Làm nông nghiệp tuần hoàn để xây chuỗi giá trị bền vững cho nông dân

Xây dựng chuỗi giá trị bền vững

Những ngày đầu làm nấm, điều khiến chị Phạm Ân đau đầu không chỉ là làm sao để nấm mọc tốt, đẹp và đạt chất lượng. Nấm tươi khó bảo quản, giá cả lên xuống thất thường, còn sản xuất lại phụ thuộc vào nhiệt độ, độ ẩm và nhiều điều kiện khác. Làm được nấm nhưng bán không hết thì vẫn là bài toán khó. “Bài toán khó nhất với tôi không chỉ là trồng được một cây nấm đạt chất lượng, mà là làm sao xây dựng được một chuỗi giá trị đủ bền vững”, chị nói.

Vì thế, Gaco không dừng ở khâu trồng và bán nấm tươi. Doanh nghiệp làm từ giống, phôi nấm, liên kết với các hộ dân, chuyển giao kỹ thuật, bao tiêu sản phẩm rồi đưa về sơ chế, đóng gói, chế biến sâu và tìm đầu ra trong nước, xuất khẩu.

Làm nhiều khâu hơn đồng nghĩa với việc phải lo nhiều việc hơn, nhưng theo chị Phạm Ân, đây là cách để cơ sở chủ động hơn. Có vùng nguyên liệu thì bớt bị động về nguồn hàng. Có chế biến thì nấm không nhất thiết phải bán ngay khi thu hoạch. Có nhiều kênh tiêu thụ thì khi một thị trường gặp khó, doanh nghiệp còn những hướng khác.

Chị xác định trong 5-10 năm tới, Gaco vẫn phải giữ được vùng nguyên liệu, có đội ngũ làm nghề, tiếp tục ứng dụng khoa học - công nghệ và mở rộng thị trường. Trong đó, chế biến sâu là một hướng quan trọng bởi nấm tươi có thời gian bảo quản ngắn.

Cách làm này cũng bắt đầu từ một thực tế rất đơn giản: nếu doanh nghiệp muốn lớn lên thì những người đang làm cùng mình cũng phải có chỗ đứng trong chuỗi.

“Điều tôi theo đuổi không phải là Gaco phát triển một mình, thì người nông dân, lao động và các đối tác trong chuỗi cũng phải nhận được giá trị”, chị Phạm Ân chia sẻ.

Ở khâu sản xuất, Gaco từng bước chuẩn hóa các công đoạn, từ nguyên liệu, làm giống và phôi, xử lý môi trường nuôi trồng đến thu hái, sơ chế, bảo quản. Máy móc được đưa vào một số khâu để giảm việc làm thủ công, kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm và các thông số kỹ thuật.

Với sản phẩm chế biến sâu, doanh nghiệp đầu tư dây chuyền đóng lon và tiệt trùng. Nhờ đó, sản phẩm có thời gian bảo quản dài hơn, không phải phụ thuộc vào chất bảo quản và có thể đáp ứng những yêu cầu của thị trường xuất khẩu.

Nhưng chị Phạm Ân không coi công nghệ là câu chuyện cứ đầu tư thật nhiều máy móc là được. Với một cơ sở đi lên từ sản xuất nhỏ, mỗi khoản đầu tư đều phải trả lời được câu hỏi: có giải quyết được việc đang vướng hay không? “Doanh nghiệp cần lựa chọn công nghệ phù hợp với quy mô, giải quyết đúng điểm nghẽn và mang lại hiệu quả thực tế”, chị nói.

Tận dụng thứ bỏ đi, tạo thêm giá trị

Làm nấm cũng có những thứ tưởng như chỉ còn cách bỏ đi. Giá thể sau mỗi vụ trồng là một trong số đó. Nhưng với chị Phạm Ân, nếu nhìn kỹ, đây vẫn là một nguồn nguyên liệu có thể sử dụng tiếp.

Một số phụ phẩm nông nghiệp có thể được dùng làm nguyên liệu sản xuất nấm. Sau quá trình nuôi trồng, giá thể vẫn còn hàm lượng hữu cơ và có thể nghiên cứu, xử lý để làm phân bón hoặc chất cải tạo đất.

Gaco đang định hướng phân loại, tận dụng những nguồn phụ phẩm phù hợp; đồng thời tìm cách tiết kiệm nước, điện, nhiên liệu và giảm hao hụt nguyên liệu trong sản xuất. Những cây nấm không phù hợp bán tươi nhưng vẫn bảo đảm chất lượng được đưa vào chế biến thay vì bỏ đi.

Với chị, làm theo hướng tuần hoàn không thể chỉ nói về môi trường. Một cách làm muốn giữ được lâu phải có hiệu quả kinh tế. Nếu tận dụng được nguyên liệu, giảm được phần bỏ đi và làm ra thêm sản phẩm thì doanh nghiệp mới có lý do để tiếp tục.

Câu chuyện đầu ra cũng vậy. Nấm tươi khó để lâu nên Gaco phát triển thêm các sản phẩm chế biến, đồng thời bán qua nhiều kênh như siêu thị, B2B, xuất khẩu và các nền tảng trực tuyến.

Trong quản lý, doanh nghiệp từng bước đưa dữ liệu vào công việc hằng ngày. Sản lượng, kho, chất lượng, hồ sơ từng lô hàng, thông tin nguyên liệu và quá trình phân phối được lưu trữ rõ hơn. Việc này giúp truy xuất nguồn gốc và theo dõi hàng hóa thuận lợi hơn.

Các kênh Facebook, TikTok cũng được sử dụng để giới thiệu sản phẩm, nhà máy, người nông dân và quá trình làm nấm. Theo chị Phạm Ân, thay đổi đáng kể nhất không nằm ở việc có thêm các kênh bán hàng, mà là doanh nghiệp dần quản lý công việc bằng dữ liệu thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm của từng người.

Nhưng sau những con số về sản lượng, máy móc hay thị trường vẫn là người làm. Hiện Gaco tạo việc làm cho khoảng 70 lao động, liên kết và hỗ trợ đầu ra cho hơn 40 hộ nông dân. Doanh nghiệp chuyển giao kỹ thuật, đồng hành cùng các hộ trong quá trình sản xuất và ưu tiên tạo sinh kế tại địa phương. Công đoàn cũng được thành lập để chăm lo cho người lao động.

Đó là phần chị Phạm Ân muốn giữ lại trong câu chuyện phát triển của mình. Một cơ sở sản xuất có thể bán được nhiều hàng hơn, nhưng nếu người trồng không có đầu ra ổn định, người lao động không có việc làm và nguồn nguyên liệu liên tục thay đổi thì khó đi được đường dài.

Nhìn lại quá trình khởi nghiệp, chị chọn “khả năng thích ứng” khi được hỏi về một yếu tố quan trọng nhất để doanh nghiệp tồn tại.

Thị trường thay đổi, khách hàng thay đổi, công nghệ thay đổi. Người làm chủ cũng phải thay đổi cách làm, nhưng không phải thay đổi bằng mọi giá. Với chị, mỗi lần gặp khó khăn lại phải quay về hai câu hỏi: sản phẩm đang giải quyết vấn đề gì và mình đang tạo ra giá trị cho ai.

Chị bắt đầu từ những việc nhỏ, từng có những giai đoạn tưởng như không thể tiếp tục. Nhưng thay vì chờ mọi thứ đủ đầy mới làm, chị chọn cách đi từng bước, vừa làm vừa sửa.

Với những phụ nữ đang muốn khởi nghiệp, chị cho rằng không nhất thiết phải đợi đến khi có đủ vốn, đủ công nghệ hay đủ tự tin. Có thể bắt đầu từ một vấn đề thật, một sản phẩm thật và một nhóm khách hàng thật.

Từ một cây nấm, bài toán của Gaco vì thế không chỉ là làm sao bán được hàng hôm nay. Câu hỏi lớn hơn là làm thế nào để có nguyên liệu cho ngày mai, người trồng còn muốn làm tiếp, người lao động có việc và doanh nghiệp vẫn có thể đứng vững khi thị trường đổi khác. Với chị Phạm Ân, đó mới là đường dài của một cơ sở làm nông nghiệp.