Nữ doanh nhân chia sẻ bí quyết "ghi điểm" tại Cuộc thi Phụ nữ khởi nghiệp

+ DBFOOD từng tham gia Cuộc thi Phụ nữ khởi nghiệp và giành Giải Đặc biệt năm 2023. Trải nghiệm đó đem lại cho chị bài học gì?

Chị Hoàng Thị Thùy Linh: Với DBFOOD, cuộc thi thực sự là một bước ngoặt. Tháng 10/2023, Dự án "Ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất và phát triển sữa gạo lứt hữu cơ" của chúng tôi được trao Giải Đặc biệt toàn quốc cuộc thi "Phụ nữ khởi nghiệp, phát huy tài nguyên bản địa" do Hội LHPN Việt Nam tổ chức. 

Từ cuộc thi, chúng tôi không chỉ nhận được giải thưởng mà còn được đào tạo thêm nhiều kiến thức quan trọng về quản lý doanh nghiệp, nhận được sự quan tâm của truyền thông thông qua sự kết nối và hỗ trợ của Hội LHPN Việt Nam, đồng thời có thêm cơ hội ký kết các hợp đồng thương mại với đối tác lớn.

Sau cuộc thi, DBFOOD ghi nhận những chuyển biến rõ rệt. Trong 6 tháng đầu năm 2024, doanh thu tăng 65%, tệp khách hàng tăng 85% so với cùng kỳ năm 2023. Từ một xưởng sản xuất nhỏ, doanh nghiệp đã đưa vào sử dụng nhà máy rộng 850m² đạt chuẩn ISO 22000.

Vì vậy, tôi cho rằng phụ nữ tham gia cuộc thi không nên chỉ nghĩ "mình đi thi để giành giải". Hãy coi đây là cơ hội được soi lại chính dự án của mình, học hỏi, kết nối và mở rộng cơ hội thị trường.

+ Theo chị, điều gì là quan trọng nhất khi một phụ nữ bắt đầu chuẩn bị hồ sơ tham gia Cuộc thi Phụ nữ khởi nghiệp?

Chị Hoàng Thị Thùy Linh: Trước hết, chị em cần thay đổi cách nhìn về hồ sơ dự thi. Một ý tưởng hay mới chỉ là điểm khởi đầu. Điều quan trọng hơn là phải chứng minh được ý tưởng ấy có thể trở thành một dự án khả thi.

Một bản thuyết minh dự án không đơn thuần là kể câu chuyện khởi nghiệp hay giới thiệu sản phẩm. Đây phải là tài liệu thể hiện tương đối toàn diện dự án: Vấn đề đang giải quyết, giải pháp, khách hàng, thị trường, mô hình kinh doanh, kế hoạch triển khai và tài chính. Ban giám khảo cần nhìn thấy dự án có căn cứ, có tính khả thi và có khả năng tạo ra tác động thực tế.

Vì vậy, trước khi bắt tay viết hồ sơ, tôi thường khuyên chị em trả lời thật rõ 3 câu hỏi: Dự án đang giải quyết vấn đề gì? Giải pháp là gì? Vì sao dự án có thể thực hiện được? Nếu chưa trả lời được 3 câu hỏi này thì chưa nên vội viết hồ sơ.

+ Nhiều phụ nữ có sản phẩm tốt nhưng khi viết dự án lại gặp khó. Vậy họ nên bắt đầu từ đâu?

Chị Hoàng Thị Thùy Linh: Hãy bắt đầu từ câu chuyện thực tế, chứ đừng bắt đầu bằng sản phẩm.

Mỗi dự án khởi nghiệp đều xuất phát từ một bối cảnh, một vấn đề hoặc một nhu cầu chưa được đáp ứng tốt. Người viết cần chỉ ra mình phát hiện vấn đề từ đâu, ai đang chịu ảnh hưởng, vấn đề nghiêm trọng đến mức nào và vì sao cần giải quyết.

Một vấn đề tốt phải cụ thể, đo lường được và có căn cứ. Ví dụ, thay vì viết rất chung rằng "người tiêu dùng đang thiếu sản phẩm tốt cho sức khỏe", cần xác định rõ nhóm khách hàng nào, họ đang gặp khó khăn gì, ở đâu và có dữ liệu nào chứng minh điều đó.

Tôi cũng khuyên chị em không nên chỉ nhìn vào biểu hiện bên ngoài mà cần tìm nguyên nhân gốc của vấn đề. Có thể sử dụng phương pháp 5 Whys, tức là liên tục hỏi "Tại sao?" để đi sâu vào nguyên nhân, hoặc sơ đồ Xương Cá để phân tích các nhóm nguyên nhân như con người, quy trình, môi trường và nguồn lực.

+ Sau khi xác định được vấn đề, theo chị làm thế nào để xây dựng phần giải pháp đủ sức thuyết phục?

Chị Hoàng Thị Thùy Linh: Một lỗi khá phổ biến là chị em xác định được vấn đề rồi lập tức giới thiệu sản phẩm của mình. Giữa hai phần này cần có một "chiếc cầu", chính là khoảng trống của thị trường.

Hãy đặt câu hỏi: Khách hàng đang chịu "nỗi đau" gì? Những giải pháp hiện có đã giải quyết được đến đâu? Còn khoảng trống nào chưa được đáp ứng? Và dự án của mình xuất hiện để lấp đầy khoảng trống ấy như thế nào?

Khi mô tả giải pháp, nên trả lời 6 nội dung: Sản phẩm hoặc dịch vụ là gì; hoạt động như thế nào; ai được hưởng lợi; kết quả tạo ra là gì; tính xanh, bền vững thể hiện ở đâu; tác động đối với phụ nữ và cộng đồng ra sao.

Đặc biệt, hãy sử dụng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu. Đừng biến hồ sơ thành một tài liệu quá nhiều thuật ngữ chuyên môn.

+ Vậy với một dự án đã có sản phẩm, chị em cần chứng minh tính sáng tạo như thế nào?

Chị Hoàng Thị Thùy Linh: Để chinh phục ban giám khảo, sản phẩm "mới" chưa đủ, mà phải là "mới có giá trị".

Tính sáng tạo có thể thể hiện ở công nghệ, mô hình kinh doanh hoặc tác động xã hội, môi trường. Một dự án không nhất thiết phải có công nghệ thật phức tạp mới được coi là sáng tạo. Cách tổ chức sản xuất, phương thức đưa sản phẩm tới khách hàng hay cách tạo tác động cho cộng đồng cũng có thể trở thành điểm mới.

Chị em có thể tự kiểm tra lợi thế của mình bằng khung VRIO: Giá trị - Độ hiếm - Khó sao chép - Năng lực tổ chức. Câu hỏi quan trọng là: Điều gì khiến khách hàng lựa chọn mình thay vì đối thủ và lợi thế ấy có thể duy trì trong bao lâu?

+ Một trong những phần khó nhất của hồ sơ có lẽ là thị trường và khách hàng. Chị có lời khuyên gì?

Chị Hoàng Thị Thùy Linh: Chị em đừng viết "khách hàng của tôi là tất cả mọi người". Không phải ai cũng là khách hàng của dự án. Cần xác định rõ ai thực sự có nhu cầu, có khả năng chi trả và sẵn sàng mua. Có thể chia thành nhóm khách hàng chính, nhóm khách hàng phụ và nhóm đối tác/B2B nếu dự án có hướng này.

Sau đó, cần xây dựng chân dung khách hàng. Không chỉ có tuổi, giới tính, nghề nghiệp hay thu nhập, mà phải hiểu cả mong muốn, nỗi sợ, động lực, hành vi mua sắm và vấn đề họ đang cần giải quyết.

Tôi thường đặt cho chị em một câu hỏi rất đơn giản: "Khách hàng đang mua sản phẩm của bạn hay đang mua một giải pháp cho vấn đề của họ?". Khi trả lời được câu hỏi này, cách định vị sản phẩm và cách truyền thông sẽ rõ hơn rất nhiều.

+ Vậy hồ sơ cần trình bày mô hình kinh doanh như thế nào để Ban giám khảo nhìn thấy khả năng phát triển?

Chị Hoàng Thị Thùy Linh: Mô hình kinh doanh phải cho thấy 3 trụ cột liên kết với nhau: Giá trị - Khách hàng - Tài chính.

Thứ nhất, dự án tạo ra giá trị gì và giải quyết vấn đề nào. Thứ hai, phục vụ nhóm khách hàng nào, tiếp cận họ bằng kênh nào. Thứ ba, dự án tạo doanh thu từ đâu và kiểm soát chi phí như thế nào. Ba phần này phải thống nhất, không thể viết khách hàng một kiểu nhưng sản phẩm, giá bán và kênh phân phối lại theo một hướng khác.

Một cách diễn đạt ngắn gọn có thể là: "Chúng tôi giúp [đối tượng] giải quyết [vấn đề] bằng [giải pháp], khác biệt bởi [lợi thế độc đáo]". Sau khi viết xong, hãy thử đọc cho một người chưa biết dự án nghe. Nếu họ không hiểu dự án làm gì trong khoảng 10 giây, cần viết lại.

+ Theo chị, đâu là những lỗi dễ khiến một hồ sơ khởi nghiệp mất điểm?

Chị Hoàng Thị Thùy Linh: Có 10 lỗi mà chị em cần đặc biệt tránh: Viết chung chung; thiếu số liệu; xác định khách hàng quá rộng; không phân tích đối thủ; nói "độc quyền" nhưng không có căn cứ; dự báo doanh thu thiếu cơ sở; bỏ sót chi phí; kế hoạch triển khai mơ hồ; không chứng minh năng lực thực hiện và các phần của dự án không liên kết với nhau.

Tôi muốn nhấn mạnh lỗi cuối cùng. Hồ sơ có thể có rất nhiều thông tin nhưng nếu phần vấn đề nói một hướng, giải pháp một hướng, khách hàng một hướng và tài chính lại không liên quan thì ban giám khảo rất khó tin rằng dự án có thể triển khai.

Một hồ sơ tốt phải tạo thành một câu chuyện logic, từ vấn đề đến giải pháp, thị trường, mô hình kinh doanh, kế hoạch và tài chính.

+ Sau khi hoàn thành hồ sơ, các chủ dự án cần làm gì trước khi nộp, xin chị chia sẻ?

Chị Hoàng Thị Thùy Linh: Chị em đừng viết xong rồi nộp ngay. Hãy dành thời gian tự rà soát, chỉnh sửa và nhờ mentor hoặc người có kinh nghiệm phản biện. Cần kiểm tra cả ngôn ngữ, chính tả, nguồn số liệu, bảng biểu và đặc biệt là sự liên kết giữa các phần.

Tôi thường khuyên chị em tự đặt mình vào vị trí Ban giám khảo và hỏi: "Nếu tôi không biết gì về dự án này, đọc hồ sơ tôi có hiểu vấn đề không? Có tin rằng khách hàng thực sự cần sản phẩm không? Có tin rằng đội ngũ này làm được không? Có tin các con số này không?". Nếu còn một câu trả lời chưa chắc chắn, hãy quay lại chỉnh hồ sơ.

+ Hồ sơ tốt rồi nhưng khi thuyết trình, nhiều chị em lại mất tự tin. Chị có bí quyết nào chia sẻ?

Chị Hoàng Thị Thùy Linh: Bạn hãy nhớ rằng thuyết trình không phải là đọc lại hồ sơ. Ban giám khảo cần nghe được câu chuyện, vấn đề, giải pháp, bằng chứng và khát vọng của người làm dự án.

Phần mở đầu cần tạo sự chú ý ngay từ những giây đầu tiên. Sau đó trình bày theo một mạch rõ ràng: Vấn đề là gì, giải pháp ra sao, khách hàng là ai, thị trường thế nào, dự án kiếm tiền bằng cách nào, kết quả đã có và kế hoạch tiếp theo là gì.

Quan trọng nhất là phải luyện tập. Khi đã hiểu thật sâu dự án của mình, người thuyết trình sẽ không phải học thuộc từng câu mà có thể nói tự nhiên, mạch lạc và tự tin hơn. Tài liệu hướng dẫn cũng nhấn mạnh 3 yếu tố trong phần thuyết trình: Mở đầu gây chú ý, trình bày mạch lạc, tự tin và tương tác, trả lời câu hỏi.

+ Nếu có một lời khuyên dành cho những phụ nữ đang chuẩn bị hồ sơ Cuộc thi Phụ nữ khởi nghiệp, chị muốn nói điều gì?

Chị Hoàng Thị Thùy Linh: Tôi muốn nói rằng: Đừng cố làm một hồ sơ thật hay, hãy làm một dự án thật rõ và có căn cứ. Hãy bắt đầu từ một vấn đề có thật. Hiểu thật sâu khách hàng. Tìm đúng khoảng trống thị trường. Chứng minh giải pháp tạo ra giá trị gì và khác biệt ở đâu. Sau đó mới tính đến mô hình kinh doanh, tài chính, kế hoạch triển khai và tác động xã hội.

Khi hồ sơ đã hoàn thành, hãy đọc lại như một người chưa từng biết dự án. Nếu họ hiểu được dự án đang giải quyết vấn đề gì, vì sao khách hàng cần nó, dự án kiếm tiền thế nào và tại sao đội ngũ của bạn có thể thực hiện, thì bạn đã đi được một bước rất quan trọng.

Và cuối cùng, hãy luyện thuyết trình thật nhiều. Sự tự tin không đến từ việc nói hay, mà đến từ việc hiểu rất rõ điều mình đang làm và có bằng chứng để chứng minh điều đó.

+ Xin trân trọng cảm ơn chị!