Những tác phẩm "vang bóng một thời" trở lại sân khấu kịch

Sức sống của những vở diễn kinh điển

Khi nhắc đến các vở diễn kinh điển xuất hiện trên sân khấu TPHCM, nhiều khán giả có thể dễ dàng kể tên những tác phẩm như: Người ven đô, Lá sầu riêng, Chim Việt cành Nam, Kiều Nguyệt Nga, Đêm phán xét, Tiếng trống Mê Linh, Bên cầu dệt lụa, Thái hậu Dương Vân Nga, Câu thơ yên ngựa, Tiếng hò sông Hậu, Dạ cổ hoài lang, Sân khấu về khuya… 

Nhiều năm qua, từ cải lương đến kịch nói, nhiều vở diễn được xem là kinh điển, vàng son vẫn liên tục được tái dựng, làm mới và nhận được sự quan tâm của công chúng. Trong điều kiện khó khăn của sân khấu hiện tại, nhiều văn nghệ sĩ vẫn cố gắng thực hiện, làm mới những tác phẩm hay một cách nghiêm túc. 

Năm 2023, sân khấu Thiên Đăng ra mắt vở diễn Giáng Hương do NSƯT Thành Lộc đạo diễn dựa trên kịch bản Sân khấu về khuya của cố soạn giả Năm Châu (NSND Nguyễn Thành Châu).  Vở tuồng Sân khấu về khuya từng được dựng thành nhiều phiên bản khác nhau trong suốt 60 năm qua. Nghệ sĩ Năm Châu có nhiều đóng góp lớn cho nghệ thuật cải lương khi vừa là kép hát, thầy tuồng giỏi nghề vừa là soạn giả mát tay. Vở diễn sau đó đã đoạt Huy chương Vàng tại Liên hoan Sân khấu TPHCM lần thứ nhất vào năm 2024.  

Vào tháng 1/2026, sân khấu Trương Hùng Minh làm mới vở Con gái chị Hằng của cố soạn giả Hà Triều - Hoa Phượng, một trong những kịch bản tiêu biểu của sân khấu cải lương miền Nam trước 1975, từng được đoàn Thanh Minh - Thanh Nga dàn dựng vào thập niên 1960, gắn với tên tuổi của các nghệ sĩ huyền thoại như: Thanh Nga, Út Bạch Lan, Thành Được... 

Và mới đây, nhà hát Kịch Sân khấu nhỏ TPHCM (5B) cũng vừa giới thiệu đến khán giả phiên bản tái dựng kịch bản Ngôi nhà thiếu đàn bà của cố văn sĩ Ngọc Linh, sau hơn 20 năm kể từ lần đầu ra mắt vào năm 2005. Đây là tác phẩm đầu tiên ra mắt trong dự án tái dựng những tác phẩm kịch nói kinh điển của Nhà hát Kịch Sân khấu nhỏ. Dự án này được NSND Mỹ Uyên ấp ủ xuyên suốt trong thời gian đảm nhiệm vai trò quản lý điểm diễn này.

Điểm chung của những tác phẩm này nằm ở việc khai thác giá trị nhân văn về tình thân, tình yêu, sự hy sinh, lòng vị tha hay những day dứt trong các mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình. Dù bối cảnh xã hội thay đổi, những câu chuyện ấy vẫn có khả năng chạm tới cảm xúc của người xem nhờ việc sáng tạo, làm mới để tác phẩm hợp với thời đại hơn.

Vì sao cần hồi sinh, làm mới những tác phẩm vàng son? 

Hơn 20 năm trước, NSND Mỹ Uyên từng tham gia phiên bản đầu tiên của vở Ngôi nhà thiếu đàn bà với vai bà Uyên. Những ký ức nghề nghiệp và giá trị mà tác phẩm mang lại khiến nữ nghệ sĩ mong muốn trao cho vở diễn một đời sống mới, khởi động dự án tái dựng chuỗi tác phẩm "vàng son" đã góp phần tạo nên thương hiệu kịch 5B mấy mươi năm qua. 

Như một nhân duyên hun đúc đủ đầy, biết đạo diễn trẻ Hứa Mạnh Dũng đã chọn dàn dựng kịch bản Ngôi nhà thiếu đàn bà cho tác phẩm tốt nghiệp nên nghệ sĩ Mỹ Uyên đã đặt vấn đề, trao cơ hội cho anh tham gia.

NSND Mỹ Uyên cho biết: "Ngay từ khi đảm nhận vai trò quản lý Nhà hát kịch Sân khấu nhỏ, tôi luôn xác định phải tạo bệ đỡ cho các tài năng trẻ, cho các bạn có sân chơi và làm nghề tử tế. Tôi rất vui khi biết Hứa Mạnh Dũng tuy là đạo diễn trẻ nhưng lựa chọn một kịch bản sâu sắc để thử sức tốt nghiệp. Tôi trân quý tinh thần đó và mong muốn khi trao cơ hội cho các bạn trẻ bước ra sàn diễn chuyên nghiệp, những tác phẩm “vàng son” của sân khấu 5B cũng có được đời sống và hơi thở trẻ trung, tiệm cận khán giả hôm nay".

Chị cũng không ngần ngại lựa chọn những gương mặt trẻ khác như: Trần Đại Chính, Nguyễn Đoàn Ngọc Diệp, Trần Hằng Nghi, Thu Cúc, Tạ Lâm vào những vai diễn nhiều sức nặng nội tâm. "Tôi nhìn thấy bản thân mình ở trong các bạn, cũng như luôn nhớ về những cơ hội mà thầy, cô, anh chị đã cho mình ở giai đoạn đầu vào nghề và bây giờ tôi tâm niệm phải là người truyền ngọn đuốc nghệ thuật đó cho thế hệ kế thừa", nghệ sĩ Mỹ Uyên tâm sự. 

Tinh thần ấy cũng xuất hiện ở nhiều sân khấu khác. Ở sân khấu Trương Hùng Minh, nghệ sĩ Việt Hương từng nhận định việc đưa những kịch bản kinh điển, vàng son trở lại giúp bảo tồn giá trị quý giá của nghệ thuật sân khấu và tạo điều kiện để diễn viên trẻ rèn luyện nghề nghiệp. "Đây là cơ hội để các nghệ sĩ trẻ phát triển, trau dồi kỹ năng và học hỏi nhiều hơn khi tham gia những tác phẩm có sức nặng về nội dung lẫn tâm lý nhân vật", nghệ sĩ Việt Hương nói. 

Chia sẻ thêm về chuỗi dự án tái dựng tác phẩm kịch nói thương hiệu 5B, “bà bầu” Mỹ Uyên cho biết đang bước vào giai đoạn tiền kỳ với kịch bản Trong hào quang bóng tối. Đây là một kịch bản Tây Ban Nha, được NSND - nhà giáo Trần Minh Ngọc phiên dịch và đã đem lại nhiều giải thưởng nghệ thuật cho ê kíp sáng tạo, biểu diễn tại Nhà hát Kịch Sân khấu nhỏ. 

NSND Mỹ Uyên bộc bạch: “Khi nào còn sức khỏe, còn những cộng sự thì tôi vẫn nỗ lực để gìn giữ và giới thiệu lại những tinh hoa kịch nói tại điểm diễn này đến với khán giả. Dẫu biết rằng con đường đó nhiều thử thách nhưng tôi tin rằng cứ đi rồi sẽ đến”. 

Khi người trẻ tìm thấy mình trong những câu chuyện cũ 

Trong Ngôi nhà thiếu đàn bà, cố nhà văn Ngọc Linh đặt ra một câu hỏi: "Những linh hồn mong muốn trải lòng điều gì nhất với người dương gian để có thể siêu thoát và nếu có cơ hội được bày tỏ, họ sẽ nói gì?".  

Vở kịch mở màn bằng một tai nạn bi thương cướp đi vợ và con gái Ông Hải, đột ngột quá đỗi và vượt ngưỡng chịu đựng ngay cả với một doanh nhân bản lĩnh thương trường mấy chục năm. 

Đặc ân của Thần Thời Gian cho phép linh hồn hai mẹ con - bà Uyên và bé Hạnh - được ở lại ngôi nhà cũ, để chứng kiến những tâm tư thầm kín của người chồng, người cha đáng thương.

Và đồng thời biết được bí mật giấu kín bấy lâu của người bạn nối khố Diễm, của cô vedette trẻ trung Loan, sự chân thành, bao dung của hai dì cháu Ngọc - Triều (do nghệ sĩ Minh Thảo và Trần Đại Chính đảm nhận) đối với gia đình mình. 

Một trong những điều bất ngờ nhất từ sự trở lại của Ngôi nhà thiếu đàn bà là phản ứng tích cực từ những khán giả trẻ. Lê Vy - 20 tuổi, sinh viên trường Đại học Tôn Đức Thắng - cho biết điều khiến cô xúc động nhất ở tác phẩm chính là bi kịch ra đi của người con gái trong gia đình khi chỉ mới 19 tuổi và vẫn còn cả tương lai phía trước. 

"Người mẹ vì quá ghen tuông nên không muốn lắng nghe lời giải thích của chồng, còn người cha lại chưa đủ quyết đoán để giải quyết mâu thuẫn đến cùng. Chỉ từ những hiểu lầm nhỏ nhưng vì người lớn không tìm được cách giải quyết nên mọi chuyện kéo dài, ảnh hưởng đến con cái. Điều đó khiến tôi suy nghĩ rất nhiều về cách các thành viên trong gia đình đối thoại với nhau", Vy nói.

Theo Vy, những vở diễn như: Ngôi nhà thiếu đàn bà, Giáng Hương hay Con gái chị Hằng khiến cô phải suy nghĩ sau khi xem xong. "Chúng giúp tôi hiểu hơn về nghệ thuật, đời sống của người nghệ sĩ, những giá trị nhân văn của tình thân, gia đình. Đó là những câu chuyện rất gần với cuộc sống", Vy nói.

Có lẽ đây cũng là lời giải cho câu hỏi về sức sống của các tác phẩm kinh điển. Sự trở lại của những vở diễn từng vang bóng một thời chính là nỗ lực gìn giữ ký ức sân khấu, trao truyền di sản nghề nghiệp cho thế hệ trẻ và khẳng định rằng những câu chuyện hay, nhân văn, dù được kể ở thời đại nào, vẫn có thể tìm thấy khán giả của mình.

NSND Mỹ Uyên chia sẻ về cơ duyên làm vở Ngôi nhà thiếu đàn bà. Vở có 4 suất vào tháng 6, mở màn 19h các tối 7, 12, 20, 21/6 tại Nhà hát kịch Sân khấu nhỏ TPHCM. Video: Hồ Lam