Kinh tế tư nhân Hà Nội: Từ "đông" đến "mạnh", mở đường bứt phá

19.000 doanh nghiệp, HTX mới: Thêm lực cho kinh tế tư nhân

Kinh tế tư nhân đang ngày càng giữ vị trí lớn hơn trong nền kinh tế Thủ đô. Năm 2025, Hà Nội có hơn 32.400 doanh nghiệp thành lập mới, tiếp tục nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về số doanh nghiệp đăng ký hoạt động.

Sang 6 tháng đầu năm 2026, thành phố ước có khoảng 19.000 doanh nghiệp, HTX đăng ký thành lập mới, với tổng vốn đăng ký gần 398.000 tỷ đồng. So với cùng kỳ năm trước, số đơn vị thành lập mới tăng hơn 21%, trong khi vốn đăng ký tăng trên 145%.

Những con số này cho thấy sức hấp dẫn của thị trường Hà Nội và mức độ sôi động của khu vực kinh tế tư nhân. Nhưng điều đáng nói là sức bật của khu vực này không chỉ được đo bằng số chủ thể gia nhập thị trường, mà còn ở khả năng chuyển các hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ, HTX thành những chủ thể có năng lực sản xuất, quản trị và tham gia sâu hơn vào thị trường.

Cuối năm 2025, khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 45-50% GRDP Hà Nội, gần 58% tổng vốn đầu tư toàn xã hội và tạo gần 80% việc làm mới mỗi năm. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 55-60% GRDP, đồng thời tiếp tục mở rộng số lượng doanh nghiệp hoạt động, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và sức cạnh tranh của khu vực này.

Như vậy, bài toán của Hà Nội trong giai đoạn tới không chỉ là có thêm doanh nghiệp, mà là tạo điều kiện để doanh nghiệp chuyển từ quy mô nhỏ sang quy mô lớn hơn, từ sản xuất đơn lẻ sang tham gia chuỗi giá trị và từ cạnh tranh chủ yếu bằng chi phí sang cạnh tranh bằng công nghệ, quản trị, chất lượng và năng suất.

Đây cũng là yêu cầu quan trọng khi triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân. Hà Nội đang định hướng cải cách thủ tục, tháo gỡ các điểm nghẽn về đất đai, tín dụng, nguồn lực sản xuất, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Thành phố cũng xác định tăng cường kết nối doanh nghiệp tư nhân với doanh nghiệp nhà nước và khu vực FDI là một hướng để hình thành các chuỗi cung ứng bền vững.

Nếu những định hướng này được chuyển hóa thành các cơ hội thị trường cụ thể, khu vực tư nhân không chỉ có thêm doanh nghiệp mới mà còn có thêm điều kiện để hình thành những doanh nghiệp có quy mô lớn hơn, năng suất cao hơn và khả năng tham gia sâu hơn vào nền kinh tế.

Khơi thông vốn, mở rộng không gian phát triển

Một trong những khoảng cách cần được thu hẹp trong quá trình phát triển khu vực kinh tế tư nhân nằm ở khả năng tiếp cận tín dụng.

Theo số liệu được dẫn tại các tài liệu về triển khai Nghị quyết 68, khoảng 93,5% khoản vay của doanh nghiệp vẫn phải có tài sản bảo đảm; khoảng 75,5% doanh nghiệp không thể tiếp cận vốn nếu thiếu tài sản thế chấp. Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp.

Thực tế này cho thấy một khoảng cách cần được thu hẹp: nhóm doanh nghiệp cần vốn để mở rộng sản xuất, đầu tư công nghệ và nâng cấp năng lực lại thường là nhóm có ít tài sản để thế chấp nhất.

Nếu doanh nghiệp phải tích lũy đủ tài sản rồi mới có thể tiếp cận nguồn vốn lớn, tốc độ mở rộng quy mô sẽ khó nhanh. Ngược lại, nếu có thể chứng minh được dòng tiền, đơn hàng, lịch sử giao dịch, năng lực quản trị và vị trí trong chuỗi cung ứng, doanh nghiệp có thể tạo ra giá trị trước khi sở hữu một lượng tài sản cố định đủ lớn.

Vì thế, câu chuyện tín dụng cho khu vực tư nhân không chỉ nằm ở việc tăng hạn mức cho vay. Vấn đề sâu hơn là phương thức đánh giá khả năng trả nợ và mức độ minh bạch của doanh nghiệp.

Việc chuyển dần từ mô hình cho vay phụ thuộc nhiều vào tài sản bảo đảm sang đánh giá dựa trên dữ liệu, dòng tiền và chuỗi giá trị có thể mở thêm một kênh tiếp cận vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây cũng là hướng được đặt ra trong quá trình triển khai chính sách phát triển kinh tế tư nhân.

Từ góc độ doanh nghiệp, một môi trường kinh doanh ổn định, dễ dự đoán đôi khi quan trọng không kém một gói hỗ trợ tài chính.

TS Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể, cho rằng mong muốn lớn của doanh nghiệp là được hoạt động trong môi trường thông thoáng, bình đẳng.

Cùng với việc tháo gỡ các điểm nghẽn về vốn, đất đai và thủ tục, cải cách hành chính đang tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp giảm chi phí và rút ngắn thời gian gia nhập, mở rộng thị trường. Theo các thông tin được công bố, thời gian thực hiện thủ tục hành chính đã được cắt giảm khoảng 53%, trong khi chi phí tuân thủ giảm khoảng 54,6% so với năm 2024.

Những thay đổi này có ý nghĩa ở chỗ doanh nghiệp không chỉ cần được hỗ trợ khi gặp khó khăn, mà cần một môi trường mà trong đó việc đầu tư, mở rộng sản xuất và triển khai ý tưởng kinh doanh có thể được thực hiện với chi phí hợp lý và khả năng dự đoán cao hơn.

Với Hà Nội, việc tiếp tục cải cách thủ tục, nâng cao chất lượng phục vụ doanh nghiệp và tháo gỡ các điểm nghẽn về nguồn lực vì vậy không chỉ là yêu cầu hành chính, mà còn là một phần của năng lực cạnh tranh của môi trường kinh doanh Thủ đô.

Nâng năng lực để doanh nghiệp lớn mạnh

PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng Hà Nội cần tạo "không gian cơ hội" cho khu vực tư nhân, trong đó có việc mở rộng các lĩnh vực như kinh tế đêm, kinh tế sáng tạo và kinh tế số.

Cách tiếp cận này đáng chú ý ở chỗ, hỗ trợ doanh nghiệp không nhất thiết đồng nghĩa với việc tạo thêm nhiều ưu đãi. Quan trọng hơn là mở rộng thị trường và tạo ra những không gian kinh doanh mới để doanh nghiệp có thể tự cạnh tranh, đổi mới và nâng cao năng suất.

Với một đô thị có quy mô thị trường lớn như Hà Nội, những lĩnh vực gắn với văn hóa, du lịch, logistics, giáo dục, y tế, công nghệ cao hay kinh tế số có thể trở thành những động lực mới cho khu vực tư nhân. Thành phố cũng đang định hướng phát triển các lĩnh vực này, đồng thời tăng kết nối giữa doanh nghiệp tư nhân với doanh nghiệp nhà nước và khu vực FDI. Khi thị trường được mở rộng, yêu cầu đối với chính doanh nghiệp cũng thay đổi.

Ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội, nhấn mạnh doanh nghiệp phải áp dụng khoa học công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và chất lượng nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu đổi mới.

Điều này cho thấy trách nhiệm trong quá trình nâng tầm khu vực kinh tế tư nhân không chỉ nằm ở phía chính sách.

Nghị quyết 68-NQ/TW có thể mở thêm không gian phát triển, thủ tục có thể được rút ngắn, nguồn vốn có thể được khơi thông, nhưng doanh nghiệp vẫn phải tự nâng cấp năng lực của mình. Tinh thần này cũng được cụ thể hóa tại Nghị quyết 138/NQ-CP của Chính phủ về kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết 68-NQ/TW, với các nhóm giải pháp thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đa dạng hóa nguồn vốn cho khu vực kinh tế tư nhân.

Nếu không đầu tư vào công nghệ, dữ liệu, nhân lực và quản trị, việc có thêm cơ hội thị trường chưa chắc chuyển thành năng suất cao hơn. Nói cách khác, chính sách có thể tạo thêm "đường băng", nhưng khả năng tăng tốc vẫn phụ thuộc đáng kể vào năng lực nội tại của từng doanh nghiệp.

Đây cũng là lý do Hà Nội cần tiếp tục thúc đẩy các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, đối thoại trực tiếp để nhận diện và tháo gỡ vướng mắc, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn lực mới về công nghệ, tài chính và nhân lực.

Với khu vực tư nhân, thước đo của giai đoạn tới vì vậy không chỉ là "có bao nhiêu doanh nghiệp mới", mà còn là có bao nhiêu doanh nghiệp đủ sức tồn tại lâu dài, tạo việc làm ổn định, nâng năng suất, tham gia chuỗi cung ứng và tiến lên những phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn.

Khi khu vực kinh tế tư nhân được kỳ vọng đóng góp khoảng 55-60% GRDP Hà Nội vào năm 2030, yêu cầu đặt ra cũng thay đổi: từ phát triển số lượng sang phát triển năng lực.

Khi đó, cải cách thể chế, tín dụng, đất đai, công nghệ và nguồn nhân lực phải cùng hướng tới một mục tiêu: tạo thêm không gian và điều kiện để doanh nghiệp Hà Nội lớn lên bằng năng lực cạnh tranh, đổi mới và sức sáng tạo của chính mình.