Những “nghệ sĩ nhí” lan tỏa tình yêu văn hóa cội nguồn

Học sinh gửi niềm tự hào vào Lễ hội Xỏ Nặm Phạ 

Những ngày này, không khí tại Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú (PTDTBT) THCS Châu Lộc (xã Châu Lộc, tỉnh Nghệ An) luôn sôi động giữa đại ngàn miền Tây xứ Nghệ. Sau những giờ học chính khóa căng thẳng trên lớp, khoảng sân trường rợp bóng cây xanh lại trở thành một "sân khấu" rộn rã. Tiếng đàn, tiếng nhạc hòa cùng những giai điệu truyền thống của đồng bào dân tộc Thái vang xa.

Học sinh Trường PTDTBT THCS Châu Lộc hăng say tập luyện chuẩn bị cho Lễ hội Xỏ Nặm Phạ (Lễ hội Cầu mưa) năm 2026, một sự kiện tâm linh, văn hóa trọng đại bậc nhất của xã.

Trương Thị Như Quỳnh (học sinh lớp 9, Trường PTDTBT THCS Châu Lộc) dù còn nhỏ tuổi nhưng đã được nghe ông bà, người thân kể nhiều về Lễ hội Xỏ Nặm Phạ. Quỳnh hiểu đây là một lễ hội thiêng của cộng đồng, là dịp để người Thái dâng hương, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, bản làng êm ấm, nhà nhà no đủ.

Trong không gian thiêng liêng ấy, các tiết mục văn nghệ dân gian truyền thống đóng vai trò như chiếc cầu nối giữa con người với đất trời, giữa quá khứ với hiện tại. Quỳnh cảm thấy may mắn khi năm nay được là một trong số những học sinh của trường góp mặt trong một tiết mục trình diễn của lễ hội.

Nhận thức được niềm vinh dự đó nên dù đang là năm học cuối cấp, lượng bài vở nhiều nhưng Quỳnh vẫn cố gắng thu xếp thời gian để đến tập luyện cùng các bạn. Cũng giống như các bạn khác và nhiều người dân xã Châu Lộc, Quỳnh mong muốn những tiết mục được tổ chức trong lễ hội sẽ thành công và gây ấn tượng với người dân và du khách.

"Việc học tập lớp 9 cuối cấp khá bận rộn nhưng bọn cháu vẫn luôn tự giác cân bằng giữa việc học trên lớp và việc luyện tập văn nghệ. Tham gia lễ hội lớn của bản làng là niềm vinh dự rất lớn đối với cháu. Cháu mong rằng sau lễ hội này, mọi người và du khách khắp nơi sẽ hiểu thêm, yêu thêm những nét đẹp văn hóa độc đáo của người Thái", Quỳnh chia sẻ.

Cũng giống như Như Quỳnh, em Lô Linh Khánh Nhi (học sinh lớp 8, Trường PTDTBT THCS Châu Lộc) cũng miệt mài tập luyện cho tiết mục của mình trong thời gian vừa qua. Khánh Nhi cho biết, do tiết mục em tham gia tại lễ hội là tiết mục tập thể nên cần sự tập luyện chăm chỉ, ăn khớp với nhau để đảm bảo không bị lệch nhịp.

Để không làm ảnh hưởng đến việc học tập các môn văn hóa, nhóm của Khánh Nhi đã bàn nhau tận dụng triệt để những ngày nghỉ, những buổi chiều trống lịch để tập hợp. Dưới sự hướng dẫn tận tình của các biên đạo múa, các nghệ nhân trong bản, từng động tác phải trở nên nhuần nhuyễn.

Trong buổi tổng duyệt cho ngày chính hội (20/9), Khánh Nhi cùng các bạn được khoác lên mình những bộ trang phục truyền thống của dân tộc. Càng sát ngày hội, Khánh Nhi cho biết bản thân em vừa hồi hộp nhưng cũng rất đỗi tự hào.

"Chúng cháu mong buổi lễ hội sắp tới sẽ diễn ra thật thành công tốt đẹp. Thông qua những điệu múa, lời ca mà chúng cháu và người dân thể hiện, du khách phương xa khi về đây sẽ biết nhiều hơn đến phong tục tập quán, sự hiếu khách và nét văn hóa đặc sắc của quê hương Châu Lộc", Khánh Linh bộc bạch.

Hòa cùng không khí hăng hái tập luyện cho ngày hội quan trọng của cộng đồng, em Trương Xuân Tới (học sinh lớp 9, Trường PTDTBT THCS Châu Lộc) cũng tích cực luyện tập. Với Tới và nhiều bạn khác, việc tham gia các tiết mục trong lễ hội không chỉ là nhiệm vụ nhà trường giao, mà còn là một trải nghiệm vô cùng đặc biệt. Em chia sẻ rằng, mỗi lần tiếng trống, tiếng chiêng vang lên, em lại cảm thấy một cảm xúc khó tả đan xen niềm tự hào của cộng đồng. Những cảm xúc ấy thôi thúc em phải thể hiện thật tốt để đóng góp một phần sức lực nhỏ bé vào ngày hội chung của quê hương.

Giữ gìn bản sắc văn hoá từ mái trường bán trú

Ở vùng cao Châu Lộc, trường bán trú không chỉ là nơi nuôi dưỡng, dạy chữ cho các em học sinh đồng bào dân tộc thiểu số, mà còn là "mái nhà thứ hai", nơi bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Nhận thức được tầm quan trọng của việc giáo dục di sản cho thế hệ trẻ, Ban Giám hiệu nhà trường đã khéo léo lồng ghép các hoạt động văn hóa, văn nghệ dân gian vào các chương trình ngoại khóa, các giờ sinh hoạt tập thể.

Những buổi tập luyện chuẩn bị cho lễ hội tuy ngắn ngủi, chủ yếu diễn ra vào các ngày nghỉ hay giờ ra chơi nhưng đã trở thành một "nhịp cầu" nối liền quá khứ với hiện tại. Nơi đó, thế hệ đi trước trao truyền lại cho thế hệ sau từng điệu múa, từng lời ca cổ. Qua từng buổi tập, các em không chỉ học được kỹ năng biểu diễn mà còn hiểu sâu sắc hơn về ý nghĩa tâm linh, giá trị nhân văn của từng nghi lễ truyền thống.

"Khi nhìn các em hào hứng tập luyện, thấy ánh mắt các em long lanh niềm tự hào khi khoác lên mình bộ trang phục thổ cẩm truyền thống của dân tộc Thái, chúng tôi cảm thấy mọi vất vả đều tan biến. Việc đưa văn hóa dân gian vào trường học chính là con đường ngắn nhất và hiệu quả nhất để giữ lửa hồn quê trong lòng thế hệ trẻ", đại diện Trường PTDTBT THCS Châu Lộc chia sẻ.

Ngày mai (20/9), Lễ hội Cầu mưa sẽ chính thức diễn ra diễn ra với niềm mong ước mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, bản làng êm ấm, nhà nhà no đủ rơi xuống hồi sinh cho cỏ cây, đồng ruộng. Thế nhưng, từ hơn 1 tháng nay, "cơn mưa" của tình yêu văn hóa cội nguồn cũng đang âm thầm tưới mát cho những tâm hồn thế hệ trẻ nơi đây.

* Từ ngày 15 đến ngày 20/9/2026, Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam (Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch), phối hợp với Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch, UBND xã Châu Lộc, tỉnh Nghệ An tổ chức các hoạt động nhằm bảo tồn lễ hội truyền thống tại tỉnh Nghệ An khai thác, xây dựng sản phẩm phục vụ phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh.

Theo đó, Cục phối hợp tổ chức tập huấn về phương pháp, kỹ năng bảo tồn lễ hội truyền thống phục vụ phát triển du lịch tại phường Trường Vinh, tỉnh Nghệ An; Tổ chức truyền dạy kỹ năng thực hành các nghi lễ, nghi thức, trò chơi, trình diễn dân gian trong Lễ hội Xỏ Nặm Phạ của dân tộc Thái và Tổ chức trình diễn, tái diễn Lễ hội Xỏ Nặm Phạ của dân tộc Thái xã Châu Lộc, tỉnh Nghệ An.