp cận dịch vụ y tế, chi phí chăm sóc thai sản cao hơn rất nhiều so với mặt bằng chung. Trong khi đó, phụ nữ ở khu vực đô thị nơi mức sinh đang giảm sâu lại chịu áp lực lớn về chi phí nhà ở, gửi trẻ, giáo dục, việc làm và thu nhập. Một nhóm khác được chính sách hướng tới là phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, nhưng đây lại là nhóm dễ bị gián đoạn việc làm, giảm thu nhập và khó cân bằng giữa sinh con với tham gia thị trường lao động.

Như vậy, dù cùng là "sinh con thứ hai", nhưng điểm xuất phát, rào cản và áp lực của từng nhóm hoàn toàn khác nhau. Nếu tất cả đều nhận mức hỗ trợ giống nhau, chính sách có thể không tạo ra động lực đủ mạnh với nhóm cần khuyến khích nhất.

Ngoài ra, yếu tố nơi cư trú, điều kiện kinh tế hộ gia đình, khả năng tiếp cận an sinh xã hội cũng khiến chi phí sinh và nuôi con giữa các nhóm dân cư chênh lệch lớn. Do đó, cần nghiên cứu phân loại đối tượng thụ hưởng theo tiêu chí cụ thể, gắn với mức hỗ trợ tương ứng, đồng thời tính đến cơ chế điều chỉnh linh hoạt theo biến động giá cả.

Cần "khung hỗ trợ" linh hoạt

Từ thực tiễn địa phương, Chi cục Dân số tỉnh Vĩnh Long cho rằng mức 2 triệu đồng/lần sinh là thấp và chưa có sự phân hóa theo vùng, điều kiện kinh tế - xã hội. Đơn vị này kiến nghị nên quy định khung hỗ trợ tối thiểu tối đa để địa phương chủ động quyết định mức cụ thể phù hợp khả năng ngân sách và đặc điểm dân cư. Đặc biệt, cần ưu tiên mức hỗ trợ cao hơn cho địa bàn có mức sinh thấp kéo dài hoặc khu vực đô thị.

Ở góc độ nghiên cứu chính sách, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đề xuất không nên cố định mức hỗ trợ bằng tiền mặt. Thay vào đó, có thể tính theo mức lương tối thiểu vùng để tự điều chỉnh theo trượt giá, hoặc hỗ trợ bằng các gói dịch vụ y tế, giáo dục thiết thực, giúp giảm trực tiếp chi phí nuôi con.

Các đề xuất này đều hướng tới xử lý một rủi ro rõ ràng: nếu duy trì mức 2.000.000 đồng cố định trong nhiều năm, giá trị thực của khoản hỗ trợ sẽ giảm dần, khiến chính sách mất dần ý nghĩa.

Trong phần giải trình, Bộ Y tế Việt Nam cho biết mức hỗ trợ được đề xuất trên cơ sở đánh giá tác động khi xây dựng luật, đồng thời Luật Dân số đã trao thẩm quyền để Chính phủ điều chỉnh mức hỗ trợ theo từng thời kỳ và cho phép địa phương quy định mức cao hơn trong phạm vi ngân sách. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng cơ chế này chỉ thực sự phát huy tác dụng khi có tiêu chí phân nhóm rõ ràng từ trung ương, nếu không địa phương khó chủ động thiết kế chính sách "trúng đích".

Bên cạnh đó, vấn đề không nằm ở việc có hỗ trợ hay không, mà là hỗ trợ như thế nào để tạo ra tác động thực sự tới quyết định sinh đủ hai con. Khi rào cản của mỗi nhóm dân cư khác nhau từ tiếp cận y tế, chi phí nuôi con đến áp lực việc làm thì một mức hỗ trợ "cào bằng" khó có thể giải quyết trúng những rào cản đó.