Trung Quốc: Thúc đẩy tỷ lệ sinh phụ thuộc vào bình đẳng giới

Bước tiến từ chương trình Trợ cấp chăm sóc trẻ em

Năm 2026, chính phủ Trung Quốc đã chi 99,9 tỷ nhân dân tệ (14,8 tỷ USD) cho chương trình Trợ cấp chăm sóc trẻ em, cung cấp cho các gia đình 3.600 nhân dân tệ mỗi năm cho mỗi đứa trẻ dưới 3 tuổi. Gia đình của hơn 25 triệu em bé đã nhận được khoản trợ cấp này tính đến tháng 6. Đối với các gia đình đang vật lộn với chi phí tã lót, sữa, quần áo và chăm sóc sức khỏe, bất kỳ sự hỗ trợ nào cũng đều đáng quý. Chương trình này cũng có ý nghĩa quan trọng vì nó được thực hiện trên toàn quốc thay vì manh mún ở từng địa phương.

Tuy nhiên, nếu Trung Quốc hy vọng khoản trợ cấp này sẽ thuyết phục được nhiều cặp vợ chồng sinh con hơn, thì 300 nhân dân tệ/tháng sẽ không đủ. Chi phí thực sự của việc làm mẹ không chỉ được đo bằng tiền, mà còn bằng thời gian, những cơ hội bị mất đi và sự tổn hại đối với sự nghiệp của người phụ nữ. 

Tỷ lệ sinh của Trung Quốc tiếp tục giảm mặc dù đã thay thế chính sách 1 con bằng chính sách 2 con vào năm 2016 và chính sách 3 con vào năm 2021. Điều này thách thức các nhà hoạch định chính sách một vấn đề quan trọng: Sự cho phép sinh con không đồng nghĩa với khả năng hoặc mong muốn sinh con. Nhiều phụ nữ đang từ chối những điều kiện bất bình đẳng mà việc làm mẹ đòi hỏi.

Chi phí nuôi một đứa trẻ ở Trung Quốc là bao nhiêu? Phụ nữ biết rằng sau khi một đứa trẻ ra đời, họ có nhiều khả năng sẽ phải làm hầu hết việc như cho ăn, giặt giặt, nấu nướng và dọn dẹp, cũng như sắp xếp các cuộc hẹn y tế và trao đổi với giáo viên. 

Một cuộc khảo sát do Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc thực hiện vào tháng 10/2024 cho thấy phụ nữ dành trung bình 3 giờ 29 phút mỗi ngày cho công việc chăm sóc không được trả lương, so với 1 giờ 52 phút ở nam giới. Phụ nữ Trung Quốc cũng nhận thức được rằng việc làm mẹ có thể làm yếu đi vị thế của họ tại nơi làm việc. 

Mặc dù luật pháp Trung Quốc cấm phân biệt đối xử theo giới tính, các ứng viên nữ đôi khi vẫn bị chất vấn về tình trạng hôn nhân và kế hoạch sinh con. Các nhà tuyển dụng có thể ngần ngại tuyển dụng hoặc đề bạt phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ vì họ dự đoán phụ nữ sẽ nghỉ thai sản hoặc gánh vác trách nhiệm gia đình lớn hơn.

Cần sự bình đẳng thực chất

Trên thực tế, phụ nữ phải trả một khoản "phí làm mẹ" thông qua thu nhập thấp hơn, thăng tiến chậm hơn và sự an toàn công việc bị giảm sút. Nhiều thế hệ phụ nữ Trung Quốc từng được dạy rằng phụ nữ gánh vác một nửa bầu trời. Vào những năm 1980, phần lớn lực lượng lao động thành thị là nhân viên nhà nước. Nhiều đơn vị công tác đã cung cấp nhà trẻ, phòng khám và các dịch vụ khác giúp người mẹ dễ dàng tiếp tục làm việc. Phần lớn sự hỗ trợ đó đã biến mất trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường. Chăm sóc trẻ em ngày càng trở thành trách nhiệm riêng của gia đình và trong phạm vi gia đình, phần lớn là trách nhiệm của người phụ nữ.

Phụ nữ trẻ ngày nay được học hành tốt hơn và có kỳ vọng nghề nghiệp cao hơn bất kỳ thế hệ nào trước đó. Nhiều người ngần ngại khi phải đánh đổi sự độc lập và thành công nghề nghiệp của mình. Họ nghĩ đến một khoản tiền mặt giúp trang trải chi phí sinh con. Họ không thể đón một đứa trẻ bị ốm ở nhà trẻ về, không thể thuyết phục một nhà tuyển dụng đang do dự trao cơ hội thăng tiến, cũng không thể đảm bảo một người cha sẽ làm tròn trách nhiệm của mình ở nhà.

Đây là lý do tại sao bình đẳng giới nên là trọng tâm trong các nỗ lực tăng tỷ lệ sinh của Trung Quốc. Nếu phụ nữ tin rằng việc làm mẹ sẽ khiến họ phải gánh vác phần lớn gánh nặng gia đình trong khi hủy hoại sự nghiệp của họ, thì riêng các ưu đãi tài chính khó có thể thay đổi suy nghĩ của họ. Các dịch vụ chăm sóc trẻ em có giá cả phải chăng, chất lượng cao, đặc biệt là cho trẻ dưới ba tuổi, là thiết yếu. 

Trung Quốc đang mở rộng việc cung cấp dịch vụ chăm sóc trẻ em và đưa vào giáo dục miễn phí cho năm cuối mầm non. Đây là những bước đi có giá trị nhưng dịch vụ chăm sóc trẻ em đáng tin cậy và giá cả phải chăng vẫn vượt quá tầm tay của nhiều gia đình. Chế độ nghỉ phép của cha mẹ cũng nên khuyến khích người cha đảm nhận vai trò bình đẳng ngay từ đầu. Chỉ riêng chế độ nghỉ thai sản cho mẹ có thể củng cố sự phân biệt đối xử với phụ nữ khi tuyển dụng. Người cha nên nhận được kỳ nghỉ phép với chi phí được chia sẻ thông qua bảo hiểm xã hội hoặc ngân sách công, thay vì đổ dồn lên vai các nhà tuyển dụng riêng lẻ.

Trung Quốc cũng nên thực thi tốt hơn các quy định bảo vệ hiện có chống phân biệt đối xử tại nơi làm việc. Cần có hình phạt có ý nghĩa răn đe đối với các nhà tuyển dụng vi phạm khi phụ nữ bị sa thải, giáng chức hoặc bị tước đoạt cơ hội vì mang thai hoặc làm mẹ. Cuối cùng, thái độ của mỗi gia đình phải thay đổi. Không chính phủ nào có thể quy định ai là người rửa bát hay ai phải dậy khi con khóc, nhưng chính sách có thể định hình lại các kỳ vọng. Chế độ nghỉ phép thỏa đáng dành cho người cha gửi đi một thông điệp rõ ràng: chăm sóc con cái cũng là trách nhiệm của người cha, không phải là một sự tử tế tùy chọn dành cho vợ mình.

Thách thức nhân khẩu học của Trung Quốc không đơn thuần là sự thiếu hụt trẻ sơ sinh. Đó còn là một cuộc khủng hoảng niềm tin trong giới trẻ đang lo lắng về việc làm không ổn định, việc cân bằng giữa công việc với cuộc sống gia đình, cùng chi phí nhà ở và giáo dục đắt đỏ. Khoản trợ cấp chăm sóc trẻ em là một khởi đầu đáng hoan nghênh. Nếu Trung Quốc thực sự muốn có nhiều trẻ sơ sinh hơn, họ cần một xã hội mà ở đó phụ nữ không phải lựa chọn giữa việc làm mẹ và cuộc sống mà họ đã xây dựng. Con đường dẫn đến tỷ lệ sinh cao hơn có thể không bắt đầu từ phòng ngủ của trẻ mà bắt đầu từ sự bình đẳng lớn hơn giữa nữ và nam tạo dựng nên một gia đình.