Về Châu Lộc tham gia Lễ hội Xỏ Nặm Phạ, nghe tiếng cầu mưa giữa đại ngàn

Sắc màu rực rỡ trên những ngả đường về Châu Lộc

Xỏ Nặm Phạ không chỉ đơn thuần là một lễ hội truyền thống mà là điểm hẹn tâm linh, là khoảng lặng để mỗi người tìm về với những giá trị cội nguồn đã được cộng đồng nâng niu, gìn giữ qua biết bao thế hệ. 

Đứng giữa đất trời Châu Lộc những ngày này, người ta mới cảm nhận hết được cái hồn cốt đậm đà bản sắc ấy, nơi từng nhành cây, ngọn cỏ như cũng đang hòa cùng nhịp đập của bản làng trước ngày mở hội.

Dọc theo những con đường dẫn về xã Châu Lộc, sắc màu lễ hội đã hiện hữu rực rỡ và sống động như một "bức tranh thổ cẩm" khổng lồ. Từ đằng xa, hàng cờ đỏ sao vàng cùng những lá cờ hội ngũ sắc nối đuôi nhau uốn lượn bên đường, chạy qua những cây cầu xi măng nhỏ bắc qua dòng suối trong vắt, men theo từng vạt ruộng đồng đang thì con gái, rồi chìm lẫn vào màu xanh thẫm của núi rừng bạt ngàn.

Không khí chuẩn bị rộn ràng khắp các nẻo đường. Từ cán bộ xã, đoàn viên thanh niên cho đến bà con dân bản, ai ai cũng xắn tay áo, cùng góp công, góp sức. Người thì dọn dẹp vệ sinh đường làng ngõ xóm, người dựng lại cổng chào, người cẩn thận buộc từng chiếc cờ hội sao cho ngay ngắn, thẳng hàng.

Tại UBND xã Châu Lộc, từng phần việc được đem ra bàn bạc, phân công cụ thể, chỉn chu. Ngoài thực địa, ban tổ chức kỹ lưỡng kiểm tra từng khu vực sân bãi, gian hàng, trang thiết bị âm thanh để đảm bảo mọi thứ đã sẵn sàng. Sự đồng lòng ấy tạo nên một sức nóng lan tỏa từ trong nhà ra ngoài ngõ, tất cả đều chung sự háo hức hướng về ngày 20/9, ngày mà bản làng chính thức mở hội.

Lời thì thầm cầu mưa cùng triết lý ứng xử với đại ngàn

Trong kho tàng văn hóa dân gian của người Thái, Xỏ Nặm Phạ đại diện cho một nét văn hóa truyền thống vô cùng độc đáo. Sinh ra từ cuộc sống gắn bó máu thịt với núi rừng, ruộng nương và những con suối mát lành, từ bao đời nay, cha ông người Thái đã gửi gắm vào nghi lễ cầu mưa những ước vọng đơn sơ nhưng thăm thẫm tình người. Đó là mong ước trời thuận mưa hòa, nguồn nước chảy về dồi dào, cây lúa trên nương tươi tốt, mùa màng bội thu để bản làng luôn ấm no, yên bình.

Thế nhưng, nếu chỉ nhìn Xỏ Nặm Phạ như một nghi thức xin mưa từ trời cao thì chưa thể hiểu hết độ sâu sắc của nét văn hóa này. Ẩn sâu trong từng chén nước, từng lời khấn nguyện của vị thầy cúng là ước vọng về sự hòa hợp diệu kỳ giữa đất và trời.

Khi hạn hán bủa văng, người ta mong ước những hạt mưa giải khát; nhưng khi nước đã đủ đầy, bà con lại cầu cho mưa thuận gió hòa, không thiên tai lũ lụt để ruộng nương được trĩu hạt, cuộc sống mãi ấm êm. Đó chính là cách mà người Thái ở Châu Lộc thể hiện lòng biết ơn chân thành đối với "Mẹ thiên nhiên", người đã dang tay nuôi dưỡng biết bao thế hệ.

Trân trọng nguồn nước, gìn giữ rừng già, trân quý từng tấc đất nương rẫy không chỉ là phương thức sinh tồn mà đã trở thành quan niệm sống sâu sắc, trở thành đạo lý ứng xử văn minh với môi trường xung quanh. Dù trải qua biết bao thăng trầm của lịch sử và sự đổi thay của thời đại, Xỏ Nặm Phạ vẫn vẹn nguyên ý nghĩa bền lâu. Đó vừa là lời khấn nguyện cho mùa màng, vừa là bài học nhân văn về sự hài hòa giữa con người, cộng đồng và đất trời đại ngàn.

"Ngọn lửa" di sản truyền qua thế hệ trẻ

Một trong những điều đáng quý và xúc động nhất ở Lễ hội Xỏ Nặm Phạ hôm nay chính là sức sống trường tồn của nó không hề bị đóng khung trong ký ức hay không gian của người già. Nhìn những bàn tay thanh niên thoăn thoắt dựng cờ, chăng đèn, trang trí sân hội; nhìn những em nhỏ tò mò đứng xem người lớn chuẩn bị đạo cụ, ta mới thấy di sản văn hóa đang chảy tràn trong đời sống thực tại.

Khi thế hệ trẻ trực tiếp góp tay vào công việc của bản làng, khi họ được lắng nghe những câu chuyện kể bên bếp lửa, được tận mắt chứng kiến và trực tiếp tham gia vào từng nghi thức cổ truyền của cha ông, lúc ấy di sản không còn là một khái niệm khô khan trên trang sách hay một ký ức xa xôi của quá khứ. Nó đã sống trong chính nhịp sống hôm nay, truyền từ lớp người đi trước sang thế hệ tương lai một cách tự nhiên và bền bỉ.

Theo chương trình, từ 7 giờ sáng ngày 20/9/2026 (tức ngày 10/8 âm lịch), tại bản Kẻ Cọ và Khục Ính, lễ hội sẽ chính thức bắt đầu. Mở màn bằng những tiết mục văn nghệ chào mừng rộn rã, đậm chất múa xòe, điệu khắp của vùng cao, lễ hội sẽ tiếp nối với phần giới thiệu lịch sử, truyền thống đầy tự hào. Khi tiếng trống khai hội âm vang vang động cả một vùng núi đồi, nghi lễ Xỏ Nặm Phạ trang nghiêm sẽ được thực hiện, mang theo niềm tin và lòng kính cẩn của toàn thể cộng đồng gửi tới đất trời.

Ngay sau phần lễ trang trọng là phần hội tưng bừng với nhiều hoạt động phong phú. Bà con và du khách thập phương sẽ được hòa mình vào những trận thi đấu thể thao truyền thống, những buổi giao lưu văn nghệ quần chúng đượm tình bản làng.

Không chỉ vậy, các gian hàng trưng bày sản vật địa phương và không gian giao lưu ẩm thực Thái với những món ăn đậm đà hương vị núi rừng như thịt trâu gác bếp, cơm lam, rượu cần... hứa hẹn sẽ níu chân bất kỳ ai từng một lần ghé bước.

Xỏ Nặm Phạ giữa đại ngàn Châu Lộc vì thế đã trở thành nhịp cầu nối liền quá khứ với hiện tại, kết nối lòng người với đất trời. Trong tiếng trống hội giục giã và nụ cười rạng rỡ của người dân, ta cảm nhận được một sức sống mãnh liệt đang sinh sôi, để những hạt mưa mùa tới không chỉ làm xanh tươi ruộng nương, mà còn làm tươi mát những giá trị văn hóa đẹp đẽ mãi trường tồn cùng thời gian.

* Từ ngày 15 đến ngày 20/9/2026, Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam (Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch), phối hợp với Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch, UBND xã Châu Lộc, tỉnh Nghệ An tổ chức các hoạt động nhằm bảo tồn lễ hội truyền thống tại tỉnh Nghệ An khai thác, xây dựng sản phẩm phục vụ phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh.

Theo đó, Cục phối hợp tổ chức tập huấn về phương pháp, kỹ năng bảo tồn lễ hội truyền thống phục vụ phát triển du lịch tại phường Trường Vinh, tỉnh Nghệ An; Tổ chức truyền dạy kỹ năng thực hành các nghi lễ, nghi thức, trò chơi, trình diễn dân gian trong Lễ hội Xỏ Nặm Phạ của dân tộc Thái và Tổ chức trình diễn, tái diễn Lễ hội Xỏ Nặm Phạ của dân tộc Thái xã Châu Lộc, tỉnh Nghệ An.