Không thể phủ nhận, Đề án 939 đã tạo ra một làn sóng khởi nghiệp trong phụ nữ. Ở nhiều địa phương, từ miền núi đến đồng bằng, hình ảnh những hội viên mạnh dạn vay vốn, lập tổ hợp tác, xây dựng thương hiệu sản phẩm đã trở nên quen thuộc. Những lớp tập huấn, hội thi ý tưởng sáng tạo, các chương trình kết nối tiêu thụ… đã góp phần thay đổi nhận thức của phụ nữ về làm kinh tế.

Tuy nhiên, quá trình triển khai, những "điểm nghẽn" cũng dần bộc lộ. Từ thực tế triển khai Đề án 939 trên địa bàn tỉnh Điện Biên, bà Pờ Diệu Ninh, Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Điện Biên, chia sẻ, nhiều mô hình khởi nghiệp ban đầu rất sôi nổi nhưng sau vài năm lại rơi vào tình trạng "đuối sức". Nguyên nhân không chỉ nằm ở vốn mà còn ở năng lực quản trị, khả năng tiếp cận thị trường và tư duy phát triển dài hạn. Không ít hội viên vẫn làm theo phong trào, thiếu chiến lược kinh doanh rõ ràng, dẫn đến sản phẩm khó cạnh tranh.

Theo bà Ninh, trong nội tại đồng bào dân tộc thiểu số rào cản nặng nề nhất vẫn tồn tại chính là định kiến giới và hủ tục. Quan niệm cũ kỹ "đàn ông làm việc lớn, đàn bà lo bếp núc" vẫn bám rễ, khiến nhiều chị em đơn độc trong chính ngôi nhà của mình khi muốn kinh doanh. Gánh nặng "việc không tên" từ chăm con đến đồng áng tự cung tự cấp đã bào mòn thời gian dành cho những ý tưởng sáng tạo.

Không chỉ vậy, trình độ và kỹ năng quản lý còn hạn chế khiến nhiều chị em lúng túng. Khởi nghiệp vốn không chỉ là sản xuất mà còn là kinh doanh nhưng việc tính toán lỗ lãi bài bản hay ứng dụng công nghệ số, marketing online vẫn là một "thử thách cực đại" đối với phụ nữ vùng sâu, vùng xa.

"Khó khăn tiếp tục bủa vây khi chị em thiếu vốn và tài sản thế chấp. Do không đứng tên quyền sử dụng đất, việc tiếp cận các gói tín dụng lớn để mở rộng quy mô trở nên xa vời, kèm theo đó là các thủ tục hồ sơ đôi khi quá phức tạp so với trình độ hội viên", bà Ninh chia sẻ.

Bên cạnh đó, bà Ninh còn nhấn mạnh đến yếu tố hạn chế về kiến thức và kỹ năng kinh doanh. Theo bà, nhiều hội viên phụ nữ hiện nay khởi nghiệp dựa trên kinh nghiệm truyền thống, vốn quý báu nhưng chưa đủ trong kỷ nguyên mới. Chị em thường đối mặt với 'lỗ hổng' lớn về kỹ năng quản trị bài bản, chiến lược marketing chuyên nghiệp và đặc biệt là sự lúng túng trong chuyển đổi số.

Trong bối cảnh kinh tế hiện đại, việc đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử hay quản lý tài chính bằng công nghệ không còn là lựa chọn mà là "hành trang sinh tồn".

"Để biến ý tưởng thành mô hình bền vững, phụ nữ cần được hỗ trợ đào tạo để làm chủ công nghệ, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và bứt phá khỏi tư duy sản xuất nhỏ lẻ truyền thống", bà Ninh nhấn mạnh.

Ở góc nhìn của một người từng khởi nghiệp, theo bà Lò Thị Nguyễn, Giám đốc HTX Sản xuất và Chế biến măng sạch Xuân Nha, khó khăn ảnh hưởng đến hành trình khởi nghiệp của phụ nữ là "đi một mình". Khi dự án kết thúc, sự đồng hành, hỗ trợ cũng giảm dần. Không ít chị em loay hoay trong việc duy trì sản xuất, mở rộng thị trường hay ứng dụng công nghệ mới.

Đề án 2415 được kỳ vọng không chỉ là sự tiếp nối mà là một bước chuyển về chất. Nếu Đề án 939 đặt nền móng về nhận thức, thì giai đoạn mới phải hướng đến nâng cao năng lực thực chất và tạo ra hệ sinh thái khởi nghiệp bền vững.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Đề án 2415 là việc tập trung vào chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, hai xu hướng tất yếu trong phát triển kinh tế hiện đại. Phụ nữ sẽ được hỗ trợ tiếp cận và ứng dụng công nghệ số vào sản xuất kinh doanh, phát triển thương mại điện tử, xây dựng thương hiệu số. Đồng thời, Đề án cũng khuyến khích phụ nữ tham gia các mô hình kinh tế xanh, tuần hoàn, bền vững, góp phần bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đề án 2415 cũng đặc biệt chú trọng đến việc xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp toàn diện, kết nối chặt chẽ giữa các bên liên quan: Nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế, chuyên gia và cộng đồng. Thông qua đó, phụ nữ khởi nghiệp sẽ được tiếp cận nguồn lực một cách dễ dàng hơn, từ vốn, công nghệ, đào tạo đến thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Ông Nguyễn Duy Khương, chuyên gia kinh tế, nhận định: "Nếu không gắn khởi nghiệp với công nghệ và thị trường, mọi hỗ trợ về vốn hay đào tạo đều chỉ mang tính ngắn hạn. Chính vì vậy, việc Đề án 2415 đặt mục tiêu nâng cao nhận thức toàn xã hội về vai trò của kinh tế tư nhân và sự đóng góp của phụ nữ. Điều này là đặc biệt quan trọng trong việc xóa bỏ những định kiến còn tồn tại, khi phụ nữ vẫn thường bị "đóng khung" trong các vai trò truyền thống".

Bà Pờ Diệu Ninh, Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Điện Biên, kỳ vọng Đề án 2415 sẽ trở thành "đòn bẩy" thực thụ, giúp xóa bỏ những rào cản nội tại và ngoại cảnh cho hội viên, đặc biệt là phụ nữ vùng cao, biên giới. Đề án không chỉ dừng lại ở hỗ trợ tài chính, mà phải đánh tan "hòn tảng đá" định kiến giới.

Thông qua truyền thông và các chính sách đặc thù, gia đình và cộng đồng sẽ trở thành điểm tựa, giải phóng phụ nữ khỏi gánh nặng "việc không tên" để họ tự tin theo đuổi khát vọng kinh doanh. Một hệ sinh thái khởi nghiệp bình đẳng, nơi phụ nữ được làm chủ tài sản và đứng tên quyền sử dụng đất, chính là cái đích hướng tới để chị em thuận lợi tiếp cận nguồn vốn lớn.

Về năng lực nội sinh, Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Điện Biên kỳ vọng Đề án 2415 sẽ đạt được kết quả là 100% chủ mô hình khởi nghiệp được trang bị "hành trang số". Trong bối cảnh kỷ nguyên mới, phụ nữ không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền thống. Đề án hướng tới việc đào tạo bài bản về kỹ năng quản trị, tài chính và đặc biệt là năng lực chuyển đổi số.

Mong muốn của người đứng đầu Hội LHPN tỉnh Điện Biên là thấy những sản phẩm đặc sản từ bản làng xa xôi hiện diện chuyên nghiệp trên các sàn thương mại điện tử, đạt chuẩn OCOP và có tem truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Hy vọng, Đề án 2415 sẽ tạo ra tính bền vững và sự liên kết thông qua việc tập trung xây dựng các chuỗi giá trị khép kín, giải quyết bài toán logistics và kho lạnh tại các địa bàn khó khăn. Thay vì sản xuất nhỏ lẻ, chị em sẽ liên kết thành các HTX kiểu mới, tạo ra sức mạnh tập thể để thâm nhập vào các kênh phân phối hiện đại.

Thực tế cho thấy, khởi nghiệp còn là hành trình trao quyền và đóng góp vào việc thúc đẩy sự bình đẳng giới trong xã hội. Khi phụ nữ có thể tự mình tạo ra cơ hội, họ sẽ phá vỡ các rào cản truyền thống, đồng thời truyền cảm hứng và tạo ra những thay đổi tích cực trong cộng đồng.

TS. Trương Thúy Hằng, Phó trưởng Khoa Giới và Phát triển, Học viện Phụ nữ Việt Nam, cho rằng, phụ nữ khởi nghiệp thành công không chỉ nâng cao thu nhập mà còn thay đổi vị thế của họ trong gia đình và xã hội. Khi phụ nữ có quyền năng kinh tế, họ có xu hướng tái đầu tư nhiều hơn vào giáo dục, y tế và phúc lợi cho gia đình.

Đồng thời, sự gia tăng của doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ cũng giúp đa dạng hóa thị trường, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng tính bao trùm của nền kinh tế.

Sự hiện diện ngày càng rõ nét của phụ nữ trong lĩnh vực khởi nghiệp cũng góp phần thay đổi nhận thức cộng đồng. Những câu chuyện thành công không chỉ dừng lại ở giá trị kinh tế, mà còn tạo ra cảm hứng cho thế hệ trẻ, đặc biệt là các cô gái ở nông thôn.

Ở một góc độ khác, khởi nghiệp còn mở ra cơ hội để phụ nữ thiết lập những chuẩn mực mới trong lao động. Trong bối cảnh thị trường lao động truyền thống vẫn tồn tại những rào cản giới, việc tự tạo việc làm giúp phụ nữ chủ động hơn về thu nhập, môi trường làm việc và cơ hội phát triển.

Tuy nhiên, để những giá trị đó trở thành hiện thực, khởi nghiệp không thể là hành trình đơn lẻ. Một trong những bài học lớn từ Đề án 939 là sự thiếu hụt tính liên kết. Nhiều mô hình hoạt động rời rạc, thiếu kết nối với doanh nghiệp, nhà khoa học, tổ chức tài chính hay thị trường tiêu thụ.

Do đó, Đề án 2415 cần tập trung xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện. Không chỉ dừng lại ở đào tạo kỹ năng ban đầu, mà phải có các chương trình "đồng hành dài hạn" như tư vấn chiến lược, hỗ trợ xây dựng thương hiệu, kết nối chuỗi giá trị và xúc tiến thương mại.

Đặc biệt, việc tiếp cận vốn cần được thiết kế linh hoạt hơn. Bên cạnh các nguồn vay ưu đãi, cần phát triển các quỹ đầu tư dành riêng cho doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, cũng như khuyến khích khu vực tư nhân tham gia hỗ trợ.

Bà Lò Thị Nguyệt, Chủ tịch Hội LHPN xã Gia Phù (Sơn La), cũng đề xuất ý tưởng: "Cần có những 'vườn ươm' khởi nghiệp dành riêng cho phụ nữ, nơi họ không chỉ được học mà còn được thực hành, thử nghiệm và thất bại trong môi trường an toàn".

Ngày càng có nhiều phụ nữ tham gia khởi nghiệp và thành công cho thấy tầm quan trọng của việc hỗ trợ phụ nữ. Điều này cũng có thể thúc đẩy các chính sách thân thiện với giới, tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp thông qua các quỹ đầu tư, cơ hội vay vốn, và đào tạo chuyên sâu.

Từ những bài học thực tế trong quá trình triển khai Đề án 939, Đề án 2415 hứa hẹn sẽ mở ra kỳ vọng về một thế hệ doanh nhân nữ mới bản lĩnh, am hiểu công nghệ và kết nối bền vững hơn. Khi những rào cản về định kiến giới được tháo gỡ và năng lực số được trang bị đầy đủ, khởi nghiệp sẽ không chỉ mở ra sinh kế, mà còn là "cánh cửa" dẫn tới quyền năng và vị thế xứng đáng cho phụ nữ trong xã hội hiện đại.

Thực hiện: Nguyễn Tuấn Khang