Hỗ trợ lao động nữ đi làm việc nước ngoài: Cần "rõ đầu mối, rõ thời hạn, rõ trách nhiệm"

Đối mặt với rủi ro bi bóc lột, cưỡng bức, mua bán người, nợ lương

Góp ý về bảo vệ lao động nữ và các nhóm dễ bị tổn thương, đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) cho rằng pháp luật đã quy định về bình đẳng giới, không phân biệt đối xử và quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng khi người lao động bị ngược đãi, cưỡng bức lao động hoặc quấy rối tình dục.

Dự thảo cũng bổ sung trách nhiệm tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý và xử lý các vụ việc ảnh hưởng đến tính mạng, sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

Tuy nhiên, theo ông Thạch Phước Bình, điều quan trọng là phải chuyển từ "quyền được quy định trên giấy thành quyền có thể thực hiện khi rủi ro xảy ra".

Dẫn số liệu của ILO, đại biểu cho biết theo Điều tra lao động việc làm năm 2021, lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài bình quân phải dành khoản tiền tương đương khoảng 7,4 tháng lương đầu tiên để chi trả hoặc bù đắp chi phí tuyển dụng.

Chi phí cao, trong khi khả năng tiếp cận cơ chế khắc phục còn hạn chế, có thể làm gia tăng nguy cơ bóc lột, cưỡng bức lao động, mua bán người. Trong đó, lao động nữ có nguy cơ cao hơn trước bạo lực và phân biệt đối xử.

Ông Bình đề nghị cụ thể hóa Điều 65 về giáo dục định hướng, nhất là với lao động nữ làm giúp việc gia đình, chăm sóc và các công việc biệt lập. Nội dung đào tạo cần bổ sung kỹ năng nhận diện quấy rối tình dục, cưỡng bức lao động, mua bán người; cách báo tin an toàn và địa chỉ hỗ trợ khẩn cấp.

Đồng thời, cần liên thông các quy định tại Điều 26, 67 và 71 để hình thành cơ chế hỗ trợ khẩn cấp với "đầu mối rõ ràng, thời hạn cụ thể và trách nhiệm rõ ràng".

Đồng quan điểm, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy (TP HCM) cho rằng quy định doanh nghiệp tư vấn pháp luật, hỗ trợ người lao động tiếp cận trợ giúp pháp lý khi bị lạm dụng, bạo lực hoặc phân biệt đối xử là chưa đầy đủ.

Theo bà, người lao động còn có thể cần hỗ trợ khi bị nợ hoặc không được trả lương, bị giữ giấy tờ, đơn phương chấm dứt hợp đồng, tai nạn lao động hoặc phát sinh tranh chấp về quyền lợi.

"Đây đều là những trường hợp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động", nữ đại biểu đoàn TP HCM nói.

Vì vậy, bà Trần Thị Diệu Thúy đề nghị mở rộng trách nhiệm của doanh nghiệp theo hướng tư vấn pháp luật và hỗ trợ người lao động tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý khi quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm hoặc phát sinh tranh chấp trong thời gian làm việc ở nước ngoài.

Đề nghị hoàn phí nếu lao động không thể xuất cảnh

Cũng liên quan đến quyền lợi người lao động, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy cho rằng quy định doanh nghiệp chỉ được thu phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ sau khi người lao động được phía nước ngoài tuyển chọn đã góp phần bảo vệ người lao động.

Tuy nhiên, quy định này chưa tính đến trường hợp người lao động đã được tuyển chọn, nộp phí nhưng sau đó không thể xuất cảnh.

Theo nữ đại biểu TP HCM, được tuyển chọn không đồng nghĩa chắc chắn được xuất cảnh. Hợp đồng có thể không được ký hoặc thực hiện; phía nước ngoài có thể hủy hoặc giảm nhu cầu tuyển dụng; chương trình cũng có thể dừng vì nguyên nhân khách quan. Trong khi đó, người lao động có thể đã nộp các khoản phí.

Do đó, bà Trần Thị Diệu Thuý đề nghị bổ sung quy định doanh nghiệp phải hoàn trả khoản phí tương ứng với phần việc chưa thực hiện nếu người lao động không thể đi làm việc ở nước ngoài vì nguyên nhân không thuộc lỗi của mình.

Đồng thời, cần quy định rõ thời hạn hoàn trả, trách nhiệm doanh nghiệp cung cấp chứng từ và bảng kê chi phí thực tế để bảo đảm quyền lợi người lao động.

Đưa điều dưỡng ra nước ngoài, tạo nguồn nhân lực chăm sóc người cao tuổi

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (đoàn TP Hà Nội) đề nghị bổ sung cơ chế cho phép các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp có liên kết đào tạo quốc tế trực tiếp đưa sinh viên tốt nghiệp đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Theo bà, hiện quyền phái cử chủ yếu thuộc doanh nghiệp dịch vụ. Trong khi đó, một số kỹ sư, cử nhân qua đơn vị môi giới lại được bố trí vào công việc phổ thông.

Nhà trường hiểu rõ năng lực chuyên môn của sinh viên và có thể kết nối với đối tác nước ngoài phù hợp, giúp người lao động làm đúng ngành, đúng nghề. Một số đối tác nước ngoài cũng mong muốn tuyển dụng trực tiếp từ các trường thay vì qua trung gian.

Đại biểu cho rằng cần nhìn nhận đây không chỉ là "xuất khẩu lao động", mà còn là đưa nhân lực ra nước ngoài làm việc, học hỏi và tích lũy kinh nghiệm.

Sau 3-5 năm trở về, những lao động này có thể trở thành nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu trong nước và góp phần đón dòng vốn FDI công nghệ.

Bà Nguyễn Thị Thu Dung đặc biệt lưu ý lĩnh vực điều dưỡng, chăm sóc người cao tuổi. Lao động trở về sau thời gian làm việc ở nước ngoài có thể bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực đang thiếu hụt này.

Bộ trưởng Nội vụ: Đi làm việc ở nước ngoài cũng là một kênh đào tạo nhân lực

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết việc mở rộng đưa lao động kỹ thuật, lao động trình độ cao và chuyên gia ra nước ngoài làm việc nhận được nhiều sự quan tâm, nhất là lo ngại về chất lượng nguồn nhân lực trong nước và nguy cơ "chảy máu chất xám".

Bộ trưởng khẳng định, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu theo hướng quy định chung về đưa lao động có trình độ chuyên môn, kỹ thuật ra nước ngoài ở mức phù hợp. Ngành nghề, lĩnh vực và thị trường cụ thể sẽ tiếp tục được nghiên cứu, có thể quy định tại các văn bản của Chính phủ để vừa linh hoạt, vừa chặt chẽ.

Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho rằng đi làm việc ở nước ngoài không chỉ nhằm tạo việc làm mà còn có thể trở thành một kênh đào tạo, phát triển nguồn nhân lực. Dự thảo luật vì vậy chuyển từ tư duy dựa vào lợi thế lao động giá rẻ, kỹ năng thấp sang chủ động chuẩn bị nhân lực cho các ngành, lĩnh vực trọng điểm như công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ số, bán dẫn, logistics, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

Một điểm được Bộ trưởng nhấn mạnh là phát huy nguồn lao động sau khi trở về nước. Theo đó, cần kết nối người lao động với những việc làm phù hợp với kinh nghiệm, kỹ năng tích lũy trong thời gian làm việc ở nước ngoài. "Đây là một vòng tuần hoàn lao động rất quan trọng", Bộ trưởng nói.

Về đề xuất mở rộng đối tượng được đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài, trong đó có các cơ sở đào tạo, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo đánh giá đây là đề xuất xác đáng và sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu.

Về cơ sở dữ liệu người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, Bộ trưởng cho biết hệ thống đã được xây dựng, khai thác từ năm 2015 và đang tiếp tục được nâng cấp. Thời gian tới, cơ sở dữ liệu sẽ được phát triển theo hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tổng hợp, phân tích dữ liệu, bảo đảm "đúng, đủ, sạch, sống", thống nhất và dùng chung, phục vụ yêu cầu quản lý. Kinh phí vận hành cơ sở dữ liệu hằng năm được bố trí trong ngân sách của Bộ Nội vụ.