Tiền cháy còn 30% vẫn có thể được ngân hàng đổi nếu nhận diện được ít nhất hai yếu tố này

Đặc biệt, dự thảo mới lần đầu bổ sung quy định cho phép đổi cả tiền polymer bị cháy hoặc co biến dạng do nhiệt độ cao nếu phần còn lại chỉ còn tối thiểu 30% diện tích nhưng vẫn nhận diện được các yếu tố bảo an quan trọng.

Theo NHNN, việc sửa đổi quy định lần này xuất phát từ thực tế nhiều năm qua quy trình đổi tiền hư hỏng còn phát sinh không ít bất cập. Trong đó, cơ chế giám định qua hai cấp đối với một số trường hợp khiến thời gian xử lý kéo dài, gây phiền hà cho người dân và đơn vị thu đổi.

Bên cạnh đó, NHNN cho rằng cần phân cấp mạnh hơn cho NHNN khu vực để cắt giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân có nhu cầu đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông. Một số quy định cũ về nhận diện yếu tố bảo an cũng được đánh giá không còn phù hợp với thực tế, đặc biệt đối với tiền polymer bị cháy hoặc biến dạng mạnh.

Ngân hàng phải đổi tiền rách, hỏng ngay cho dân, không được yêu cầu giấy tờ

Theo dự thảo mới, đối với các loại tiền rách nát, hư hỏng trong quá trình lưu thông hoặc tiền bị lỗi kỹ thuật do quá trình in, đúc của nhà sản xuất, NHNN khu vực và các đơn vị thu đổi có trách nhiệm thực hiện đổi ngay cho khách hàng nếu đủ điều kiện.

Đáng chú ý, dự thảo quy định rõ các đơn vị thu đổi không được hạn chế số lượng tiền đổi và cũng không được yêu cầu thủ tục giấy tờ đối với các trường hợp thông thường. Đây được xem là thay đổi rất lớn bởi trên thực tế, không ít người dân từng phản ánh bị gây khó khi mang tiền rách đi đổi, nhất là trong các trường hợp tiền bị hư hỏng sau hỏa hoạn, ngập nước hoặc bảo quản lâu ngày.

Dự thảo cũng nêu khá chi tiết các trường hợp tiền hư hỏng do quá trình bảo quản nhưng không phải hành vi cố ý hủy hoại vẫn được xem xét đổi. Bao gồm tiền giấy bị thủng lỗ, rách mất một phần, tiền được can dán, bị cháy hoặc biến dạng do nhiệt độ cao, bị hóa chất làm biến màu, bị viết vẽ hoặc mục nát. Đối với tiền kim loại, các trường hợp bị cong vênh, biến dạng hoặc bị ăn mòn bởi hóa chất cũng được tiếp nhận xem xét đổi.

Theo quy định mới, các đơn vị thu đổi sẽ căn cứ vào hai điều kiện chính để xét đổi. Thứ nhất, đồng tiền không phải do hành vi cố ý hủy hoại. Thứ hai, đồng tiền phải còn đủ diện tích tối thiểu và nhận diện được các đặc điểm bảo an cần thiết.

Cụ thể, với tiền bị cháy, rách hoặc thủng mất một phần, diện tích còn lại phải từ 60% trở lên so với tờ tiền cùng loại. Nếu tiền được can dán thì phần diện tích tối thiểu phải đạt 90%, đồng thời vẫn phải giữ nguyên bố cục của một tờ tiền hoàn chỉnh gồm mặt trước, mặt sau, chiều trên dưới và trái phải, cũng như nhận diện được các yếu tố bảo an.

Tiền polymer cháy còn 30% diện tích vẫn có thể được đổi

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của dự thảo là việc nới điều kiện đổi đối với tiền polymer bị cháy hoặc co rúm do tiếp xúc với nguồn nhiệt cao.

Theo quy định mới, những tờ tiền polymer bị cháy chỉ cần còn tối thiểu 30% diện tích so với ban đầu vẫn có thể được xem xét đổi nếu còn giữ được bố cục cơ bản của tờ tiền và nhận diện được ít nhất hai yếu tố bảo an.

Các yếu tố bảo an được dùng làm căn cứ xét đổi gồm hình ẩn trong cửa sổ nhỏ, mực phát quang, phát quang hàng seri, dây bảo hiểm, dải màu vàng lấp lánh, chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh in nổi, mực đổi màu, hình định vị và hình bóng chìm.

Theo NHNN, thực tế có nhiều đồng tiền polymer bị cháy hoặc co nhỏ mạnh không còn xác định được đầy đủ các yếu tố bảo an theo quy định cũ, nhưng vẫn nhận diện được những đặc điểm khác như mực đổi màu, hình định vị hoặc hình bóng chìm. Những đặc điểm này vẫn đủ cơ sở để xác định đó là tiền thật do NHNN phát hành.

Vì vậy, dự thảo lần này đã bổ sung thêm các đặc điểm bảo an mới làm căn cứ xét đổi nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân trong các trường hợp tiền bị cháy do hỏa hoạn hoặc hư hỏng ngoài ý muốn.

Theo quy định, nếu đồng tiền đáp ứng đủ điều kiện xét đổi, NHNN khu vực hoặc đơn vị thu đổi phải thực hiện đổi cho khách hàng. Ngược lại, nếu không đủ điều kiện, đơn vị tiếp nhận phải trả lại hiện vật và thông báo rõ lý do.

Người dân được lợi gì nếu quy định mới được thông qua?

Không chỉ đơn thuần là một thay đổi về thủ tục kỹ thuật, dự thảo lần này được đánh giá sẽ tác động trực tiếp tới quyền lợi của hàng triệu người dân vẫn thường xuyên sử dụng tiền mặt trong sinh hoạt, kinh doanh và tích trữ hàng ngày.

Trong nhiều năm qua, chuyện mang tiền rách, tiền cháy đi đổi không phải lúc nào cũng dễ dàng. Không ít người từng rơi vào cảnh bị ngân hàng từ chối tiếp nhận, yêu cầu làm giấy tờ, giải trình nguyên nhân hư hỏng hoặc phải chờ giám định kéo dài nhiều ngày. Đặc biệt với những trường hợp tiền bị cháy sau hỏa hoạn, ngấm nước do mưa lũ hoặc bị co rúm vì nhiệt độ cao, người dân thường lo lắng nguy cơ "mất trắng" vì đồng tiền không còn nguyên vẹn.

Với dự thảo mới, quyền lợi của người sử dụng tiền mặt được mở rộng đáng kể khi NHNN quy định rõ trách nhiệm của các đơn vị thu đổi phải tiếp nhận và xử lý cho người dân nếu đồng tiền đáp ứng điều kiện xét đổi. Việc không cho phép ngân hàng yêu cầu thêm thủ tục giấy tờ hay giới hạn số lượng tiền đổi cũng được xem là bước thay đổi rất quan trọng, bởi trước đây đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều người ngại mang tiền hư hỏng tới ngân hàng.

Đáng chú ý, quy định cho phép đổi tiền polymer cháy còn tối thiểu 30% diện tích được xem là điểm "gỡ nút thắt" lớn nhất cho người dân. Bởi trên thực tế, tiền polymer khi gặp nhiệt độ cao thường co rúm rất mạnh, diện tích bị biến dạng nghiêm trọng dù nhiều yếu tố bảo an vẫn còn tồn tại. Trước đây, nhiều trường hợp dù có thể xác định là tiền thật nhưng vẫn khó được đổi do thiếu căn cứ pháp lý rõ ràng. Nay, việc bổ sung thêm các tiêu chí nhận diện như mực đổi màu, hình bóng chìm hay hình định vị giúp tăng khả năng được xét đổi cho các trường hợp hỏa hoạn hoặc tai nạn ngoài ý muốn.

Ngoài ra, việc bỏ cơ chế giám định hai cấp cũng được kỳ vọng sẽ giảm đáng kể thời gian xử lý. Theo dự thảo, trong vòng 3 ngày làm việc kể từ khi nhận hiện vật, đơn vị thu đổi phải chuyển tiền cần giám định tới NHNN khu vực và cơ quan này sẽ có thêm 3 ngày làm việc để trả kết quả. So với quy trình hiện hành phải chuyển tiếp qua nhiều cấp, thời gian xử lý mới được đánh giá nhanh và đơn giản hơn đáng kể.

Một tác động khác được nhiều chuyên gia nhắc tới là khả năng hạn chế tình trạng "cò đổi tiền hỏng" hoạt động nhiều năm qua. Do e ngại thủ tục phức tạp hoặc sợ ngân hàng từ chối, không ít người từng chấp nhận bán tiền cháy, tiền rách cho các đầu mối trung gian với mức chiết khấu rất cao, thậm chí mất tới vài chục phần trăm giá trị tờ tiền. Khi quy trình được minh bạch và đơn giản hóa, người dân có thể trực tiếp tới ngân hàng để đổi thay vì phụ thuộc vào dịch vụ không chính thức.

Theo nhiều chuyên gia, những thay đổi trong dự thảo lần này cho thấy NHNN đang chuyển dần sang cách tiếp cận linh hoạt và sát thực tế hơn, đặt quyền lợi của người dân và tính thuận tiện trong lưu thông tiền mặt lên hàng đầu, thay vì quá nặng về quy trình kỹ thuật như trước đây.