Thương mùi khói trấu
Ảnh minh họa
Có những mùi hương không chỉ để cảm nhận bằng khứu giác mà còn để neo giữ ký ức quê. Chúng lặng lẽ ở lại cùng năm tháng, chỉ cần một lần vô tình bắt gặp là miền tuổi thơ trong trẻo lại hiện về nguyên vẹn. Với tôi, đó là mùi khói trấu. Thứ mùi ngai ngái của vỏ lúa, đôi khi làm cay xè đôi mắt, nhưng lại đủ sức sưởi ấm cả một đời người.
Bây giờ, căn bếp nhà tôi đã có bếp ga thay cho chiếc bếp trấu năm nào. Mọi việc nấu nướng trở nên nhanh gọn hơn. Thế nhưng, những lần về phép, tôi thường mang chiếc bếp trấu cũ ra nhóm lửa, luộc vài củ khoai lang. Khi ngọn lửa bén vào lớp trấu khô, làn khói mỏng chậm rãi bay lên, tôi lại có cảm giác thời gian đang quay ngược. Trong làn khói mỏng, tôi ngỡ như mẹ vẫn ngồi bên bếp, vừa canh lửa vừa tranh thủ nhặt rau, chuẩn bị bữa cơm cho cả gia đình.
Có một thời, bếp trấu hiện diện trong hầu hết những căn bếp ở làng quê. Mỗi lần đi xay lúa, mẹ lại dặn bố mua thêm vài bao trấu mang về. Những bao trấu được xếp gọn trong góc bếp, đủ dùng cho cả tháng. Nhóm được một bếp trấu cháy đều chẳng phải chuyện dễ dàng. Mẹ khéo léo mồi lửa bằng những thanh tre khô, rồi dùng que sắt khơi nhẹ để ngọn lửa lan dần xuống lớp trấu phía dưới. Ngọn lửa không bùng lên dữ dội mà âm ỉ đỏ hồng. Khi nồi cơm vừa chín, cũng là lúc lớp trấu trong bếp đã hóa thành tro nhưng vẫn giữ được hơi nóng rất lâu.
Khói trấu mang một vẻ riêng không giống bất cứ thứ khói nào. Nó không cuồn cuộn như khói rơm, cũng chẳng nồng gắt như khói củi mà nhẹ và thanh thoát. Từ miệng bếp, làn khói len qua vách tre, bay ra vườn, quấn quýt giàn bầu, giàn mướp rồi lững lờ tan vào khoảng trời quê. Mùi khói vương trong gió, mộc mạc mà thân thuộc, để mỗi khi ngửi thấy, lòng tôi lại xốn xang.
Mâm cơm ngày ấy chẳng có gì cao sang. Chỉ là bát canh rau tập tàng mẹ hái ngoài vườn, đĩa lạc rang giòn bùi, đôi khi có thêm vài con cá rô đồng kho tiêu. Vậy mà bữa nào cũng rộn rã tiếng cười. Bố thường kể chuyện ngày xưa, mẹ hỏi han việc học, còn chị em tôi thi nhau khoe những điều xảy ra ở lớp. Ngọn lửa từ chiếc bếp trấu không chỉ làm chín cơm canh mà còn sưởi ấm cả mái nhà, xoa dịu bao nỗi nhọc nhằn sau những ngày bố mẹ lao động vất vả.
Từ ngày mẹ đi xa, căn bếp cũng vắng đi bóng dáng quen thuộc. Mỗi khi làn khói trấu bay lên, tôi lại ngỡ mẹ vẫn đang đâu đó trong căn bếp nhỏ, âm thầm dõi theo tôi. Hơi ấm từ chiếc bếp cũ như vẫn còn in dấu đôi bàn tay tảo tần của mẹ. Chiếc bếp trấu là nhịp cầu đưa tôi trở về với những tháng năm bình dị đã đi qua.
Cuộc sống đổi thay, những chiếc bếp trấu dần vắng bóng trong nhiều gia đình. Người ta chọn sự tiện nghi của bếp ga, bếp điện và cũng ít ai còn nấu ăn bằng trấu như ngày trước. Riêng tôi, tuy đã có bếp ga, nhưng vẫn giữ lại chiếc bếp trấu như gìn giữ hơi ấm của một thời. Khi nghe tiếng trấu cháy lách tách, nhìn làn khói bảng lảng, lòng tôi lại tìm thấy một khoảng bình yên giữa những lúc chông chênh.
Thời gian có thể phủ bụi lên vạn vật, nhưng không thể phủ lấp mùi khói trấu trong tâm thức. Khói trấu rồi cũng tan vào gió. Chỉ có hơi ấm từ căn bếp năm nào vẫn âm ỉ trong tôi, như ngọn lửa dưới lớp tro, càng đi qua năm tháng càng cháy sáng. Nhóm lại chiếc bếp trấu, tôi như nhen lại những yêu thương đã nuôi lớn tâm hồn mình.
