Nữ huấn luyện viên robotics: Tìm “khe hẹp” để phát huy thế mạnh trong STEM

STEM không phải lĩnh vực của riêng nam giới  

- Điều gì đã đưa cô từ tình yêu nghề giáo đến với STEM và robotics, một lĩnh vực vốn có rất đông nam giới?

Tôi gần như chưa từng có một ước mơ nào khác ngoài trở thành giáo viên. Từ khi khoảng 5 tuổi, tôi đã nghĩ mình sẽ làm nghề này. Hồi tiểu học, tôi gọi các em hàng xóm sang, tự sắp bàn ghế rồi dạy các em.

Sau này tôi học Sư phạm Vật lý. Trong thời gian dịch bệnh, tôi học thêm văn bằng hai tiếng Anh. Một ngôn ngữ mới mở ra cho tôi một thế giới mới. Tôi biết đến STEM và nhận ra đây là lĩnh vực có thể kết nối những kiến thức mình từng học. Tôi thấy rất thú vị khi những kiến thức tưởng như riêng biệt lại có thể được kết hợp để tạo ra một sản phẩm, giải quyết một vấn đề cụ thể.

Tuy nhiên, nếu hỏi điều gì khiến tôi lựa chọn việc dẫn dắt học sinh thay vì đi sâu vào nghiên cứu chuyên môn, thì câu trả lời vẫn là tình yêu với giáo dục. Tôi thích được chia sẻ những gì mình biết với học sinh, thích nhìn các em từ chỗ chưa biết đến khi hiểu được một vấn đề, rồi tự mình làm ra một thứ gì đó. Đó là cảm giác khiến tôi muốn tiếp tục.

- Cô từng chia sẻ có lúc thấy tự ti khi bước vào thế giới robotics. Cô đã nhận ra và xử lý như thế nào để biến những điểm tưởng là bất lợi thành thế mạnh?

Khi mới bước vào robotics, tôi từng khá tự ti vì xung quanh mình phần lớn giáo viên là nam giới. Có những công việc như bắt vít, khoan, cắt, cưa..., nam giới rõ ràng có thể có lợi thế về thể lực, trong khi tôi có thể lực khá nhỏ. Tôi từng nghĩ: "Vậy mình sẽ làm gì ở đây?".

Nhưng sau đó tôi nhận ra mình không nhất thiết phải cạnh tranh ở đúng điểm mình yếu. Tôi có thể tập trung vào những thứ khác như kiến thức, thiết kế, giáo dục học sinh, viết tài liệu, kỹ năng phỏng vấn, trình bày quá trình làm việc...- tôi gọi đó là tìm "khe hẹp". Trong bất cứ lĩnh vực nào cũng có một khoảng không gian để mỗi người phát huy thế mạnh, vấn đề là mình có chịu quan sát để tìm ra nó hay không.

Tôi cũng áp dụng điều này với học sinh. Không ai có thể giỏi tất cả. Có bạn mạnh về lập trình, có bạn giỏi thiết kế, có bạn có khả năng giao tiếp, có bạn viết tốt. Điều quan trọng là giúp mỗi em nhận ra: "Đây là phần mình có thể làm tốt cho đội". Khi đã tìm được vị trí của mình, các em sẽ tự tin hơn rất nhiều.

- Trong quá trình huấn luyện các đội robotics, cô làm thế nào để mỗi học sinh, đặc biệt là các nữ sinh, nhận ra điểm mạnh thay vì tự so sánh với người khác?

Tôi luôn cố gắng theo sát từng học sinh để biết điểm mạnh, điểm yếu của các em là gì, sau đó nói cho các em biết chính các em có thể đóng góp điều gì cho tập thể.

Tôi nghĩ đây cũng là điều quan trọng với các bạn nữ. Mọi người vẫn thường nói nam giới có lợi thế hơn trong những lĩnh vực liên quan đến khoa học, toán học, kỹ thuật hay lập trình. Nhưng khi làm việc thực tế với học sinh, tôi nhận thấy không phải như vậy. Có những bạn nam có khả năng trình bày rất tốt, có bạn mạnh về thiết kế. Nhưng cũng có những bạn nữ có tư duy lập trình, thiết kế hay lắp ráp rất tốt. Vì thế, tôi không nghĩ STEM là lĩnh vực dành riêng cho nam giới.

Nếu một nữ sinh nói với tôi rằng: "Em sợ mình không giỏi bằng các bạn nam", tôi sẽ nói với em rằng hãy cứ thử. Ngay cả tôi cũng từng tự ti khi mới bước vào lĩnh vực này. Nhưng nếu mình yếu ở một điểm, hãy tìm một điểm khác để phát triển.

Có thể mình không mạnh về thể lực nhưng có khả năng nghiên cứu; có thể chưa giỏi lắp ráp nhưng lại thiết kế tốt; có thể không phải người lập trình giỏi nhất nhưng có thể viết tài liệu, thuyết trình hoặc kết nối các thành viên. Không nhất thiết phải trở thành người giỏi nhất để có vị trí trong STEM. Điều quan trọng là tìm ra điều mình có thể làm tốt và bền bỉ phát triển nó.

Thất bại là một phần của việc học

- Có đội từng đứng trước nguy cơ tan rã sau một mùa giải không đạt kết quả như kỳ vọng. Cô đã làm gì để các học trò vượt qua thất bại và tiếp tục bước đi?

Tôi từng có một đội như vậy. Năm đầu tiên, các em bắt đầu khá muộn nhưng nhờ chăm chỉ, nỗ lực và một chút may mắn, đội đạt thành tích tốt, thậm chí có suất thi quốc tế. Sang năm thứ hai, các em bước vào mùa giải với rất nhiều kỳ vọng, nhưng cuối cùng kết quả không đạt được như mong muốn. Có thời điểm, 4 trong 5 thành viên muốn dừng lại vì thất vọng.

Tôi không ép các em phải tiếp tục. Tôi chỉ phân tích với các em về những gì đã làm được, những điểm còn thiếu và những điều cần cải thiện, sau đó để các em tự quyết định. Ba tháng hè trôi qua, một ngày, một bạn nhắn cho tôi: "Con muốn đi tiếp".

Bạn ấy nói muốn đi tiếp vì mùa giải trước đã học được rất nhiều và nghĩ rằng mùa giải tiếp theo mình sẽ còn học được nhiều hơn nữa. Đội sau đó chỉ còn 3 thành viên, đây là số lượng tối thiểu để thành lập một đội.

Đó là một mùa giải rất khó khăn, nhưng các em vẫn tiếp tục. Cuối cùng, thành tích các em đạt được tại đấu trường quốc tế trở thành một dấu mốc rất đáng nhớ. Từ câu chuyện ấy, tôi càng tin rằng thất bại cũng là một phần của việc học.

Tôi thường nói với học sinh rằng điều quan trọng không chỉ là chúng ta đã làm được gì, mà là chúng ta đã học được gì. Nếu sau một lần thất bại, các em biết mình yếu ở đâu, biết cần thay đổi điều gì và vẫn muốn bước tiếp, thì thất bại ấy không vô nghĩa.

- Với những nữ sinh đang yêu thích khoa học, kỹ thuật, robotics nhưng còn nghĩ "mình là con gái, có lẽ mình không giỏi bằng con trai", cô muốn nói điều gì với các em?

Tôi muốn nói rằng các em đừng tự loại mình khỏi một lĩnh vực chỉ vì nghĩ nó không dành cho mình. Hãy cứ thử. Ngay từ khi còn nhỏ, chúng ta đều bắt đầu với những điểm xuất phát khác nhau, không ai biết ngay mình sẽ giỏi điều gì. Trong quá trình học, các em hãy quan sát bản thân và tự đặt ra những câu hỏi như: mình làm tốt điều gì, học tốt điều gì và có điểm gì khác với những người xung quanh, sau đó tìm một hướng để phát triển.

Không có ngành nào tuyệt nhiên chỉ dành cho một giới. Điều tôi mong muốn nhất ở học sinh của mình không phải là các em phải trở thành người chiến thắng trong mọi cuộc thi, mà là giữ được sự kiên cường. Kiên cường không phải là cứ lao về phía trước, mà là khi mình có một mục tiêu, biết con đường phía trước khó khăn nhưng vẫn tìm cách đi đến đích.

Tôi mong những học trò của mình sau này, dù làm robotics hay bất cứ công việc gì, vẫn giữ được tinh thần ấy. Bởi đôi khi, để một người phụ nữ tìm được chỗ đứng trong STEM, điều cần thiết không phải là một con đường rộng mở ngay từ đầu. Chỉ cần tìm được "khe hẹp" phù hợp với mình, rồi đủ kiên trì để đi qua nó.

- Xin trân trọng cảm ơn cô!