Sản phụ 23 tuổi có ý định tự sát vì nghĩ mình "có tội" với con

Tự trách bản thân vì không lo được cho con

Theo thông tin từ Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai vừa tiếp nhận bệnh nhân nữ, 23 tuổi, sinh con đầu lòng khi đang là sinh viên đại học. Những tuần đầu sau sinh, chị nuôi con bằng sữa mẹ. Tuy nhiên, căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ và mệt mỏi khiến lượng sữa giảm dần rồi mất hẳn, dù chị đã cố gắng kích sữa mỗi ngày.

Việc buộc phải chuyển sang sữa công thức trở thành cú sốc tâm lý lớn với người mẹ trẻ. Chị bắt đầu tự trách mình, cho rằng bản thân có lỗi vì không thể chăm sóc con trọn vẹn. Dù chồng và gia đình liên tục động viên, chị vẫn tin rằng mình "không phải người mẹ tốt".

Tình trạng này kéo dài 3–4 tháng, khiến chị ngày càng buồn chán, trống rỗng, kiệt sức, không còn năng lượng để chăm con. Khoảng 5 tháng sau sinh, các biểu hiện trở nên nghiêm trọng hơn. Chị nhìn tương lai u ám, cho rằng mình "có tội", "không xứng đáng làm mẹ" và bắt đầu xuất hiện ý tưởng tự sát.

Khi nhập viện, bác sĩ ghi nhận hội chứng trầm cảm rõ rệt, hoang tưởng có tội và có ý định tự sát. Bệnh nhân có tiền sử hen phế quản (chẩn đoán năm 2024), đang duy trì điều trị hằng ngày bằng thuốc điều trị.

Sau 3 tuần điều trị tích cực kết hợp thuốc, tâm lý trị liệu và sự hỗ trợ của gia đình, người bệnh được xuất viện. Tái khám sau 20 ngày cho thấy cảm xúc cải thiện rõ rệt. Hai tháng sau, sức khỏe tinh thần đã ổn định hoàn toàn, chị chuẩn bị quay trở lại học tập và có dự định đi làm.

Trường hợp thứ hai là một sản phụ 29 tuổi, quê Hưng Yên. Hơn 1 tháng sau sinh, chị bắt đầu thấy cơ thể rã rời, đau đầu, choáng váng. Những việc như bế con, thay tã, cho con bú bỗng trở thành gánh nặng.

Ban đầu, chị nghĩ đó chỉ là mệt mỏi thông thường. Nhưng cảm giác buồn chán, nản lòng kéo dài và nặng dần. Điều khiến chị đau đớn nhất là rất thương con nhưng không thể chăm con như một người mẹ bình thường.

Chị rơi vào tình trạng mất ngủ triền miên, lo lắng, sợ hãi vô cớ. Nỗi sợ mơ hồ nhưng thường trực: sợ không đủ sức chăm con, sợ mắc bệnh nặng, sợ sự cô đơn khi hai vợ chồng tự xoay xở mà không có người thân hỗ trợ.

Triệu chứng ám ảnh nhất là mất ngủ kèm ảo thanh. Trong đầu chị luôn có tiếng ve kêu râm ran suốt gần một tháng, đặc biệt vào ban đêm. Suốt thời gian dài, chị âm thầm chịu đựng cho đến khi kiệt sức, không còn đủ sức bế con, gia đình mới nhận ra sự bất thường và đưa đi khám.

"Tôi vẫn thương con lắm, nhưng không làm được gì cả. Tâm trạng lúc nào cũng u uất. Tôi bị mất ngủ, luôn lo lắng và sợ hãi", bệnh nhân chia sẻ với phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam.

Trầm cảm sau sinh kéo theo nhiều hệ lụy nguy hiểm 

Theo BSCKII Nguyễn Thị Ái Vân, bác sĩ Phòng M6, (Phòng Điều trị Rối loạn liên quan Stress), Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, trầm cảm sau sinh làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng sống của người mẹ và kéo theo nhiều hệ lụy nguy hiểm. Người mẹ có nguy cơ lạm dụng chất, nguy cơ tự tử tăng cao. Sự gián đoạn gắn kết mẹ con ảnh hưởng lâu dài đến phát triển nhận thức, ngôn ngữ và hành vi của trẻ từ sơ sinh đến tuổi thiếu niên. Áp lực cũng đè nặng lên người bạn đời, làm tăng nguy cơ trầm cảm ở người cha và gây xáo trộn gia đình.

Khi điều trị, bác sĩ phải đánh giá toàn diện tình trạng tâm thần, thể chất, tiền sử bệnh, mức độ hỗ trợ từ gia đình; tư vấn kỹ về lựa chọn điều trị, đặc biệt là vấn đề dùng thuốc khi đang cho con bú. Mục tiêu là giảm triệu chứng, đồng thời phục hồi chức năng giữa mẹ, con và gia đình. Những trường hợp có loạn thần bắt buộc phải nhập viện điều trị để đảm bảo an toàn.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai cho biết trước đây nhiều trường hợp được xem là "buồn sau sinh" (baby blues), tình trạng buồn bã, dễ khóc, uể oải trong 10–15 ngày đầu và có thể tự khỏi. Tuy nhiên, quan điểm y khoa hiện nay đã thay đổi. Nếu tình trạng buồn chán kéo dài quá 15 ngày và có xu hướng nặng dần, đó là dấu hiệu cảnh báo trầm cảm lâm sàng cần can thiệp sớm.

"Chúng ta không được chủ quan. Đôi khi chính người mẹ cũng không biết mình đang gặp vấn đề và chấp nhận nó như một lẽ tự nhiên", PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn nhấn mạnh.

Theo PGS.TS Tuấn, một nhóm nguy cơ cao nhưng ít được chú ý là những bà mẹ "sinh con không như mong muốn". Đó có thể là những người chưa sẵn sàng mang thai nhưng vì hoàn cảnh phải duy trì thai kỳ, dẫn đến thiếu chuẩn bị cả về tâm lý lẫn tài chính. Đó cũng có thể là những sản phụ có bệnh lý nền, được khuyến cáo thận trọng nhưng vẫn quyết tâm sinh con, tự tạo áp lực lớn cho bản thân. Hoặc những trường hợp kỳ vọng về giới tính, điều kiện sống, sự hỗ trợ từ gia đình không đạt được như mong muốn.

Các áp lực này tác động trực tiếp đến trục hạ đồi, tuyến yên, tuyến thượng thận, làm rối loạn hormone stress như cortisol. Sự rối loạn này, cộng hưởng với thay đổi nội tiết đột ngột, mất máu, thiếu ngủ kéo dài sau sinh, khiến người mẹ rất dễ rơi vào trầm cảm nặng.

Với khoảng 30% phụ nữ có biểu hiện "buồn sau sinh", vai trò của gia đình, đặc biệt là người chồng và hai bên nội ngoại là vô cùng quan trọng. Sự đồng hành, chia sẻ việc chăm con, lắng nghe cảm xúc của người mẹ có thể giúp ngăn chặn tình trạng chuyển biến thành trầm cảm lâm sàng.