Thuốc lá điện tử âm thầm hủy hoại phổi ở người trẻ

Trước thực trạng ngày càng nhiều người trẻ sử dụng thuốc lá điện tử và tin rằng đây là lựa chọn "ít hại", phóng viên đã trao đổi với BS.CKII Đoàn Thị Anh Đào, Trưởng khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Thành Nhàn, Hà Nội, để làm rõ những tổn thương phổi âm thầm nhưng nghiêm trọng do sản phẩm này gây ra đối với người trẻ.

Phá hủy "hàng rào miễn dịch" tự nhiên của phổi

Sự khác biệt về hình thức sử dụng khiến thuốc lá điện tử dễ tạo cảm giác an toàn giả tạo. Không có khói đen, không mùi khét, không tàn thuốc… nhưng thay vào đó là hơi dung dịch chứa hàng loạt hóa chất được hóa hơi ở nhiệt độ cao, đi thẳng vào đường hô hấp.

Theo bác sĩ, cơ chế gây hại của thuốc lá điện tử diễn ra âm thầm nhưng rất rõ ràng về mặt sinh lý bệnh. Đầu tiên là kích ứng trực tiếp niêm mạc phế quản. Người dùng thường xuất hiện tình trạng ho dai dẳng, khạc đờm, cảm giác nặng ngực mà dễ nhầm lẫn với viêm họng hay viêm phế quản thông thường. Tình trạng tăng tiết dịch kéo dài khiến đường thở luôn trong trạng thái viêm.

Giai đoạn nguy hiểm hơn là phá hủy hàng rào bảo vệ tự nhiên của phổi. Lớp lông chuyển vốn có nhiệm vụ quét vi khuẩn và dị vật ra khỏi đường hô hấp, bị tê liệt bởi các hóa chất như nicotine, formaldehyde, acetaldehyde, acrolein có trong dung dịch thuốc lá điện tử. Khi "hệ thống quét rác" này ngừng hoạt động, vi khuẩn và tác nhân gây bệnh dễ dàng xâm nhập sâu vào phổi.

Hậu quả khiến người sử dụng thuốc lá điện tử dễ mắc các bệnh hô hấp tái đi tái lại: viêm phế quản, viêm phổi, nhiễm trùng đường hô hấp dưới. Về lâu dài, tình trạng viêm mạn tính này là nền tảng dẫn đến bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và làm tăng nguy cơ ung thư phổi.

Không chỉ dừng lại ở phổi, nicotine còn gây co mạch, ảnh hưởng đến tim mạch, làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim, tăng huyết áp, trào ngược dạ dày, thực quản, viêm họng mạn tính. Tác hại của thuốc lá điện tử vì thế không chỉ "ở phổi" mà là toàn bộ cơ thể: tim mạch, tiêu hóa, thần kinh.

Điều đáng lo ngại là các biểu hiện ban đầu rất mơ hồ, dễ bị bỏ qua. Người trẻ có thể ho, mệt khi vận động, tức ngực nhẹ nhưng vẫn nghĩ rằng mình "khỏe", chưa có gì nghiêm trọng.

COPD không còn là bệnh của người trên 40 tuổi

Trước đây, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) thường gắn liền với hình ảnh người đàn ông lớn tuổi hút thuốc nhiều năm. Nhưng thực tế tại các khoa hô hấp hiện nay đang thay đổi nhanh chóng.

Bác sĩ chia sẻ về một trường hợp điển hình: nam bệnh nhân 32 tuổi, có tiền sử sử dụng thuốc lá điện tử trong nhiều năm. Bệnh nhân nhập viện vì ho kéo dài, khó thở, khạc đờm liên tục, cảm giác nặng ngực. Trước đó, người này đã nhiều lần điều trị viêm phế quản nhưng không cải thiện.

Kết quả đo chức năng hô hấp cho thấy bệnh nhân có rối loạn thông khí tắc nghẽn mức độ nặng, test hồi phục phế quản: âm tính, và được chẩn đoán mắc COPD. Sau đó, bệnh nhân đã được khám, hội chẩn tại bệnh viện Bạch Mai và cũng nhận được kết quả không thay đổi: Rối loạn thông khí tắc nghẽn mức độ nặng.

Hiện nay, ngoài điều trị thuốc hít/xịt giãn phế quản hàng ngày, bệnh nhân phải sử dụng máy thở không xâm nhập tại nhà để hỗ trợ hô hấp. Dù đã ngừng thuốc lá điện tử và điều trị tích cực, tổn thương phổi là không thể hồi phục hoàn toàn. Hiện nay, trường hợp này không phải là số hiếm. COPD đang có xu hướng trẻ hóa rõ rệt, và thuốc lá điện tử là một trong những nguyên nhân quan trọng.

Theo bác sĩ, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ là tác hại của thuốc lá điện tử, mà là sự ngộ nhận về mức độ an toàn của nó. Mùi vị phong phú, màu sắc bắt mắt, thiết kế nhỏ gọn khiến nhiều người xem đây như một thú vui vô hại. Thậm chí, có người dùng thuốc lá điện tử như một cách "cai" thuốc lá truyền thống, trong khi thực tế lại tiếp tục đưa hóa chất độc hại vào phổi dưới một hình thức khác.

Việc cai thuốc lá điện tử không dễ dàng do nicotine gây nghiện mạnh. Người bệnh cần nỗ lực quyết tâm cá nhân, sự hỗ trợ của gia đình và đồng hành và hỗ trợ của y tế. Thông điệp quan trọng nhất, theo bác sĩ, là: đừng chờ đến khi cơ thể lên tiếng bằng những cơn khó thở mới bắt đầu từ bỏ. Bởi khi đó, phổi đã bị tổn thương nặng nề.