Xem thêm thông tin của Báo PNVN trên
Phụ nữ Việt Nam
MỚI NHẤT ĐỘC QUYỀN MULTIMEDIA CHUYÊN ĐỀ
01/10/2026 - 16:07 (GMT+7)
Nghệ nhân Quốc gia Chơn Diệu Ngọc: Nâng niu văn hóa trà Việt

NGHỆ NHÂN QUỐC GIA CHƠN DIỆU NGỌC: NÂNG NIU VĂN HÓA TRÀ VIỆT

Khởi đầu từ những ấm trà tuổi thơ năm 6 tuổi, hành trình gần 40 năm gắn bó với trà của Nghệ nhân quốc gia Chơn Diệu Ngọc (Đậu Thị Thủy) - nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Không gian Văn hóa Hội quán Trúc Lâm - không dừng lại ở việc thưởng thức hay chế biến. Với chị, đó là cuộc dấn thân bền bỉ nhằm tìm lại "căn cước" cho trà Việt và định hình một di sản sống của văn hóa dân tộc.

Tìm "căn cước" trà Việt từ sự mộc mạc

Từ xưa, người Việt đã coi "Khách đến nhà không trà thì rượu" như một nét đẹp ứng xử mến khách. Trà hiện diện khắp đời sống, từ bát chè xanh dung dị giữa buổi cày, vị đậm chát hậu ngọt của trà mạn, cho đến sự cầu kỳ "nghệ thuật" như chén trà trong sương sớm mà nhà văn Nguyễn Tuân từng miêu tả. Sự phong phú về thổ nhưỡng cùng gu thưởng thức tinh tế đã tạo nên một dòng chảy trà Việt rất riêng.

Tuy nhiên, khi nhắc đến trà, nhiều người vẫn nghĩ ngay đến Trung Quốc hay Nhật Bản mà ít ai biết Việt Nam cũng là một "cường quốc" trà. Đó là nỗi niềm trăn trở của những trà nhân dành trọn tâm huyết cho trà Việt, trong đó có Chơn Diệu Ngọc.

Nghệ nhân quốc gia Diệu Ngọc: Nâng niu chén trà Việt, đi cùng bản sắc - Ảnh 1.

Nghệ nhân Quốc gia Chơn Diệu Ngọc (Đậu Thị Thủy) dành nhiều năm nghiên cứu, thực hành và lan tỏa những giá trị văn hóa của trà Việt

Mối duyên của Diệu Ngọc với trà bắt đầu rất sớm. Từ năm 6 tuổi, chị đã quen với việc gom trà, pha nước giúp bố mẹ tiếp khách, rồi mang trà ra chợ bán trong những ngày hè. Ngày ấy, trà là tuổi thơ, là ký ức hồn nhiên gắn với đời sống gia đình. Lớn lên, đi qua những thăng trầm, tình yêu mộc mạc thuở nhỏ biến thành sự trăn trở: "Dấu ấn Trà Việt nằm ở đâu?". Câu hỏi ấy đã đưa chị vào một cuộc dấn thân thực thụ.

Để tìm lời giải, Diệu Ngọc chọn cách lên đường. Chị tìm về các đại ngàn Hà Giang, Yên Bái, Sơn La… nơi những gốc trà cổ thụ hàng trăm năm tuổi cắm rễ sâu vào lòng đất, vách núi. Chị ăn ngủ tại vùng nguyên liệu, trò chuyện với đồng bào dân tộc, quan sát từng nhịp hái, công đoạn vò, sao trà cho đến khi sản phẩm ra thị trường.

Những chuyến thực địa giúp chị nhận ra: Trà không thể tồn tại đơn lẻ như một hàng hóa thương mại hay thức uống thông thường. Đằng sau một búp trà là cả hệ sinh thái sống động, từ người trồng, người làm trà, người kinh doanh đến người thưởng thức.

Trà, với góc nhìn của Nghệ nhân Diệu Ngọc, là sự kết tinh của thổ nhưỡng, khí hậu, tri thức dân gian và nếp sống cộng đồng. Chị coi mỗi lá trà nhỏ bé như "một tế bào của đất nước". Khi nâng một chén trà, ta đang nâng trên tay câu chuyện của cả một vùng đất, một mảng văn hóa và chiều sâu lịch sử được chắt lọc qua thời gian.

Đọc Trà Kinh của Lục Vũ, nghiên cứu trà đạo Nhật Bản hay những triết lý trà trên thế giới, Diệu Ngọc nhận thấy một khoảng trống lớn: Tư liệu và câu chuyện về trà Việt vẫn còn manh mún, thiếu tính hệ thống. Việt Nam có 54 dân tộc với kho tàng văn hóa phong phú, nhưng làm sao để xâu chuỗi sự đa dạng ấy thành một bản sắc rõ nét vẫn là bài toán chưa có lời giải trọn vẹn.

Theo chị, đặc trưng của trà Việt không nằm ở nghi lễ cầu kỳ hay xa xỉ, mà ở chính sự dung dị của đời sống thường nhật. Đó là lời mời xởi lởi "Anh ơi, vào nhà em xơi nước", là chén chè xanh tươi vò nhẹ hái quanh vườn, là cái tình nồng hậu của người bình dân. Sự mộc mạc, gần gũi và ứng dụng cao ấy chính là hồn cốt của trà Việt.

Vì vậy, Diệu Ngọc không đặt nặng tính biểu diễn hay kỹ thuật thuần túy. Chị chú trọng tư duy ứng xử và sự thấu hiểu. Chị tiếp thu tinh hoa thế giới để làm giàu cho bản sắc Việt, chứ không để hòa tan hay đánh mất chính mình.

Nghệ nhân quốc gia Diệu Ngọc: Nâng niu chén trà Việt, đi cùng bản sắc - Ảnh 2.

Hội Quán Trúc Lâm là không gian để Diệu Ngọc thực hành trà và mở ra những câu chuyện về văn hóa, lịch sử và đời sống người Việt

Không gian "chia trà theo duyên"

Nếu hành trình nghiên cứu mang lại chiều sâu tri thức, thì Hội quán Trúc Lâm do Diệu Ngọc khởi dựng lại là nơi thực hành Đạo Trà mang dấu ấn riêng. Chị không xem mình là người kinh doanh trà thuần túy mà là người nghiên cứu, lan tỏa giá trị văn hóa.

Tại đây, chén trà không được định giá đơn thuần bằng tiền mà đong đếm, vun bồi từ nhiều giá trị khác nhau như thể những môi trường và sự đồng điệu giữa con người. Chị gọi đó là triết lý "chia trà theo duyên".

Khách đến với Hội quán Trúc Lâm không nhất thiết phải là người sành trà. Chỉ cần ngồi xuống, nhấp chén nước ấm, lắng lòng trong không gian tĩnh lặng là đủ mang về sự bình yên và tri thức. Trong quan niệm về trà của Diệu Ngọc, sự tôn trọng, kết nối chân thành mới là đích đến cuối cùng, đúng tinh thần: "Chè ngon phải có bạn hiền/Chén trà tình nghĩa nối liền gần xa".

Xây dựng "phiên bản chung" cho khát vọng vươn xa

Trải nghiệm thực tế giúp Nghệ nhân Diệu Ngọc nhìn rõ bức tranh tổng thể của ngành trà. Chị nhận ra, muốn định vị trà Việt vững chắc trên bản đồ thế giới, sự nỗ lực đơn lẻ của từng doanh nghiệp hay từng vùng trà là chưa đủ.

Nhật Bản hay Trung Quốc đều có hệ thống lý luận, nghi thức và câu chuyện văn hóa chung được cả cộng đồng thừa nhận. Trong khi đó ở Việt Nam, các vùng trà hay doanh nghiệp thường tự kể câu chuyện riêng. Những câu chuyện ấy có bản sắc nhưng lại thiếu tính hệ thống, dẫn đến sự manh mún và chưa thể tạo ra tiếng nói đủ mạnh trên trường quốc tế.

Từ trăn trở đó, Diệu Ngọc hướng tới mục tiêu xây dựng một "phiên bản chung" cho Trà Việt. Đó không phải sự áp đặt hay đồng hóa mà là sự thống nhất về các giá trị nền tảng: Tính dung dị, tinh thần hiếu khách và sự tôn trọng tự nhiên. Khi cộng đồng chia sẻ một nền tảng văn hóa bài bản, trà Việt bước ra thế giới sẽ không còn là những đốm lửa đơn độc mà là một tiếng nói kiêu hãnh và đậm đà bản sắc.

Khát vọng của Diệu Ngọc đã đưa trà Việt bước vào những không gian trang trọng mang tầm vóc quốc gia. Đáng nhớ nhất là lần chị đảm trách chuẩn bị và dẫn dắt tiệc trà Việt dành cho Thủ tướng Phạm Minh Chính và Thủ tướng Thái Lan Paetongtarn Shinawatra. Đứng ở không gian đối ngoại cấp cao, điều đọng lại trong chị là trách nhiệm lớn lao: Mỗi chén trà rót ra là một "sứ giả" kể câu chuyện về đất trời, con người và sự hiếu khách của dân tộc Việt Nam.

Từ cột mốc ấy, chị mong muốn các vùng trà trong nước - đặc biệt là trà cổ thụ, được nhìn nhận không chỉ là nơi cung cấp nguyên liệu thô mà phải như những "di sản sống". Tri thức trà Việt cần được ghi chép, hệ thống hóa và trao truyền bài bản với sự chung tay của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nghệ nhân và cơ quan quản lý.

Nghệ nhân quốc gia Diệu Ngọc: Nâng niu chén trà Việt, đi cùng bản sắc - Ảnh 4.

Với Nghệ nhân Quốc gia Chơn Diệu Ngọc, trà là một phần của đời sống văn hóa, nơi kết nối con người với đất đai, cộng đồng và những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ

Bền bỉ giữ lửa và trao truyền

Trải qua nhiều năm tháng dấn thân, Diệu Ngọc hiểu rằng làm văn hóa đòi hỏi một "độ lì" nhất định. Đó là sự thủy chung tuyệt đối với mục tiêu ban đầu, không để xu hướng thị trường làm lệch dòng tư tưởng.

Đối với chị, tri thức là của chung. Những gì tích lũy được từ thế hệ trước cần được chắt lọc và trao lại cho thế hệ sau. Giá trị của người nghệ nhân không nằm ở việc tên tuổi tỏa sáng bao lâu, mà ở việc họ tạo ra sự kế thừa thế nào.

Hành trình của Nghệ nhân Chơn Diệu Ngọc như một vòng tròn tự nhiên: Bắt đầu từ chén trà tuổi thơ mộc mạc, đi qua bao dặm đường nghiên cứu, để rồi trở về với điều cốt lõi nhất: Một chén trà rót ra, một nhịp cầu tri kỷ được mở, và nét văn hóa Việt tiếp tục chảy trôi sinh động qua thời gian.

Thúy Ngọc (Thực hiện)

PGS.TS Nguyễn Thái Sơn: “Thà không trả kết quả xét nghiệm còn hơn trả kết quả sai”

PGS.TS Nguyễn Thái Sơn: “Thà không trả kết quả xét nghiệm còn hơn trả kết quả sai”

Sức khỏe 11:01 18/11/2026

Trong y học, một kết quả xét nghiệm sai không chỉ là sai số chuyên môn. Đó có thể là khởi đầu của một quyết định điều trị sai, một cơ hội chữa bệnh bị bỏ lỡ. Bởi vậy, với PGS.TS Nguyễn Thái Sơn - Giám đốc Hệ thống Xét nghiệm MEDLATEC, có một nguyên tắc không thể thỏa hiệp: Nếu chưa đủ độ tin cậy, tuyệt đối không trả kết quả. Đằng sau quan điểm này là tư duy khoa học, kỷ luật quản trị và trách nhiệm với người bệnh.

Giữ hồn làng giữa lòng đô thị | E-Magazine

Giữ hồn làng giữa lòng đô thị | E-Magazine

Văn hóa 19:14 15/11/2026

Giữa nhịp sống đô thị hối hả, Bắc Cầu Festival lần thứ nhất trở thành nơi kết nối các thế hệ, khơi dậy ký ức làng quê và vun đắp tình làng nghĩa xóm. Từ những cuộc hội ngộ xúc động đến các hoạt động văn hóa truyền thống, ngày hội gửi gắm thông điệp về gìn giữ hồn làng giữa lòng Hà Nội hiện đại.

Đinh Hoài Xuân - Nữ nghệ sĩ châu Á đầu tiên song tấu cùng huyền thoại cello thế giới Mischa Maisky

Đinh Hoài Xuân - Nữ nghệ sĩ châu Á đầu tiên song tấu cùng huyền thoại cello thế giới Mischa Maisky

Thế giới phụ nữ 16:08 13/11/2026

Là nữ tiến sĩ cello đầu tiên của Việt Nam, Đinh Hoài Xuân không chỉ đưa chuỗi hòa nhạc Cello Fundamento (CF) vượt khỏi biên giới sau 13 năm mà còn không ngừng có ý tưởng đưa âm nhạc hàn lâm đến gần hơn với công chúng. Cuộc trò chuyện với Đinh Hoài Xuân được thực hiện khi chị ghi một dấu mốc mới trong sự nghiệp: Trở thành nữ nghệ sĩ châu Á đầu tiên song tấu cùng huyền thoại cello thế giới Mischa Maisky.

Thay đổi "nếp nghĩ, cách làm" ở Quảng Ngãi - Bài cuối: Củng cố mạng lưới hỗ trợ phụ nữ

Thay đổi "nếp nghĩ, cách làm" ở Quảng Ngãi - Bài cuối: Củng cố mạng lưới hỗ trợ phụ nữ

Giới & Phát triển 14:36 10/11/2026

Duy trì các mô hình tại cộng đồng, nâng cao năng lực cán bộ và tổ chức diễn đàn đối thoại, Hội LHPN tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục triển khai các hoạt động thúc đẩy bình đẳng giới, chăm lo phụ nữ, trẻ em vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Thay đổi "nếp nghĩ, cách làm" ở Quảng Ngãi - Bài 2: Chuyện trong nhà được nói ở việc làng

Thay đổi "nếp nghĩ, cách làm" ở Quảng Ngãi - Bài 2: Chuyện trong nhà được nói ở việc làng

Giới & Phát triển 22:27 09/11/2026

Dưới mái nhà rông là nơi những chia sẻ, trăn trở về nuôi con, làm ăn, sức khỏe của hội viên, phụ nữ dân tộc thiểu số tại tỉnh Quảng Ngãi được cán bộ Hội, Mặt trận và chính quyền lắng nghe, hướng dẫn và bảo đảm quyền lợi của phụ nữ, trẻ em.

Bình đẳng giới thời đại số - Bài cuối: Để tiếng nói phụ nữ tạo chuyển biến trong đời sống

Bình đẳng giới thời đại số - Bài cuối: Để tiếng nói phụ nữ tạo chuyển biến trong đời sống

Giới & Phát triển 18:57 08/11/2026

Bà Nguyễn Thị Hồng Thái, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Đắk Lắk, khẳng định: Hiệu quả thực hiện bình đẳng giới cần được nhìn nhận qua khả năng tự chủ của phụ nữ và những chuyển biến từ việc lắng nghe, giải quyết kiến nghị.

Thay đổi "nếp nghĩ, cách làm" ở Quảng Ngãi - Bài 1: Không thể thực hiện bình đẳng giới bằng một cách làm giống nhau ở mọi địa bàn

Thay đổi "nếp nghĩ, cách làm" ở Quảng Ngãi - Bài 1: Không thể thực hiện bình đẳng giới bằng một cách làm giống nhau ở mọi địa bàn

Giới & Phát triển 17:38 08/11/2026

Đưa chính sách bình đẳng giới đến từng bản làng cần cách làm phù hợp với ngôn ngữ, văn hóa và nhu cầu của phụ nữ. Bà Phạm Thị Lệ Nguyên, Phó Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Quảng Ngãi, chia sẻ về hướng tiếp cận này nhằm mở rộng cơ hội để phụ nữ dân tộc thiểu số được lên tiếng, tham gia quyết định và thụ hưởng chính sách.

Phú Thọ: Đưa tiếng nói phụ nữ đi xa hơn những nếp nhà

Phú Thọ: Đưa tiếng nói phụ nữ đi xa hơn những nếp nhà

Giới & Phát triển 17:27 08/11/2026

Những chính sách bình đẳng giới đang được đưa đến gần phụ nữ, trẻ em vùng dân tộc thiểu số và miền núi Phú Thọ. Trong hành trình ấy, các cấp Hội LHPN vừa tuyên truyền, vận động, vừa đồng hành để chị em có sinh kế, được bảo vệ và có tiếng nói trong gia đình, cộng đồng.