Không chỉ có virus Nipah, một "sát thủ" mới đang trỗi dậy
Một con dơi cáo bay (Pteropus vampyrus) đang treo mình trên cành cây trong một khu vườn tại Amritsar.
Những ngày đầu năm 2026, vùng Nam Á đang trở thành tâm điểm chú ý của giới y học toàn cầu. Không chỉ dừng lại ở nỗi ám ảnh virus Nipah truyền thống, các nhà khoa học vừa phát hiện thêm một "sát thủ âm thầm" khác mang tên PRV, khiến cuộc chiến phòng chống dịch bệnh từ động vật sang người trở nên phức tạp hơn.
Mối đe dọa từ những gốc chà là
Tại Bangladesh, uống nhựa cây chà là tươi là một nét văn hóa truyền thống lâu đời. Tuy nhiên, chính thói quen này đang đẩy nhiều người vào cửa tử. Vừa qua, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã phải phát đi thông báo khẩn xác nhận một phụ nữ ngoài 40 tuổi tại miền Bắc Bangladesh đã tử vong.
Triệu chứng của bệnh nhân khởi đầu rất bình thường với sốt và đau đầu nhưng nhanh chóng chuyển biến nặng thành co giật, mất phương hướng và tử vong chỉ sau 1 tuần. Thủ phạm được xác định là virus Nipah - loại virus có tỷ lệ tử vong lên đến 75% và hiện chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu.
Đáng lo ngại hơn, một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí ZME Science vào đầu tháng 2/2026 cho thấy, không phải lúc nào virus Nipah cũng là thủ phạm duy nhất.
Các bác sĩ tại Bangladesh từng bối rối trước những ca bệnh có triệu chứng viêm não và suy hô hấp giống hệt Nipah nhưng kết quả xét nghiệm PCR (Phản ứng chuỗi Polymerase) lại âm tính. Sau khi gửi mẫu đến Đại học Columbia (Mỹ), sự thật mới được phơi bày: Đó là Pteropine orthoreovirus (PRV).
Trước đây, PRV chỉ được coi là gây cảm lạnh nhẹ. Tuy nhiên, chủng mới phát hiện tại Bangladesh lại cho thấy độc lực mạnh bất thường. Virus này không chỉ tấn công hệ hô hấp mà còn gây viêm não cấp tính. Nguy hiểm hơn, PRV là loại virus không có vỏ bọc protein, giúp nó trở nên vô cùng "lì lợm" trước các chất sát khuẩn và xà phòng thông thường.
Góc nhìn từ chuyên gia
Lý giải về sự nguy hiểm này, Tiến sĩ Nischay Mishra, chuyên gia dịch tễ học tại Đại học Columbia, nhấn mạnh vào khả năng "tái tổ hợp" của PRV. Với cấu trúc gene gồm 10 đoạn RNA riêng biệt, PRV giống như một kẻ đánh bài chuyên nghiệp, sẵn sàng tráo đổi gene với các chủng khác nếu cùng lây nhiễm trên một con dơi, tạo ra những biến thể có khả năng lây từ người sang người.
Chia sẻ về vấn đề này, một chuyên gia y tế dự phòng tại khu vực Đông Nam Á nhận định: "Việc phát hiện PRV nguy hiểm hơn dự đoán cho thấy chúng ta đang đối mặt với đa tầng rủi ro. Các quốc gia cần đặc biệt cảnh giác với các ca bệnh viêm não không rõ nguyên nhân ở những người có tiền sử đi lại từ vùng dịch, bởi PRV có thể âm thầm vượt qua các bài kiểm tra Nipah thông thường".
Bài học về sự thay đổi thói quen
Hiện nay, các quốc gia như Malaysia, Thái Lan và Indonesia đã bắt đầu kích hoạt hệ thống tầm soát thân nhiệt tại các cửa khẩu hàng không. Tuy nhiên, giải pháp gốc rễ vẫn nằm ở việc thay đổi thói quen sinh hoạt tại vùng tâm dịch.
Thông điệp từ WHO và chính quyền Bangladesh rất rõ ràng: Tuyệt đối không uống nhựa cây chà là tươi. Virus sẽ bị tiêu diệt hoàn toàn nếu nhựa cây được đun sôi. Thế nhưng, trong cuộc chiến giữa một bên là truyền thống ẩm thực lâu đời và một bên là an ninh y tế, kết quả thực sự vẫn còn là một dấu hỏi lớn.
Sự xuất hiện của cả Nipah và PRV trong cùng một thời điểm là lời nhắc nhở đanh thép về mối đe dọa từ các dịch bệnh truyền lây từ động vật. Khi con người xâm lấn sâu hơn vào môi trường sống của động vật hoang dã, những hậu quả nhãn tiền mang tên đại dịch sẽ xuất hiện ngày một thường xuyên hơn.
