Lãi suất giảm, nhưng dư địa hưởng lợi không đồng đều

Doanh thu tăng, lợi nhuận chưa chắc đi cùng

Chi phí đi vay đang trở thành một phép thử đối với hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh nhiều đơn vị mở rộng quy mô sản xuất, đầu tư và nhu cầu vốn lưu động. Báo cáo tài chính quý III/2026 cho thấy, không ít doanh nghiệp phải trả thêm chi phí vốn ngay cả khi doanh thu tăng trưởng mạnh.

Tại Công ty cổ phần Nông nghiệp BAF Việt Nam, Theo báo cáo tài chính hợp nhất, doanh thu quý III tăng gần 82% so với cùng kỳ, lợi nhuận gộp tăng 29,6%, nhưng lợi nhuận trước thuế giảm 22,2%, còn khoảng 20,5 tỷ đồng. Trong cùng kỳ, chi phí đi vay tăng 138,2%, lên 141,8 tỷ đồng. Lũy kế 9 tháng, khoản chi này đạt 376 tỷ đồng, tăng 110,5%.

Diễn biến tại BAF cho thấy tăng trưởng doanh thu chưa đủ bảo đảm lợi nhuận cải thiện. Chi phí đi vay tăng mạnh là một yếu tố đáng chú ý, bên cạnh các khoản chi phí khác và hiệu quả hoạt động, khiến lợi nhuận trước thuế giảm dù doanh thu và lợi nhuận gộp đều tăng.

Tại Tổng công ty Xây dựng Số 1 - CTCP (CC1), áp lực còn đến từ hiệu quả kinh doanh và nhu cầu vốn trong quá trình triển khai dự án. Doanh thu quý III đạt 4.762,6 tỷ đồng, tăng 89%, nhưng lợi nhuận gộp giảm do giá vốn bình quân trên mỗi đồng doanh thu cao hơn. Chi phí đi vay tăng 48,8%, lên 129,5 tỷ đồng, trong khi lợi nhuận trước thuế giảm.

Với doanh nghiệp xây dựng, việc mở rộng doanh thu thường kéo theo nhu cầu vốn cho thi công, vật liệu, nhân công và các khoản phải thu. Nếu tiến độ thanh toán từ chủ đầu tư chậm hơn tốc độ thực hiện dự án, doanh nghiệp có thể phải duy trì dư nợ cao trong thời gian dài. Khi đó, doanh thu được ghi nhận chưa đồng nghĩa dòng tiền đã về, còn chi phí lãi vay vẫn phát sinh đều đặn.

Tuy nhiên, chi phí vốn tăng không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều suy giảm hiệu quả. Công ty cổ phần Bán lẻ Kỹ thuật số FPT (FPT Retail) ghi nhận chi phí đi vay quý III tăng 157,4%, lên 257,1 tỷ đồng. Dù vậy, doanh thu tăng 33,7%, lợi nhuận gộp tăng 37,8% và lợi nhuận trước thuế vẫn tăng hơn gấp đôi. Mức tăng lợi nhuận gộp tạo thêm nguồn bù đắp cho chi phí vốn gia tăng, giúp kết quả kinh doanh của doanh nghiệp vẫn cải thiện trong quý III.

Ở Hòa Phát (HPG), chi phí đi vay quý III tăng 118,4%, lên 1.774 tỷ đồng; lũy kế 9 tháng đạt 4.627,1 tỷ đồng, tăng 146,3%. Trong khi đó, doanh thu thuần quý III đạt 62.214,2 tỷ đồng, tăng 70,9%; lợi nhuận gộp tăng 95,9%, lên 11.922,5 tỷ đồng. Mức tăng lợi nhuận gộp tạo nguồn bù đắp đáng kể cho chi phí đi vay tăng thêm gần 962 tỷ đồng trong quý.

Sự đối lập giữa BAF, CC1 với FPT Retail và Hòa Phát cho thấy chi phí vốn cần được đặt trong tương quan với hiệu quả hoạt động. Một doanh nghiệp có chi phí đi vay tăng mạnh vẫn có thể duy trì tăng trưởng lợi nhuận nếu hoạt động kinh doanh tạo thêm giá trị đủ lớn. Ngược lại, doanh thu tăng nhưng biên lợi nhuận suy giảm, vốn quay vòng chậm hoặc dòng tiền thu về không tương xứng có thể khiến áp lực tài chính kéo dài.

Thống kê trên hơn 800 doanh nghiệp niêm yết cho thấy khoảng 2/3 doanh nghiệp ghi nhận chi phí đi vay tăng trong quý III/2026. Trong 9 tháng đầu năm, tỷ lệ này cũng vượt 65%. Điều đó phản ánh áp lực vốn không còn là câu chuyện riêng của một vài doanh nghiệp, mà đã trở thành yếu tố cần được theo dõi trong đánh giá chất lượng lợi nhuận.

Dư địa hưởng lợi không đồng đều

Sau giai đoạn chi phí vốn gia tăng, nhịp điều chỉnh lãi suất cuối tháng 10 mở thêm kỳ vọng cho doanh nghiệp trong những tháng cuối năm. Tại họp báo Chính phủ thường kỳ ngày 4/11, ông Phạm Thanh Hà, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, cho biết lãi suất cho vay phát sinh mới bình quân cuối tháng 10 giảm khoảng 0,2–0,5 điểm phần trăm/năm so với giữa tháng. Lãi suất tiền gửi phát sinh mới bình quân giảm khoảng 0,4 điểm phần trăm/năm.

Đến đầu tháng 11, toàn bộ 46/46 ngân hàng thương mại đã điều chỉnh giảm lãi suất tiền gửi niêm yết kỳ hạn từ 6 tháng trở lên. Mức giảm phổ biến ở nhóm ngân hàng thương mại nhà nước và ngân hàng 100% vốn nước ngoài là 0,5 điểm phần trăm/năm; nhóm ngân hàng thương mại cổ phần giảm khoảng 0,5–0,7 điểm phần trăm/năm. Hơn 20 ngân hàng cũng công bố chương trình tín dụng ưu đãi dành cho sản xuất, kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên.

Những chuyển động này tạo cơ sở để doanh nghiệp giảm chi phí tài chính, song tác động không diễn ra đồng thời trên toàn bộ dư nợ. Các khoản vay mới, khoản vay đến kỳ điều chỉnh lãi suất hoặc đáp ứng điều kiện của chương trình ưu đãi có thể được hưởng lợi sớm hơn. Trong khi đó, những khoản vay có lãi suất cố định, kỳ hạn dài hoặc chưa đến thời điểm điều chỉnh sẽ chưa phản ánh ngay mức giảm của thị trường.

Với doanh nghiệp có nhu cầu vốn lưu động lớn, việc giảm lãi suất có thể giúp tiết kiệm chi phí mua nguyên vật liệu, duy trì hàng tồn kho và thực hiện đơn hàng. Nhưng lợi ích này chỉ thực sự chuyển thành lợi nhuận nếu vốn được sử dụng hiệu quả, hàng hóa tiêu thụ đúng tiến độ và các khoản phải thu được thu hồi kịp thời.

Bối cảnh quốc tế vẫn đặt ra những giới hạn đối với dư địa giảm lãi suất. Báo cáo vĩ mô tháng 10/2026 của Chứng khoán DSC đánh giá nhu cầu tiền mặt trước Tết, áp lực lạm phát và kỳ vọng Fed tăng lãi suất tháng 12 là những yếu tố cần theo dõi. Đơn vị này cũng cho rằng dư địa giảm thêm lãi suất huy động có thể hạn chế khi nhu cầu vốn cuối năm gia tăng.

Như vậy, lãi suất giảm là điều kiện thuận lợi, nhưng chưa thể xem là bảo đảm cho một chu kỳ tăng trưởng lợi nhuận mới. Những doanh nghiệp có dòng tiền ổn định, khả năng quay vòng vốn nhanh và cơ cấu nợ phù hợp sẽ có lợi thế lớn hơn trong việc tận dụng mặt bằng lãi suất thấp.

Ngân hàng giảm lãi cho vay: Bài toán vẫn nằm ở giá vốn

Ở phía cung ứng vốn, các ngân hàng cũng phải cân đối giữa yêu cầu hỗ trợ khách hàng và áp lực chi phí huy động. Theo SSI Research, chi phí vốn tại nhóm ngân hàng được theo dõi tăng 47 điểm cơ bản so với quý trước trong quý III/2026. Tổng huy động đến cuối tháng 9 đạt gần 13,5 triệu tỷ đồng, tăng 12,8% so với đầu năm.

Trong điều kiện tín dụng tăng nhanh, ngân hàng không chỉ cần mở rộng quy mô huy động mà còn phải bảo đảm nguồn vốn ổn định, phù hợp kỳ hạn và có chi phí hợp lý. Việc giảm lãi suất cho vay trong khi giá vốn chưa giảm tương ứng có thể thu hẹp biên lãi thuần (NIM), ảnh hưởng đến khả năng duy trì lợi nhuận và bộ đệm tài chính.

Theo ông Trương Minh Phương Duy, chuyên gia SSI Research, nền tảng huy động vững chắc và chi phí vốn thấp giúp ngân hàng có thêm dư địa giảm áp lực lên NIM, đồng thời linh hoạt đưa ra lãi suất cho vay cạnh tranh để hỗ trợ khách hàng. SSI tiếp tục ưu tiên các ngân hàng có chất lượng tài sản tốt và bộ đệm dự phòng dày để ứng phó với thách thức phía trước.

Lợi thế về nguồn vốn vì vậy có thể tạo ra sự phân hóa giữa các ngân hàng. Những đơn vị có tỷ trọng tiền gửi ổn định, chi phí huy động thấp và thanh khoản tốt sẽ có khả năng giảm lãi suất cho vay bền vững hơn. Ngược lại, ngân hàng phải cạnh tranh huy động vốn với mức lãi suất cao sẽ khó giảm sâu lãi vay nếu không muốn đánh đổi biên lợi nhuận.

Một điểm đáng lưu ý là giảm lãi suất cho vay không nhất thiết phải chờ lãi suất huy động giảm đồng đều ở mọi kỳ hạn. Ngân hàng có thể sử dụng các công cụ huy động khác nhau, điều chỉnh cơ cấu nguồn vốn và tiết giảm chi phí hoạt động để tạo dư địa hỗ trợ khách hàng. Tuy nhiên, huy động được vốn không đồng nghĩa với giá vốn thấp; hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc chi phí thực tế của nguồn tiền và khả năng quản trị bảng cân đối.

Với doanh nghiệp, điều quan trọng không chỉ là mức lãi suất được giảm, mà còn là khả năng tiếp cận khoản vay, điều kiện giải ngân và thời điểm áp dụng. Với ngân hàng, việc hỗ trợ khách hàng cần gắn với chất lượng tín dụng, hiệu quả sử dụng vốn và khả năng kiểm soát rủi ro.

Nhịp giảm lãi suất cuối tháng 10 mở thêm cơ hội cải thiện chi phí vốn, nhưng mức độ hưởng lợi sẽ khác nhau giữa các doanh nghiệp và ngân hàng. Với doanh nghiệp, khả năng chuyển doanh thu thành dòng tiền và lợi nhuận vẫn là yếu tố quyết định sức chịu đựng tài chính. Với ngân hàng, nền tảng huy động và chất lượng tài sản sẽ chi phối dư địa giảm lãi vay. Vì vậy, hiệu quả kinh doanh và khả năng cân đối vốn mới là những yếu tố quyết định liệu mặt bằng lãi suất thấp hơn có thực sự chuyển hóa thành lợi nhuận tốt hơn.