Những đứa trẻ “thiếu cha mẹ” ngay trong nhà mình

Khi lời nói của con rơi vào khoảng không

Chị Thanh Huyền (phường Kim Liên, Hà Nội) là một cán bộ ngân hàng có chồng đi làm xa đã vài năm nay. Cuộc sống của ba mẹ con trong căn hộ khang trang nhìn từ ngoài vào thật đáng mơ ước, nhưng đằng sau cánh cửa ấy lại là guồng quay tất bật của một người mẹ đơn độc gánh vác gia đình. Hàng ngày, chị rời nhà từ sớm và chỉ trở về khi phố xá đã lên đèn, thường là khoảng 18h30 tối, mang theo sự mệt nhoài của một ngày dài quay cuồng với công việc.

Bước chân về đến nhà, chị Huyền lại lao vào "cuộc chiến" khác: Nấu nướng, dọn dẹp, giặt giũ... Chị bận đến mức không còn thời gian để thực sự ngồi xuống và chuyện trò cùng hai đứa con trai đang tuổi lớn (đứa lớp 9, đứa lớp 6). Chị nghĩ rằng việc nhắc nhở con học bài, lo cho con ăn uống đầy đủ đã là hoàn thành trách nhiệm của một người mẹ.

Có những buổi tối, cậu con trai lớn học lớp 9 cố gắng bắt đầu một câu chuyện về những mâu thuẫn ở trường, về cảm giác bị bạn bè cô lập khiến cậu thấy ức chế. Nhưng chị Huyền, với đôi mắt vẫn dán vào màn hình điện thoại để kiểm tra email hoặc tay vẫn đang dọn dẹp, thường ngắt lời con bằng một câu nói vô tình: "Mấy chuyện đó toàn chuyện trẻ con, không có gì quan trọng, lo tập trung vào học đi!". Với chị, điểm số và kết quả học tập mới là thứ đáng để tâm nhất.

Chính sự từ chối lắng nghe ấy đã đẩy hai đứa trẻ lún sâu vào thế giới ảo. Từ vài năm nay, hễ mẹ chưa về là chúng được tự do hoàn toàn. Thứ đầu tiên chúng chạm vào khi đi học về là chiếc điện thoại để chơi game hoặc mở tivi xem YouTube. Chị Huyền giao điện thoại cho con vì tin rằng con cần để học tiếng Anh và trao đổi bài tập nhóm với bạn bè. Nhưng thực tế, thời gian học thì ít, mà thời gian "đắm mình" vào mạng xã hội và những trận chiến ảo thì nhiều.

Sự lệ thuộc vào mạng xã hội đã bắt đầu tàn phá tâm lý của hai cậu bé. Từ những đứa trẻ vốn hoạt bát, giờ đây chúng trở nên lầm lì, thu mình, đặc biệt là rất dễ nổi nóng. Khi kết quả học tập sa sút, chị Huyền nhờ bà ngoại lên trông nom, nhưng sự hiện diện của bà chỉ làm tăng thêm sự xung đột. Hai đứa trẻ đang tuổi dậy thì, vốn đã nghiện điện thoại, thường xuyên có thái độ gắt gỏng, khó chịu, thậm chí là hỗn hào khi bị bà nhắc nhở. Chúng gần như không còn nhu cầu vận động, không muốn ra ngoài chơi, chỉ muốn được yên ổn trong thế giới riêng của mình. Những đứa trẻ ấy đang lớn lên với một tâm hồn nhạy cảm nhưng lại thiếu đi sự dẫn dắt, dẫn đến nguy cơ rối loạn tâm lý ngày càng hiện hữu.

Bị cha mẹ "bỏ quên"

Cách nhà chị Huyền không xa, gia đình chị Hải Anh ở phường Tương Mai (Hà Nội) cũng đang đối mặt với những thử thách tương tự. Nhưng ở đây, những đứa trẻ lại lẻ loi theo một cách khác: Chúng lủi thủi trong thế giới riêng bên chiếc màn hình từ lúc vừa thức dậy cho đến tận đêm khuya

Chị Hải Anh làm truyền thông, công việc đầy áp lực khiến chị thường xuyên về nhà lúc 7 giờ tối. Khi về đến nhà, sau khi xong việc nhà, chị lại tiếp tục ôm điện thoại để tìm ý tưởng cho các video ngày hôm sau. Chị thừa nhận mình không còn thời gian dành cho con, kể cả việc dạy con học cũng phải giao hết cho gia sư.

Trong khi chị Hải Anh quay cuồng với công việc và việc nhà, thì chồng chị lại thường xuyên bận rộn với những cuộc tiếp khách. Anh mặc định việc nhà và nuôi dạy con cái là của vợ. Để "bù đắp" cho sự vắng mặt của mình và để các con không làm phiền, anh đã mua điện thoại riêng cho cả hai đứa con và coi đó là tài sản riêng của chúng. Anh "bảo kê" cho các con sử dụng tự do mà không cần xin phép, khiến chị Hải Anh dù có lo lắng cũng không thể can thiệp hay tịch thu thiết bị.

Ngày mới của hai đứa trẻ bắt đầu từ 6 giờ sáng không phải bằng lời chào hỏi, mà bằng việc với tay lấy điện thoại. Cậu con trai 13 tuổi bắt đầu "cày game", còn cô em gái 6 tuổi cũng mở mắt ra là bật YouTube. Bữa sáng diễn ra trong một không gian im lặng đến đáng sợ. Hai anh em vừa ăn vừa dán mắt vào màn hình, không cảm nhận được hương vị món ăn, cũng chẳng buồn nhìn lấy mẹ một lần.

Điện thoại đã trở thành "người giữ trẻ" và là "đũa thần" duy nhất trong ngôi nhà ấy. Cô bé 6 tuổi, lứa tuổi lẽ ra phải đang say mê với những trò chơi vận động hay kể chuyện cùng cha mẹ, giờ đây lại thẫn thờ trước những clip trên mạng suốt cả ngày. Hai đứa trẻ không còn nhu cầu đi ra ngoài chơi, suốt ngày chỉ ôm lấy chiếc điện thoại. Sự bận rộn của mẹ và sự vô tâm của bố vô tình biến các con thành những "ốc đảo" cô đơn, chúng lệ thuộc vào thế giới ảo để tìm kiếm sự an ủi mà ngoài đời thực cha mẹ đã bỏ quên.

Xây dựng lại "thời gian chất lượng"

Theo chị Nguyễn Hoàng Anh, Giám đốc Trung tâm Sức khỏe gia đình và Phát triển cộng đồng (CFC) Việt Nam, việc trẻ em dành quá nhiều thời gian cho công nghệ sẽ đánh cắp đi những thứ quý giá nhất: Giấc ngủ, vận động thể chất, đặc biệt là sự kết nối gia đình.

"Ánh sáng xanh từ màn hình cùng những nội dung ngắn, kích thích liên tục khiến não bộ trẻ luôn bị kích động, dẫn đến khó ngủ, ngủ không sâu. Khi nhu cầu tinh thần bị bỏ mặc, trẻ không tìm thấy sự thấu hiểu từ cha mẹ sẽ dễ rơi vào các trạng thái tâm lý tiêu cực. Những đứa trẻ thu mình lại, gắt gỏng với người thân chính là những dấu hiệu đầu tiên của sự bất ổn. Nếu không có sự đồng hành, các em rất dễ trở thành nạn nhân của nạn bắt nạt mạng, nội dung xấu độc hoặc lừa đảo…", chị Hoàng Anh cho biết.

Chúng ta không thể cấm đoán công nghệ, vì nó cũng là "cánh cửa thần kỳ" giúp trẻ học tập và sáng tạo. Điều quan trọng là cha mẹ phải thay đổi cách tiếp cận. Chị Hoàng Anh gợi ý cha mẹ nên thiết lập các nguyên tắc sử dụng từ sớm, tốt nhất là trước khi trẻ tiếp cận internet.

Cha mẹ cần giúp con hiểu việc quản lý thời gian là để bảo vệ con khỏi những nội dung không phù hợp gây ám ảnh và sợ hãi. Thay vì chỉ biết ra lệnh, cha mẹ hãy khẳng định mình luôn đứng về phía con, sẵn sàng lắng nghe mọi lo lắng của các con.

"Những đứa trẻ không cần một ngôi nhà quá lộng lẫy hay những món đồ công nghệ đắt tiền. Điều các em khát khao nhất chính là sự hiện diện trọn vẹn của cha mẹ. Một người cha biết từ chối những cuộc nhậu không cần thiết để về chơi cùng con, một người mẹ biết đặt điện thoại xuống để lắng nghe những ức chế nhỏ nhặt của đứa trẻ đang tuổi dậy thì - đó mới chính là mái ấm thực sự.

Đừng để đến khi nhận ra con mình đã trở thành "người lạ" trong nhà mới bắt đầu hối tiếc. Hãy dành cho con sự thấu hiểu và thời gian thực sự, bởi đó là tài sản quý giá nhất mà không một thiết bị công nghệ nào có thể thay thế được", chị Hoàng Anh nhấn mạnh.

Chương trình giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình đến năm 2030 yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin phù hợp từng độ tuổi, đồng thời chú trọng ngăn ngừa thông tin, sản phẩm văn hóa độc hại tác động đến trẻ em. Thực trạng những đứa trẻ cảm thấy thiếu vắng cha mẹ ngay trong chính nhà mình cho thấy khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn, đòi hỏi sự đồng hành nhiều hơn từ cha mẹ để "thời gian chất lượng" trở thành thói quen trong mỗi gia đình.

CỤC VĂN HOÁ CƠ SỞ, GIA ĐÌNH VÀ THƯ VIỆN - BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH PHỐI HỢP THỰC HIỆN!