Phụ nữ phát triển du lịch cộng đồng, đưa bản làng thành điểm đến hấp dẫn

Suối nước nóng Bò Ấm là món quà tự nhiên của bản Phụ Mẫu, xã Vân Hồ, tỉnh Sơn La. Chị Ngần Thị Nga, Giám đốc Hợp tác xã Du lịch và Nông nghiệp Tạt Nàng, nhớ lại: Trước đây, người dân trong bản chỉ đào những ô nhỏ để tắm. Suối phục vụ sinh hoạt, chưa ai nghĩ đến chuyện biến nơi này thành một điểm du lịch để kiếm sống.

Bước ngoặt đến vào năm 2022, khi chị Nga và bà con trong bản được Hội LHPN tỉnh Sơn La và các dự án hướng dẫn cách làm du lịch cộng đồng. Sau nhiều ngày trăn trở và đi tham quan những mô hình tương tự, các thành viên trong HTX quyết tâm chọn cách giữ lại vẻ tự nhiên vốn có của Bò Ấm, chỉ cải tạo, mở rộng, vệ sinh khu vực tắm để thuận tiện hơn cho du khách.

Năm 2023, suối nước nóng Bò Ấm bắt đầu đón khách. Tuy nhiên, do chưa có kinh nghiệm quảng bá, lượng khách còn hạn chế. 'Tôi cũng nản, cũng định bỏ cuộc nhiều lần', chị Nga chia sẻ. Được sự động viên của bạn bè và những người cùng làm du lịch, chị tham gia các lớp tập huấn, học thêm về quản lý, tổ chức hoạt động du lịch, truyền thông, học cách quản lý fanpage, quảng bá điểm đến trên các trang mạng xã hội. Nhờ sự bền bỉ ấy, dòng suối đón được nhiều khách du lịch hơn. Ngoài tắm suối, các hộ gia đình tham gia HTX phát triển thêm nhiều dịch vụ cho du khách như dịch vụ homestay, thưởng thức món ăn do người dân trong bản nấu và tìm hiểu văn hóa địa phương.

Chị Hà Thị Khuyên, kế toán HTX Du lịch và Nông nghiệp Tạt Nàng, cho biết: Vào mùa cao điểm, suối nước nóng Bò Ấm có thể đón tới 3.000 lượt khách mỗi tháng. Điểm du lịch tạo thu nhập trực tiếp cho 14 hộ và kết nối khoảng 50 thành viên; các homestay quanh khu vực cũng có thêm khách, người dân có thêm việc làm.

Với những người phụ nữ như chị Ngần Thị Nga, du lịch cộng đồng mở ra một công việc mới ngay trên quê hương mình. Họ không phải rời bản để tìm việc làm. Hơn nữa, họ có thể biến những thứ vốn quen thuộc với đời sống thành giá trị kinh tế, gìn giữ bản sắc văn hóa của dân tộc.

Phụ nữ làm chủ sinh kế từ du lịch cộng đồng

Ở HTX Nông sản Phú Lương, xóm Khau Lai, xã Hợp Thành, tỉnh Thái Nguyên, những người phụ nữ đang góp sức đưa những sản phẩm quen thuộc của địa phương trở thành một phần câu chuyện du lịch cộng đồng. HTX Nông sản Phú Lương được thành lập năm 2020 với khoảng 80% thành viên là phụ nữ. Những ngày đầu tiên, HTX tập trung phát triển các sản phẩm từ chè và lúa, trong đó có Trà Tôm Nõn.

Ông Tống Văn Viện, Giám đốc HTX, cho biết phát triển sản phẩm không thể tách rời bản sắc văn hóa của vùng đất. Chè được phát triển trên nền kinh nghiệm sản xuất của người dân, sau đó cải tiến kỹ thuật, chế biến sâu, áp dụng quy trình và tiêu chuẩn chất lượng để đáp ứng thị trường. Nhưng câu chuyện của HTX không dừng ở sản phẩm. Trên bao bì Trà Tôm Nõn có hình ảnh cô gái Tày. Trong truyền thông, hợp tác xã kể những câu chuyện về vùng đất, về cuộc sống của những người phụ nữ dân tộc Tày và nghề trồng chè. Du khách có thể trải nghiệm sao sấy trà, thưởng thức trà và nông sản ngay tại ngôi nhà sàn cổ. Những câu chuyện về hát Then, đàn Tính, lễ hội của người Tày cũng được HTX đưa vào trải nghiệm.

Từ một chén trà, du khách có thể nghe kể chuyện về một vùng đất. Cách làm này cho thấy du lịch cộng đồng không chỉ nằm ở việc có một điểm tham quan mà là cả một chuỗi giá trị, trong đó nông sản, nghề thủ công, ẩm thực, văn hóa và con người cùng tham gia. Trong chuỗi ấy, phụ nữ có rất nhiều không gian để phát huy thế mạnh của mình. Tại HTX Nông sản Phú Lương, phụ nữ là những người trực tiếp làm ra sản phẩm, giới thiệu, quảng bá sản phẩm và văn hóa của địa phương tới du khách.

Góp phần phát triển du lịch bền vững

Theo ông Hoàng Hoa Quân, Phó trưởng phòng Phòng Lữ hành, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, sau đại dịch Covid-19, nhu cầu trải nghiệm những điểm đến và sản phẩm mới của du khách ngày càng rõ nét.

Năm 2025, Việt Nam đón khoảng 21,2 triệu lượt khách quốc tế và phục vụ khoảng 137 triệu lượt khách nội địa. Trong dòng khách ấy, những đặc sản, tri thức bản địa và truyền thống văn hóa của các dân tộc là những yếu tố có thể tạo nên các sản phẩm du lịch hấp dẫn.

Du lịch cộng đồng không chỉ tạo thêm việc làm và nguồn thu mà còn góp phần gìn giữ nghề truyền thống, văn hóa và tri thức bản địa. Trong các mô hình này, phụ nữ thường trực tiếp làm ra sản phẩm, chế biến món ăn, đón khách, quản lý homestay, may thêu, chế biến nông sản và kể những câu chuyện văn hóa của bản làng. Khi có thu nhập và tham gia vào quá trình vận hành mô hình, phụ nữ có thêm cơ hội khẳng định vai trò của mình trong cộng đồng.

Đó cũng là mục tiêu đặt ra Đề án "Hỗ trợ hợp tác xã do phụ nữ tham gia quản lý, tạo việc làm cho lao động nữ đến năm 2030" (Đề án 01) - Đề án đầu tiên về kinh tế tập thể tại Việt Nam có tính đến các đặc thù về giới, do Hội LHPN Việt Nam chủ trì triển khai. Đề án cũng đặt mục tiêu phát triển, củng cố và nâng cao hiệu quả hoạt động của các hợp tác xã có phụ nữ tham gia quản lý, qua đó tạo việc làm, nâng cao đời sống và thúc đẩy quyền năng kinh tế của phụ nữ.

Định hướng này đặc biệt quan tâm tới khu vực nông thôn, miền núi, vùng dân tộc thiểu số; các mô hình ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, phát triển sản phẩm theo chuỗi giá trị, ngành nghề truyền thống và khai thác tài nguyên bản địa.

Với sự đồng hành ấy, phụ nữ có cơ hội đứng ở vị trí người tổ chức, người quản lý và người tạo ra sản phẩm trong các mô hình du lịch cộng đồng, góp phần tạo nên những điểm đến có sức sống, gìn giữ văn hóa và tạo ra sinh kế bền vững.