Khi người trẻ trở thành "cầu nối" cho di sản Trò Xuân Phả

Tối 4/7, Chương trình "Trò Trăng Trò Trống" do dự án Kim Hội Vũ cùng sự hỗ trợ của Trung tâm Hoạt động Văn hóa - Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức tại Hà Nội. Đây là sự kiện chuyên đề đầu tiên tại Hà Nội lấy Trò Xuân Phả làm trọng tâm. Không chỉ mang đến các màn trình diễn nghệ thuật, chương trình còn tạo không gian giao lưu giữa nghệ nhân và công chúng, giúp người xem hiểu rõ hơn về giá trị lịch sử, văn hóa của loại hình diễn xướng dân gian độc đáo này.

Chia sẻ về ý tưởng thực hiện chương trình, Phạm Khánh Linh, sinh viên trường Đại học FPT, đồng thời là Trưởng dự án Kim Hội Vũ, cho biết, nhóm biết tới Trò Xuân Phả trong quá trình tìm hiểu văn hóa Việt Nam và nhận thấy đây là di sản giàu giá trị nhưng vẫn chưa được nhiều người hay biết.

"Với tư cách là một người trẻ cũng như một người yêu văn hóa Việt Nam, chúng tôi mong muốn đưa di sản này đến gần hơn với công chúng trong và ngoài nước. Hy vọng thông qua chương trình, mọi người sẽ có cái nhìn trực quan, sinh động hơn về Trò Xuân Phả và hiểu thêm giá trị của di sản", Khánh Linh chia sẻ.

Có nguồn gốc từ làng Xuân Phả (Thanh Hóa), Trò Xuân Phả là loại hình diễn xướng dân gian đã được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Theo truyền thuyết, trò diễn gắn với chiến thắng của vua Lê Hoàn trước quân Tống, tái hiện hình ảnh sứ giả của năm quốc gia đến chúc mừng chiến thắng.

5 điệu múa gồm: Chiêm Thành, Ngô Quốc, Hoa Lang, Tú Huần và Ai Lao đều có ngôn ngữ biểu diễn, phục trang, âm nhạc và động tác riêng, phản ánh dấu ấn giao lưu văn hóa cũng như những lớp trầm tích lịch sử được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Tại chương trình diễn ra ở khu vực Hồ Văn (Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội), khán giả được thưởng thức trọn vẹn 5 trò múa đặc sắc. Những nhịp trống rộn ràng, những chiếc mặt nạ độc đáo của trò Tú Huần cùng sắc màu rực rỡ của trang phục truyền thống đã tạo nên bức tranh nghệ thuật dân gian sống động, thu hút đông đảo người xem ở nhiều độ tuổi.

Điểm nhấn của chương trình là phần giao lưu với Nghệ nhân ưu tú Bùi Văn Hùng, người có hơn 36 năm gắn bó với Trò Xuân Phả. Sinh ra và lớn lên tại chính làng Xuân Phả, ông cho biết tình yêu với di sản được nuôi dưỡng từ những lần theo cha mẹ đi xem hội khi còn nhỏ, để rồi dành nhiều năm sưu tầm, nghiên cứu và truyền dạy loại hình nghệ thuật này.

"Để trở thành một nghệ nhân, trước hết phải có niềm đam mê. Sự đam mê ấy xuất phát từ tình yêu quê hương, từ việc thấu hiểu giá trị lịch sử, nghệ thuật và giá trị xã hội của Trò Xuân Phả. Bên cạnh đó là quá trình kiên trì tập luyện để những giá trị ấy thực sự ngấm vào trong mình", nghệ nhân Bùi Văn Hùng chia sẻ.

Cũng là nghệ sĩ biểu diễn tại chương trình, Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Xuân Lương (Thanh Hóa) cho hay, ông vui mừng khi Trò Xuân Phả nhận được sự quan tâm của thế hệ trẻ.

Theo ông, loại hình diễn xướng dân gian này từng có thời điểm đứng trước nguy cơ mai một. Tuy nhiên, nhờ sự quan tâm của các cơ quan quản lý và cộng đồng, Trò Xuân Phả đã được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2016. Việc các bạn trẻ chủ động kết nối với nghệ nhân để tổ chức chương trình là tín hiệu tích cực, góp phần mở ra hướng tiếp cận mới trong công tác bảo tồn và lan tỏa giá trị di sản.

Không dừng lại ở việc thưởng thức biểu diễn, nhiều khán giả, đặc biệt là các bạn trẻ, còn trực tiếp tham gia trải nghiệm dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân. Từ những động tác cơ bản đến cách cảm nhận nhịp điệu, không gian giao lưu trở nên sôi nổi khi nhiều người hào hứng thử sức với những bước múa truyền thống.

Việc được trực tiếp học, thực hành và lắng nghe những câu chuyện về Trò Xuân Phả từ chính các nghệ nhân đã mang đến cho người tham dự góc nhìn gần gũi hơn về một di sản từng chỉ được biết đến qua sách báo hoặc các lễ hội truyền thống.

Thông qua các màn trình diễn, những câu chuyện của nghệ nhân và hoạt động trải nghiệm trực tiếp, "Trò Trăng Trò Trống" không chỉ giới thiệu một loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo mà còn tạo cầu nối giữa di sản và đời sống đương đại. Chương trình cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của người trẻ trong việc làm mới cách tiếp cận di sản, góp phần đưa những giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với cộng đồng và lan tỏa tinh thần gìn giữ bản sắc dân tộc.