Lừa đảo kỳ nghỉ dưỡng: Khi người cao tuổi trở thành mục tiêu của các chiêu trò

Những ngày gần đây, dư luận đặc biệt quan tâm đến vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản dưới hình thức mua bán, chuyển nhượng hợp đồng kỳ nghỉ du lịch mà Công an thành phố Hà Nội đang điều tra.

Bên cạnh quy mô đặc biệt lớn của vụ án, điều khiến nhiều người lo ngại là việc các đối tượng đã tập trung tiếp cận và khai thác những đặc điểm tâm lý của người cao tuổi để trục lợi.

Vụ việc một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về các hình thức lừa đảo không chỉ dựa trên thủ đoạn gian dối về thông tin mà còn dựa vào sự thao túng cảm xúc và lòng tin của nạn nhân.

Nhóm khách hàng bị nhắm đến chủ yếu là người cao tuổi

Theo Công an thành phố Hà Nội, kết quả điều tra bước đầu cho thấy trong giai đoạn 2023-2025, các đối tượng đã thành lập 27 công ty, xây dựng một quy trình khép kín từ tìm kiếm khách hàng, tư vấn đến môi giới các giao dịch liên quan đến hợp đồng kỳ nghỉ du lịch.

Để thu hút người tham gia, các đối tượng sử dụng dữ liệu khách hàng thu thập từ nhiều nguồn khác nhau, xây dựng kịch bản tư vấn thống nhất và chi trả hoa hồng từ 2% đến 20% cho nhân viên kinh doanh.

Qua điều tra, cơ quan chức năng xác định người cao tuổi là nhóm khách hàng chủ yếu mà các đối tượng hướng tới. Nhiều người được mời tham dự các hội nghị, hội thảo giới thiệu sản phẩm, nhận quà tặng hoặc voucher du lịch miễn phí.

Tại đây, khách hàng được giới thiệu các gói “sở hữu kỳ nghỉ du lịch” có giá từ khoảng 200 triệu đồng đến 900 triệu đồng, đi kèm những lời giới thiệu về khả năng sinh lời hoặc chuyển nhượng với giá cao trong tương lai.

Không ít người tin rằng đây không chỉ là một sản phẩm nghỉ dưỡng mà còn là một khoản tích lũy có thể mang lại lợi ích lâu dài cho bản thân và gia đình. Với những khách hàng đã sở hữu hợp đồng kỳ nghỉ trước đó, các đối tượng tiếp tục đưa ra cam kết môi giới chuyển nhượng với giá trị cao hơn nhiều lần giá trị hợp đồng, đồng thời yêu cầu nộp thêm các khoản phí dưới nhiều hình thức khác nhau. Tuy nhiên, sau khi nhận tiền, nhiều doanh nghiệp liên tục trì hoãn hoặc không thực hiện các cam kết đã đưa ra.

Theo cơ quan điều tra, các doanh nghiệp liên quan còn thường xuyên thay đổi tên gọi, người đại diện theo pháp luật hoặc thành lập pháp nhân mới nhằm né tránh trách nhiệm đối với khách hàng khiếu nại. Đến nay, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội đã khám xét 193 địa điểm, phong tỏa hơn 60 tỷ đồng trong các tài khoản liên quan.

Bước đầu, số tiền được xác định có liên quan đến hành vi phạm tội của các đối tượng lên tới hơn 2.700 tỷ đồng; cơ quan điều tra đã khởi tố 25 vụ án, khởi tố 201 bị can, trong đó có 2 bị can bị khởi tố thêm về tội Rửa tiền.

Nghiên cứu kỹ đặc điểm tâm lý đối tượng để lựa chọn phương thức tiếp cận

Khác với những hình thức lừa đảo truyền thống, các mô hình bán kỳ nghỉ, nghỉ dưỡng hay du lịch tri ân thường không xuất hiện với bộ mặt của một hành vi phạm pháp.

Nạn nhân được mời tham dự hội thảo tại khách sạn lớn, được xe đưa đón, được tặng quà, khám sức khỏe miễn phí hoặc nhận phiếu nghỉ dưỡng giá trị cao. Trong không gian sang trọng, dưới sự dẫn dắt của những nhân viên được đào tạo bài bản, họ được giới thiệu về cơ hội sở hữu các gói nghỉ dưỡng lâu dài với nhiều quyền lợi hấp dẫn.

Các nhân viên còn ra sức thuyết phục rằng đây không đơn thuần là một sản phẩm du lịch mà còn là một khoản đầu tư có thể chuyển nhượng, sinh lời hoặc để lại cho con cháu.

Nhiều người bị cuốn vào các buổi tư vấn kéo dài hàng giờ đồng hồ, liên tục nhận được những lời thúc giục như “chỉ còn hôm nay,” “số lượng có hạn,” “nếu ký ngay sẽ được hưởng ưu đãi đặc biệt.” Vậy là nhiều người đã đặt niềm tin vào những lời thuyết phục ngọt ngào mà đặt bút ký hợp đồng hoặc chuyển tiền mà chưa có đủ thời gian tìm hiểu kỹ.

Theo các chuyên gia, đây là mô hình lừa đảo dựa trên sự thao túng tâm lý nhiều hơn là các thủ đoạn kỹ thuật. Chuyên gia tâm lý Nguyễn Hồng Bách (Hội Tâm lý học Việt Nam) cho rằng điểm đáng lo ngại trong các hình thức lừa đảo hiện nay là việc các đối tượng không chỉ sử dụng thủ đoạn gian dối về thông tin mà còn tập trung khai thác yếu tố tâm lý, tác động trực tiếp đến cảm xúc của nạn nhân.

Theo ông, các đối tượng thường nghiên cứu khá kỹ đặc điểm tâm lý của từng nhóm đối tượng để lựa chọn phương thức tiếp cận phù hợp. Đối với người cao tuổi, chúng lợi dụng nhu cầu được quan tâm, tôn trọng và chia sẻ để từng bước tạo dựng lòng tin.

Trong quá trình tiếp cận, các đối tượng thường duy trì liên lạc trong thời gian dài, chủ động hỏi han sức khỏe, trò chuyện về gia đình và cuộc sống thường nhật của nạn nhân. Việc tạo dựng mối quan hệ thân thiện khiến nhiều người dần mất đi sự cảnh giác cần thiết và dễ tiếp nhận các thông tin mà đối tượng đưa ra.

Theo chuyên gia Nguyễn Hồng Bách, khi lòng tin được hình thành, khả năng đánh giá và phản biện thông tin của nạn nhân có thể bị suy giảm. Đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều người dễ bị thuyết phục tham gia các chương trình, giao dịch hoặc ký kết những hợp đồng mà chưa tìm hiểu đầy đủ về tính pháp lý và mức độ rủi ro.

Bên cạnh việc khai thác lòng tin, các đối tượng lừa đảo còn lợi dụng một số đặc điểm tâm lý phổ biến ở người cao tuổi. Sau khi nghỉ hưu, nhiều người có xu hướng thu hẹp các mối quan hệ xã hội, trong khi con cháu bận rộn với công việc và cuộc sống riêng. Sự thiếu hụt tương tác xã hội trong một số trường hợp khiến họ dễ tiếp nhận sự quan tâm từ những người lạ có chủ đích.

Ngoài ra, tâm lý mong muốn mang lại những điều tốt đẹp cho gia đình cũng thường bị các đối tượng lợi dụng. Trong nhiều vụ việc, các sản phẩm hoặc gói dịch vụ nghỉ dưỡng được quảng bá như một loại tài sản có thể chuyển nhượng hoặc để lại cho con cháu. Những lời giới thiệu này tác động đến tâm lý muốn tích lũy và chăm lo cho thế hệ sau của nhiều người cao tuổi.

Một số trường hợp khác bị thu hút bởi các cam kết về chăm sóc sức khỏe, nâng cao chất lượng cuộc sống hoặc tạo thêm nguồn thu nhập ổn định. Theo chuyên gia, đây đều là những nhu cầu chính đáng, song cũng có thể trở thành mục tiêu để các đối tượng lừa đảo khai thác và trục lợi.

Tăng cường kỹ năng nhận diện rủi ro và phát huy vai trò hỗ trợ của gia đình, cộng đồng

Chuyên gia Nguyễn Hồng Bách cho rằng, người cao tuổi có nhiều kinh nghiệm sống, tuy nhiên cũng phải đối mặt với những thay đổi nhất định về khả năng tiếp nhận và xử lý thông tin. Trong khi đó, các đối tượng lừa đảo thường tạo áp lực về thời gian, liên tục thúc giục nạn nhân đưa ra quyết định ngay lập tức nhằm hạn chế khả năng kiểm chứng thông tin.

Khi phải đưa ra quyết định trong điều kiện thiếu thời gian cân nhắc hoặc chịu áp lực tâm lý, nguy cơ đánh giá sai và đưa ra lựa chọn thiếu thận trọng sẽ gia tăng. Đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều người trở thành nạn nhân của các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi.

Theo các chuyên gia, tâm lý không muốn làm phiền con cháu, mong muốn tự chủ trong các quyết định cá nhân là đặc điểm khá phổ biến ở người cao tuổi. Tuy nhiên, việc không trao đổi với người thân trước các giao dịch có giá trị lớn có thể làm giảm khả năng phát hiện những dấu hiệu bất thường và gia tăng rủi ro bị lừa đảo.

Các chuyên gia tâm lý cho rằng trong bối cảnh phương thức, thủ đoạn lừa đảo liên tục thay đổi, điều quan trọng là xây dựng những nguyên tắc an toàn cơ bản trong các giao dịch tài chính và dân sự.

Người dân cần chủ động xác minh thông tin trước khi chuyển tiền; đọc kỹ các điều khoản hợp đồng trước khi ký kết; tránh đưa ra quyết định dưới áp lực thời gian; đồng thời trao đổi với người thân khi thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản có giá trị lớn.

Các hành vi lừa đảo không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến tâm lý, làm suy giảm niềm tin của nạn nhân. Vì vậy, nâng cao nhận thức, tăng cường kỹ năng nhận diện rủi ro và phát huy vai trò hỗ trợ của gia đình, cộng đồng là những giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ người cao tuổi trước các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi.

Người cao tuổi sau một đời lao động, cống hiến xứng đáng được sống trong môi trường an toàn, được bảo vệ trước những nguy cơ từ các hành vi lừa đảo. Để đạt được điều đó, cần có sự chung tay của gia đình, cộng đồng và toàn xã hội trong việc nâng cao nhận thức, tăng cường hỗ trợ và xây dựng các cơ chế bảo vệ hiệu quả.

Chỉ khi đó, người cao tuổi mới có thể yên tâm tận hưởng cuộc sống tuổi già, tham gia các hoạt động nghỉ dưỡng, du lịch và giao lưu xã hội một cách an toàn, lành mạnh.