Khai thác chỉ dẫn địa lý mở rộng thị trường cho sản phẩm vùng miền của phụ nữ khởi nghiệp

Trong những năm qua, việc xây dựng và bảo hộ chỉ dẫn địa lý đã góp phần quan trọng trong việc xác lập nguồn gốc, bảo vệ danh tiếng và nâng cao khả năng nhận diện cho nhiều sản vật vùng miền. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, được bảo hộ chỉ dẫn địa lý chưa đồng nghĩa với việc sản phẩm sẽ tự động có thị trường, có thương hiệu mạnh hay đạt được giá trị thương mại tương xứng.

Với nội dung được nhiều bạn đọc quan tâm: Làm thế nào để chỉ dẫn địa lý không chỉ dừng lại ở việc xác lập và bảo vệ danh tiếng gắn với nguồn gốc sản phẩm, mà thực sự trở thành công cụ nâng cao giá trị và phát triển thị trường? Những điểm nghẽn nào đang cản trở quá trình khai thác các sản phẩm đã được bảo hộ?, bà Hà Kiều Oanh, Phó trưởng Phòng Phát triển năng lực xúc tiến thương mại, Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương, trao đổi các thông tin liên quan để chỉ dẫn địa lý không chỉ dừng lại ở việc xác lập và bảo vệ danh tiếng gắn với nguồn gốc sản phẩm, mà thực sự trở thành công cụ nâng cao giá trị và phát triển thị trường.

+ Bà có thể cho biết chỉ dẫn địa lý đang được khai thác ở mức độ nào trong các hoạt động xúc tiến thương mại, phát triển thị trường cho các đặc sản vùng miền? Việc được bảo hộ chỉ dẫn địa lý đã mang lại những lợi thế gì cho các sản phẩm này trong nâng cao nhận diện, củng cố niềm tin, gia tăng giá trị và tiếp cận hệ thống phân phối trong nước cũng như thị trường xuất khẩu?

Bà Hà Kiều Oanh: Trước hết, chúng ta cần nhìn nhận rõ chỉ dẫn địa lý là một công cụ để xác lập thông tin và khẳng định nguồn gốc, danh tiếng cũng như đặc thù của sản phẩm thông qua một vùng địa lý cụ thể.

Chỉ dẫn địa lý cũng là một cơ sở để người tiêu dùng, người mua hàng củng cố niềm tin, từ đó có thể trả giá cao hơn cho những sản phẩm mà họ lựa chọn. Thực tế cho thấy, một số sản phẩm như mật ong bạc hà Mèo Vạc tại Hà Giang sau khi được bảo hộ chỉ dẫn địa lý đã có giá trị tăng gấp đôi; cam Cao Phong hoặc cam Vinh tăng hơn 50%; bưởi Phúc Trạch hay nước mắm Phú Quốc cũng tăng từ 30 - 50%.

Đến nay, cả nước có khoảng 130 chỉ dẫn địa lý, tập trung ở các nhóm mặt hàng chính là trái cây, thủy sản; dược liệu chiếm khoảng 10%. Điều đó cho thấy chúng ta vẫn còn dư địa rất lớn để phát triển chỉ dẫn địa lý, đặc biệt đối với các sản phẩm của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Tuy nhiên, bảo hộ chỉ dẫn địa lý mới chỉ là nền tảng sơ khai và là bước đầu tiên. Để tạo ra giá trị thương mại, cần chú trọng khai thác sau khi bảo hộ chỉ dẫn địa lý để giúp sản phẩm tiếp cận được hệ thống phân phối trong nước cũng như có thể xuất khẩu ra nước ngoài. Điều này còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như quy chuẩn chất lượng hay các tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc, nhận diện thương hiệu, thiết kế bao bì sản phẩm, cũng như những yêu cầu riêng của từng thị trường xuất khẩu mà sản phẩm hướng tới.

Trong quá trình đó, xúc tiến thương mại chính là một mắt xích để khẳng định và xác lập chỉ dẫn địa lý ra thị trường thông qua các hoạt động như tham gia triển lãm, hội chợ, quảng bá sản phẩm ở trong nước và nước ngoài.

Theo tôi, chỉ dẫn địa lý chính là một "tấm vé thông hành", một "quyển hộ chiếu" có thể đưa sản phẩm ra thị trường nước ngoài. Điều quan trọng là chúng ta phải chuyển từ bảo hộ chỉ dẫn địa lý sang khai thác chỉ dẫn địa lý như một giá trị thương mại.

+ Từ thực tiễn xúc tiến thương mại, đâu là những điểm nghẽn ở khâu phát triển và kết nối thị trường khiến nhiều sản phẩm đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý chưa phát huy tương xứng lợi thế về nguồn gốc, danh tiếng và đặc tính riêng?

Bà Hà Kiều Oanh: Từ thực tế xúc tiến thương mại, tôi nhận thấy có bốn điểm nghẽn chính.

Thứ nhất là về sản phẩm. Phần lớn các sản phẩm mới dừng lại là sản phẩm tươi sống hoặc chế biến thô, chưa có quy trình sản xuất chuyên nghiệp, bài bản. Hầu như chúng ta sản xuất ồ ạt, đồng loạt và phá vỡ vùng sản xuất được bảo hộ, làm cho chất lượng sản phẩm không tương xứng, không đồng đều, đồng thời nguồn cung có thể vượt quá nhu cầu thị trường.

Thứ hai là bài toán nhận diện chỉ dẫn địa lý chưa gắn liền với phát triển nhận diện thương hiệu. Có những sản phẩm gắn với địa danh rất nổi tiếng nhưng bao bì, nhận diện thương hiệu chưa được đầu tư bài bản, khiến người tiêu dùng, người mua hàng chưa biết đến nhiều, làm cho cả chỉ dẫn địa lý cũng như sản phẩm đều chưa có giá trị cao trên thị trường.

Thứ ba là hoạt động xúc tiến thương mại của các doanh nghiệp và hợp tác xã còn thiếu tính liên tục. Chúng ta tham dự hội chợ, tham gia các giao dịch giao thương trong nước và nước ngoài nhưng nhiều trường hợp chỉ dừng lại ở thời điểm đó. Sau khi giao dịch kết thúc, chúng ta không có sự kết nối liên tục với người mua hàng hoặc xử lý những vấn đề kỹ thuật liên quan đến sản phẩm, dẫn đến chưa mang lại nhiều hợp đồng ổn định.

Điểm nghẽn cuối cùng là năng lực nội tại của doanh nghiệp và các chủ thể sản xuất còn hạn chế, kể cả về năng lực ngoại ngữ, marketing hay năng lực tìm hiểu và phân tích thị trường chưa được trau dồi, khiến khả năng tiếp cận các kênh phân phối hiện đại còn yếu.

+ Các chủ thể sản xuất cần nâng cao những năng lực nào để gia tăng sự hiện diện, sức cạnh tranh và xây dựng đầu ra ổn định cho sản phẩm?

Bà Hà Kiều Oanh: Về phía doanh nghiệp, hợp tác xã và các chủ thể sản xuất, để mở đầu ra cho sản phẩm, trước hết cần xác định rõ thị trường và khách hàng mục tiêu để tổ chức sản xuất ổn định về chất lượng cũng như sản lượng, hạn chế việc mở rộng vùng sản xuất làm "loãng" chỉ dẫn địa lý.

Thứ hai, cần đầu tư bài bản hơn cho bao bì, nhận diện thương hiệu để sản phẩm gắn liền với câu chuyện vùng miền và tri thức bản địa.

Các chủ thể cũng nên chủ động, kiên trì tham gia các chương trình xúc tiến thương mại và đầu tư cho hoạt động này trong một quá trình dài. Không chỉ riêng vào thời điểm giao dịch đó mà cần tiếp tục kết nối với người mua hàng và phát triển những mối quan hệ sau này.

Cuối cùng, cần trau dồi kiến thức về các kênh phân phối hiện đại, như đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, đồng thời tăng cường kiến thức về AI.