Tài khoản ngân hàng "ngủ đông" từ 3 năm có thể bị đóng: Siết tài khoản rác, ngăn chặn lừa đảo tài chính

Bổ sung cơ chế xử lý hàng triệu tài khoản không còn hoạt động

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang lấy ý kiến đối với Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt. Một trong những nội dung đáng chú ý là bổ sung quy định cho phép đóng các tài khoản thanh toán không phát sinh giao dịch từ 3 năm trở lên, tính từ thời điểm chủ tài khoản thực hiện giao dịch cuối cùng.

Theo cơ quan soạn thảo, quy định này nhằm giải quyết thực trạng tồn tại số lượng lớn tài khoản thanh toán không còn được sử dụng nhưng vẫn tồn tại trong hệ thống ngân hàng nhiều năm qua.

Thực tế hiện nay xuất hiện hai nhóm tài khoản phổ biến. Nhóm thứ nhất là các tài khoản được mở hợp pháp nhưng chủ tài khoản bỏ quên, không còn nhu cầu sử dụng hoặc không phát sinh giao dịch trong thời gian dài. Đây thường được gọi là các tài khoản "ngủ đông".

Nhóm thứ hai đáng lo ngại hơn là các tài khoản nặc danh, tài khoản mạo danh được tội phạm công nghệ cao sử dụng giấy tờ tùy thân cũ, thông tin cá nhân bị lộ lọt hoặc giấy tờ giả để mở tài khoản phục vụ hoạt động lừa đảo, đánh bạc trực tuyến, rửa tiền hay luân chuyển dòng tiền bất hợp pháp.

Trong bối cảnh các vụ lừa đảo trực tuyến liên tục gia tăng với quy mô ngày càng lớn, nhiều tài khoản không còn hoạt động đã trở thành "kho chứa" tiềm ẩn rủi ro cho hệ thống tài chính. Việc thiếu cơ chế xử lý dứt điểm khiến các ngân hàng gặp khó khăn trong công tác quản trị rủi ro cũng như làm sạch dữ liệu khách hàng.

Tạo hành lang pháp lý để "dọn dẹp" tài khoản rác

Theo quy định hiện hành tại Nghị định 52/2024/NĐ-CP và Thông tư 17/2024/TT-NHNN, việc đóng tài khoản thanh toán và xử lý số dư trên tài khoản chủ yếu được thực hiện trên cơ sở thỏa thuận giữa ngân hàng và khách hàng.

Tuy nhiên, đối với những tài khoản được mở từ nhiều năm trước, trước thời điểm các quy định mới có hiệu lực, không ít trường hợp ngân hàng không có thỏa thuận cụ thể với khách hàng về việc xử lý khi tài khoản ngừng hoạt động kéo dài. Điều này dẫn tới khoảng trống pháp lý trong quá trình xử lý các tài khoản "ngủ đông" hoặc tài khoản nghi ngờ là tài khoản "rác".

NHNN cho biết đề xuất mới được xây dựng trên cơ sở kiến nghị từ các tổ chức tín dụng và tham khảo kinh nghiệm quốc tế. Mục tiêu là tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn để các ngân hàng có thể chủ động xử lý các tài khoản không còn hoạt động trong thời gian dài, qua đó giảm thiểu nguy cơ bị lợi dụng cho các hành vi gian lận và lừa đảo.

Đáng chú ý, quy định này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý tài khoản thanh toán mà còn hỗ trợ các ngân hàng tối ưu hóa hệ thống dữ liệu khách hàng, giảm chi phí vận hành và tăng cường khả năng kiểm soát rủi ro trong hoạt động thanh toán điện tử.

Cuộc chiến chống lừa đảo cần bắt đầu từ "làm sạch" hệ thống tài khoản

Những năm gần đây, ngành ngân hàng liên tục triển khai các biện pháp nhằm siết chặt hoạt động mở và sử dụng tài khoản thanh toán. Từ xác thực sinh trắc học, đối soát dữ liệu với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư cho đến rà soát các tài khoản có dấu hiệu bất thường, mục tiêu chung là ngăn chặn tình trạng mua bán tài khoản và sử dụng tài khoản ngân hàng làm công cụ phạm tội.

Theo các chuyên gia tài chính, nhiều đường dây lừa đảo hiện nay không sử dụng tài khoản đứng tên đối tượng phạm tội mà thông qua các tài khoản được mua lại hoặc các tài khoản bị bỏ quên trong thời gian dài. Điều này khiến việc truy vết dòng tiền trở nên phức tạp hơn.

Do đó, việc cho phép ngân hàng chủ động đóng những tài khoản không hoạt động thời gian dài được xem là một mắt xích quan trọng trong quá trình làm sạch hệ sinh thái thanh toán số, đồng thời tăng cường tính minh bạch của hệ thống tài chính.

Bên cạnh đó, quy định mới cũng góp phần nâng cao ý thức quản lý tài khoản của người dân. Thay vì mở nhiều tài khoản nhưng không sử dụng, khách hàng sẽ có xu hướng rà soát và chủ động đóng những tài khoản không còn nhu cầu nhằm tránh phát sinh các rủi ro liên quan đến thông tin cá nhân và an toàn tài chính.

Theo NHNN, việc lựa chọn mốc thời gian 3 năm được tham khảo từ kinh nghiệm của nhiều quốc gia trên thế giới.

Tại Hoa Kỳ, tùy từng bang, các tài khoản không hoạt động trong khoảng từ 3 đến 5 năm có thể được xác định là tài sản vô chủ. Khi đó, số dư còn lại sẽ được chuyển giao cho chính quyền bang quản lý theo cơ chế "Escheatment" (quản lý tài sản vô chủ). Chủ tài khoản vẫn có quyền yêu cầu hoàn trả tiền sau khi thực hiện các thủ tục xác minh cần thiết.

Trong khi đó, tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), tài khoản không phát sinh giao dịch chủ động hoặc không có liên hệ từ khách hàng trong vòng 3 năm sẽ được xếp vào diện "tài khoản ngủ đông" và được theo dõi riêng. Nếu tình trạng này kéo dài thêm nhiều năm, ngân hàng có thể tiến hành đóng tài khoản, đồng thời chuyển số dư chưa được nhận về Ngân hàng Trung ương UAE quản lý. Khách hàng vẫn được bảo đảm quyền nhận lại tiền khi chứng minh được quyền sở hữu hợp pháp.

Việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế cho thấy xu hướng chung của các quốc gia là không để các tài khoản không hoạt động tồn tại vô thời hạn trong hệ thống tài chính. Thay vào đó, các cơ chế giám sát, phân loại và xử lý được thiết kế nhằm vừa bảo vệ quyền lợi khách hàng, vừa hạn chế nguy cơ bị lợi dụng cho các mục đích bất hợp pháp.

Với sự phát triển nhanh của thanh toán số và áp lực ngày càng lớn từ tội phạm công nghệ cao, đề xuất mới của NHNN được kỳ vọng sẽ trở thành một bước đi quan trọng trong quá trình tăng cường an toàn cho hệ thống ngân hàng, đồng thời góp phần xây dựng môi trường thanh toán minh bạch, lành mạnh và an toàn hơn cho người dân.