Nuôi con bằng sữa mẹ: Đừng để những ngộ nhận làm mẹ lo âu

Bảo vệ trẻ ngay từ những ngày đầu đời

Theo ThS.BSNT. Chu Thị Phương Mai, Bệnh viện Nhi Hà Nội, lợi ích của sữa mẹ không chỉ dừng lại ở việc cung cấp dinh dưỡng hay giúp trẻ tăng trưởng về cân nặng và chiều cao, mà còn góp phần xây dựng nền tảng sức khỏe lâu dài ngay từ giai đoạn đầu đời.

"Sữa mẹ góp phần thúc đẩy sự trưởng thành của hệ miễn dịch, hỗ trợ phát triển hệ vi sinh đường ruột và tối ưu hóa sự phát triển não bộ trong giai đoạn đầu đời. Mặc dù sữa công thức ngày càng được cải tiến, đến nay vẫn chưa thể tái tạo đầy đủ các thành phần hoạt tính sinh học và chức năng miễn dịch vốn có của sữa mẹ", bác sĩ Mai nhấn mạnh.

Không chỉ mang lại lợi ích cho trẻ, việc nuôi con bằng sữa mẹ cũng giúp cải thiện sức khỏe của người mẹ. Ngay sau sinh, khi trẻ bú mẹ, cơ thể người mẹ sẽ tiết hormone oxytocin, giúp tử cung co hồi hiệu quả hơn, giảm nguy cơ băng huyết sau sinh và tăng cường sự gắn kết tình cảm giữa mẹ và con.

Bên cạnh những lợi ích về sức khỏe, nuôi con bằng sữa mẹ còn giúp giảm đáng kể chi phí chăm sóc trẻ, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường nhờ hạn chế chất thải từ bao bì cũng như giảm nguồn lực cần thiết cho quá trình sản xuất và vận chuyển sữa công thức.

Tuy nhiên, theo bác sĩ Mai, một trong những rào cản phổ biến nhất hiện nay là nhiều bà mẹ luôn lo lắng mình "không đủ sữa". "Trên thực tế, cảm giác "không đủ sữa" phổ biến hơn rất nhiều so với tình trạng giảm tiết sữa thực sự. Việc đánh giá người mẹ có đủ sữa hay không không nên chỉ dựa vào cảm giác căng tức bầu ngực hoặc lượng sữa vắt được mà cần dựa trên nhiều tiêu chí như sự tăng trưởng của trẻ, số lần đi tiểu, hiệu quả bú mẹ và đánh giá của nhân viên y tế", bác sĩ Mai phân tích.

Theo bác sĩ, nguyên nhân thường gặp nhất khiến lượng sữa giảm là trẻ bú chưa hiệu quả do ngậm bắt vú chưa đúng hoặc tư thế bú chưa phù hợp, làm giảm khả năng làm trống bầu vú và kích thích tiết sữa. Ngoài ra, việc bổ sung sữa công thức quá sớm khi chưa có chỉ định cũng có thể làm giảm số lần trẻ bú mẹ, từ đó ảnh hưởng đến cơ chế tiết sữa theo nguyên tắc cung - cầu. Chỉ một số ít trường hợp giảm tiết sữa liên quan đến các bệnh lý của mẹ như mất máu nhiều sau sinh, suy giáp, đái tháo đường chưa kiểm soát, hội chứng buồng trứng đa nang hoặc tiền sử phẫu thuật tuyến vú.

Để duy trì nguồn sữa, điều quan trọng nhất là cho trẻ bú theo nhu cầu, đúng kỹ thuật và bảo đảm bầu vú được làm trống hiệu quả sau mỗi cữ bú. Trong trường hợp trẻ chưa thể bú trực tiếp, người mẹ nên vắt sữa đều đặn với tần suất phù hợp để duy trì quá trình tiết sữa cho đến khi trẻ có thể bú mẹ trở lại.

Đồng hành cùng người mẹ

Theo ThS.BSNT. Phương Mai, bên cạnh nỗi lo "không đủ sữa", nhiều bà mẹ và gia đình vẫn chịu ảnh hưởng từ những quan niệm chưa chính xác về việc nuôi con bằng sữa mẹ. Một trong những hiểu lầm phổ biến là cho rằng lượng sữa non quá ít nên không đủ cho trẻ. Trên thực tế, trong những ngày đầu sau sinh, lượng sữa non tuy không nhiều nhưng thường phù hợp với dung tích dạ dày và nhu cầu sinh lý của trẻ sơ sinh khỏe mạnh, đủ tháng, với điều kiện trẻ được ngậm bắt vú đúng và bú hiệu quả.

✤ "Khi người mẹ bị đau hoặc tổn thương núm vú, trẻ ngậm bắt vú chưa đúng, bú không hiệu quả hoặc có dấu hiệu không nhận đủ sữa, người mẹ nên tìm đến nhân viên y tế hoặc chuyên gia tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ để được đánh giá và hỗ trợ kịp thời, thay vì tự xử trí theo những kinh nghiệm truyền miệng chưa được kiểm chứng".

ThS.BSNT. Chu Thị Phương Mai

Không chỉ cung cấp dinh dưỡng, sữa non còn giàu kháng thể và nhiều thành phần miễn dịch có hoạt tính sinh học, giúp bảo vệ niêm mạc đường tiêu hóa và hỗ trợ hệ miễn dịch còn non nớt của trẻ. Vì vậy, sữa non thường được ví như "liều vắc xin đầu tiên của tự nhiên".

Một số gia đình vội vàng bổ sung sữa công thức khi thấy trẻ bú nhiều lần hoặc quấy khóc. Tuy nhiên, đây chưa phải là những dấu hiệu đủ để kết luận trẻ thiếu sữa. "Việc bổ sung sữa công thức khi chưa thực sự cần thiết có thể làm giảm số lần trẻ bú mẹ và mức độ làm trống bầu vú, từ đó ảnh hưởng đến quá trình tạo sữa theo cơ chế cung - cầu", bác sĩ Mai lưu ý.

Đối với trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc đang điều trị tại bệnh viện, sữa mẹ càng có vai trò quan trọng. Trong những tuần đầu sau sinh, sữa của người mẹ sinh non thường có hàm lượng protein, một số thành phần miễn dịch và yếu tố tăng trưởng cao hơn, góp phần đáp ứng nhu cầu đặc thù của trẻ.

Nuôi dưỡng bằng sữa mẹ, đặc biệt là sữa của chính người mẹ, giúp giảm nguy cơ viêm ruột hoại tử, nhiễm khuẩn và hỗ trợ sự phát triển thần kinh của trẻ sinh non. Với những trẻ sinh rất non hoặc có cân nặng khi sinh rất thấp, sữa mẹ có thể cần được bổ sung thêm một số dưỡng chất theo chỉ định của bác sĩ để đáp ứng đầy đủ nhu cầu tăng trưởng.

Ngay cả khi trẻ chưa thể bú trực tiếp, người mẹ vẫn nên được hướng dẫn vắt sữa càng sớm càng tốt và duy trì vắt sữa đều đặn để thiết lập, bảo vệ nguồn sữa. Khi sữa của mẹ ruột chưa có hoặc chưa đủ, sữa mẹ hiến tặng đã được sàng lọc và thanh trùng từ ngân hàng sữa mẹ là lựa chọn được ưu tiên đối với nhiều trẻ sinh non hoặc nhẹ cân, nếu cơ sở y tế có nguồn sữa hiến tặng đáp ứng tiêu chuẩn an toàn.

Để duy trì việc nuôi con bằng sữa mẹ, sự hỗ trợ của gia đình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Người chồng và người thân nên chia sẻ việc nhà, hỗ trợ chăm sóc trẻ, tạo điều kiện để người mẹ nghỉ ngơi, ăn uống đầy đủ và có thời gian cho trẻ bú hoặc vắt sữa. Gia đình cũng cần tránh gây áp lực về lượng sữa hay cân nặng của trẻ, đồng thời không nên đưa ra những nhận định thiếu căn cứ như "sữa mẹ loãng", "sữa non không đủ chất" hoặc "trẻ phải uống sữa công thức mới lớn nhanh".