Lấy ngắn nuôi dài, gieo giấc mơ khởi nghiệp trên mảnh đất EaWy

Năm 1990, theo gia đình vào Đắk Lắk xây dựng vùng kinh tế mới, chị Lương Thị Oanh mang theo hành trang giản dị của một cô gái Nùng rời quê Cao Bằng: Sức trẻ, sự cần cù và niềm tin vào một cuộc sống tốt đẹp hơn.

Những ngày đầu ở vùng đất mới không dễ dàng. Gia đình chị phải bắt đầu từ việc khai hoang, phát dọn từng khoảnh đất, dựng nhà, gây dựng sinh kế. Bằng số vốn ít ỏi, vợ chồng chị mua được mảnh đất làm nhà tại thôn 6, xã EaWy, huyện Ea H'leo và 1 ha đất rẫy để trồng cà phê. Với chị, mỗi mùa vụ không chỉ là câu chuyện thu hoạch mà còn là một lần tích lũy kinh nghiệm, vốn liếng và niềm tin.

"Lấy ngắn nuôi dài" trên vùng đất mới

Nhận thấy cây cà phê phù hợp với điều kiện đất đai địa phương và có thị trường tiêu thụ, chị Oanh quyết định trồng thử. Khi cây cà phê còn nhỏ, chị trồng xen các loại cây ngắn ngày để có thêm nguồn thu, lấy ngắn nuôi dài.

Có được đồng nào, vợ chồng chị lại dành dụm mua thêm đất, mở rộng diện tích canh tác. Từ 1 ha ban đầu, diện tích sản xuất dần được nâng lên 10 ha, kết hợp nhiều loại cây như cà phê, hồ tiêu, cao su.

Hành trình ấy có không ít lần thử thách. Có thời điểm giá cà phê xuống chỉ còn khoảng 2.000 đồng/kg. Nhiều hộ dân chặt bỏ cà phê để chuyển sang cây trồng khác. Chị Oanh vẫn quyết định giữ vườn cây.

"Tôi nghĩ cà phê vẫn có thị trường tiêu thụ, nhất là xuất khẩu. Nếu mình bỏ cây lúc khó khăn thì khi giá lên lại không còn vườn để sản xuất", chị Oanh chia sẻ.

Sự kiên định ấy đã đem lại quả ngọt. Khi giá cà phê tăng trở lại, những vườn cà phê được chị giữ gìn trở thành nguồn thu quan trọng, giúp gia đình có cuộc sống ổn định hơn.

Làm kinh tế hiệu quả, lại luôn sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm với bà con trong xã. Nhưng càng gắn bó với cây cà phê, chị càng nhận ra một vấn đề lớn: Người nông dân có thể làm ra sản phẩm tốt nhưng rất khó chủ động trước những biến động của thị trường nếu sản xuất manh mún, thiếu liên kết. Từ trăn trở ấy, một hướng đi mới dần hình thành.

Từ khởi nghiệp đến dẫn dắt hợp tác xã

Năm 2016, chị Oanh bàn bạc với một số hộ trồng cà phê tại xã EaWy, tìm cách liên kết để cùng thay đổi phương thức sản xuất, nâng cao giá trị nông sản. Được cấp ủy, chính quyền địa phương tạo điều kiện, chị mạnh dạn nhận trách nhiệm quản lý, điều hành HTX Sản xuất nông nghiệp EaWy.

Từ một người trực tiếp làm nông nghiệp, chị bước sang một vai trò mới, tổ chức sản xuất, vận động thành viên thay đổi tập quán canh tác, tìm kiếm thị trường và từng bước xây dựng thương hiệu cho sản phẩm.

Chị xác định muốn nâng giá trị cà phê thì trước hết phải thay đổi từ chính vườn cây. HTX vận động thành viên áp dụng khoa học kỹ thuật, tăng sử dụng phân bón hữu cơ, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật, tận dụng phế phẩm nông nghiệp để làm phân bón.

Mô hình tưới tiết kiệm cũng được triển khai. Đến nay, khoảng 50ha, tương đương hơn 1/3 tổng diện tích cà phê, hồ tiêu của thành viên HTX đã áp dụng phương thức tưới tiết kiệm. HTX đồng thời mở rộng liên kết với hơn 100 hộ nông dân. Điều đặc biệt trong cách làm của nữ giám đốc HTX là luôn lấy chính khu vườn của mình làm nơi thử nghiệm.

"Để bà con tin và thay đổi phương thức canh tác, tôi thường làm trước trên chính vườn cà phê của mình. Nhờ thay đổi phương pháp canh tác, tôi tiết kiệm được chi phí nhân công, phân bón, bán được giá cao hơn giá thị trường...", chị Oanh cho biết.

Từ hiệu quả nhìn thấy ngay trên những vườn cây, các thành viên dần tin tưởng và mạnh dạn thay đổi. Nhờ áp dụng quy trình sản xuất phù hợp, sản lượng cà phê, hồ tiêu của HTX tăng cả về số lượng và chất lượng. Bình quân năng suất đạt khoảng 4,5-5 tấn/ha. HTX mỗi năm cung cấp ra thị trường khoảng 200 tấn cà phê nhân.

Không dừng ở việc bán nguyên liệu, HTX bắt đầu đi sâu vào chế biến, xây dựng thành những sản phẩm mang thương hiệu riêng. Một phần cà phê được chế biến thành dòng cà phê đặc sản, qua đó gia tăng giá trị cho hạt cà phê thay vì chỉ bán sản phẩm thô. Với cà phê đặc sản, yêu cầu sản xuất được nâng lên từ khâu chăm sóc đến thu hái, sơ chế. HTX ưu tiên sử dụng phân hữu cơ, thu hái khi quả đạt độ chín cao, phân loại quả chín, sau đó thực hiện các công đoạn sơ chế, lên men theo quy trình.

Theo chị Oanh, việc đầu tư vào chế biến giúp giá trị sản phẩm tăng thêm khoảng 20.000 đồng/kg so với cà phê thông thường. Với một hộ có sản lượng khoảng 3-4 tấn cà phê/năm, đây là khoản giá trị không nhỏ.

Trong quá trình hoạt động, HTX luôn chú trọng hỗ trợ chị em nâng cao năng lực sản xuất, tiếp cận thị trường và gia tăng giá trị sản phẩm. Từ những hạt cà phê được sản xuất theo quy trình, phụ nữ có thêm cơ hội tham gia vào các công đoạn sơ chế, chế biến, đóng gói và đưa sản phẩm ra thị trường.

Với chị Lương Thị Oanh, khởi nghiệp không chỉ tạo ra thu nhập cho bản thân mà còn mở thêm cánh cửa để những người cùng làm nông nghiệp có thể nâng giá trị lao động của mình.

Bước vào không gian số để đi xa hơn

Nếu những năm đầu khởi nghiệp, chị Oanh chủ yếu dựa vào kinh nghiệm sản xuất và sự nhạy bén với thị trường thì hiện nay, công nghệ đang trở thành một công cụ mới trong hoạt động của HTX.

Chia sẻ cùng Báo Phụ nữ Việt Nam, chị Oanh cho biết, các quy trình chăm sóc, bón phân được HTX thông tin tới thành viên qua các kênh trực tuyến, giúp việc sản xuất được thực hiện đồng đều hơn. Thông tin về sơ chế, chế biến được cập nhật trên phần mềm của HTX. Hoạt động quảng bá, giới thiệu sản phẩm được thực hiện qua Zalo, Facebook và các nền tảng thương mại điện tử. Công tác báo cáo, trong đó có báo cáo tài chính, cũng từng bước được thực hiện trên phần mềm điện tử.

"Chuyển đổi số không phải câu chuyện xa vời mà bắt đầu từ những việc rất cụ thể, giúp HTX quản lý sản xuất tốt hơn, kết nối với khách hàng thuận lợi hơn và mở rộng thị trường cho sản phẩm", chị Oanh nhấn mạnh.

Từ một gia đình đặt chân đến Đắk Lắk với 1ha đất rẫy, chị Lương Thị Oanh đã từng bước gây dựng một cơ nghiệp, rồi chuyển kinh nghiệm của một người làm nông thành sức mạnh của một tập thể.

Phía sau những sản phẩm cà phê, hồ tiêu EaWy là câu chuyện của một người phụ nữ đã nhiều lần đứng trước những biến động của thị trường nhưng không lựa chọn bỏ cuộc. Chị chọn cách học hỏi, thử nghiệm, liên kết và nâng giá trị nông sản ngay từ chính mảnh đất mình đang canh tác.

Dù hôm nay những hạt cà phê EaWy đã có thương hiệu, có sản phẩm chế biến và có câu chuyện riêng để kể, song với chị Oanh, hành trình khởi nghiệp dường như vẫn chưa dừng lại. Mục tiêu phía trước của chị là tiếp tục đưa HTX đi theo hướng sản xuất hữu cơ, thu hái quả chín với tỷ lệ cao, nâng chất lượng hạt cà phê và để người nông dân có thể hưởng nhiều hơn từ chính thành quả lao động của mình.