Phụ nữ khởi nghiệp: Đừng để "mất trắng" đứa con tinh thần vì thiếu kiến thức Sở hữu trí tuệ

PV: Thưa ThS Vũ Kim Oanh, đối với một phụ nữ mới bắt đầu khởi nghiệp, Sở hữu trí tuệ thực chất là bảo vệ những "tài sản" cụ thể nào trong doanh nghiệp của họ, và chị em cần làm gì ngay từ ngày đầu để không bị mất trắng đứa con tinh thần của mình vào tay người khác?

ThS Vũ Kim Oanh: Trong quá trình đi đào tạo cho các hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt là các lớp dành cho phụ nữ và bà con ở vùng cao, tôi thấy có một điều khá phổ biến: Mọi người rất chăm chút cho sản phẩm nhưng lại chưa để ý nhiều đến việc bảo vệ cái tên, thương hiệu hay những thứ mình đã mất rất nhiều công sức để gây dựng.

Nói đến sở hữu trí tuệ, nhiều chị em nghe có vẻ rất to tát, nhưng tôi thường giải thích đơn giản thế này: Đó là bảo vệ những thứ mình nghĩ ra, mình tạo ra và làm nên sự khác biệt cho sản phẩm của mình.

Ví dụ, một chị làm trà thảo mộc, mật ong, bánh truyền thống hay một sản phẩm thủ công thì tài sản không chỉ là số hàng đang để trong kho. Cái tên chị đặt cho sản phẩm, logo, câu chuyện thương hiệu, mẫu bao bì, hình ảnh sản phẩm, video mình tự quay, thiết kế mình tự làm, thậm chí công thức hoặc bí quyết sản xuất riêng… đều có thể là những tài sản rất có giá trị.

Tôi gặp không ít hộ kinh doanh ban đầu nghĩ rất đơn giản: "Mình mới bán nhỏ thôi, khi nào lớn rồi tính". Nhưng thực tế, đến lúc sản phẩm bắt đầu được khách hàng biết đến thì mới phát hiện có người dùng tên gần giống, lấy hình ảnh hoặc bắt chước cách làm của mình. Khi đó xử lý vừa mất thời gian, vừa tốn tiền, thậm chí có trường hợp phải thay lại tên thương hiệu mà mình đã xây dựng bao lâu.

Vì thế tôi thường nói với học viên của mình rằng: Đừng đợi bán chạy mới nghĩ đến chuyện bảo vệ thương hiệu.

Ngay từ khi chọn tên, chị em nên tra cứu xem tên đó đã có người đăng ký hay sử dụng chưa; sau khi xác định sẽ kinh doanh lâu dài thì nên tiến hành đăng ký nhãn hiệu sớm. Ở Việt Nam, nhãn hiệu về nguyên tắc được xác lập quyền thông qua đăng ký, trừ trường hợp nhãn hiệu nổi tiếng; Việc tra cứu trước cũng giúp tránh chọn một tên đã thuộc quyền của người khác.

Bên cạnh đó, những việc rất nhỏ cũng nên tạo thành thói quen: Lưu lại file thiết kế gốc, hình ảnh, video, thời điểm bắt đầu sử dụng thương hiệu; Khi thuê người thiết kế logo, bao bì hay chụp ảnh thì nên thỏa thuận rõ quyền sử dụng; Công thức hay bí quyết riêng thì không nên chia sẻ tùy tiện.

Tôi nghĩ điều quan trọng nhất đối với phụ nữ mới khởi nghiệp không phải là ngay lập tức bỏ ra một khoản tiền lớn để làm tất cả mọi thứ, mà là có ý thức rằng thương hiệu cũng là tài sản. Chúng ta có thể bắt đầu rất nhỏ, nhưng phải nghĩ dài hạn ngay từ đầu.

Tôi vẫn hay nói với các chị em trong lớp rằng: "Sản phẩm có thể làm lại một mẻ khác, nhưng cái tên mình đã gây dựng được khách hàng tin tưởng thì có khi phải mất vài năm mới có." Vì vậy, bảo vệ sở hữu trí tuệ thực chất cũng chính là bảo vệ công sức, uy tín và tương lai của doanh nghiệp mình.