Từ khoảng trống thông tin đến cơ hội thoát nghèo ở Định Hóa

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Định Hóa có diện tích tự nhiên 67,3 km² với 41 xóm, 5.491 hộ dân, 22.306 nhân khẩu thuộc 15 dân tộc anh em cùng sinh sống. Địa hình đồi núi chia cắt, dân cư phân tán khiến việc tiếp cận thông tin từng là "điểm nghẽn" trong triển khai chính sách, nhất là với hộ nghèo, cận nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số vùng sâu, vùng xa.

Toàn xã hiện có 340 hộ nghèo và cận nghèo, trong đó 140 hộ nghèo (2,56%) và 200 hộ cận nghèo (3,66%). Dù tỷ lệ này không cao so với mặt bằng nhiều địa phương miền núi, song nguy cơ tái nghèo vẫn hiện hữu nếu người dân thiếu thông tin về chính sách, thị trường, kỹ năng sản xuất và kỹ năng số. Bởi vậy, xóa bỏ "khoảng cách thông tin" được Định Hóa xác định không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà là giải pháp chiến lược lâu dài cho giảm nghèo bền vững.

Thông tin: "chìa khóa mềm" mở đường chính sách

Bước vào giai đoạn nước rút của Chương trình Mục tiêu quốc gia (CTMTQG) Giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025, Định Hóa coi truyền thông là khâu đột phá. Trong bối cảnh toàn tỉnh Thái Nguyên đang tập trung nguồn lực lớn cho các CTMTQG, hiệu quả truyền thông được xem là yếu tố then chốt quyết định chất lượng sử dụng vốn. Theo báo cáo của tỉnh, tổng nguồn vốn thực hiện CTMTQG Giảm nghèo bền vững năm 2025 đạt hơn 358.686 triệu đồng; tuy nhiên, nếu chính sách không "đi tới" người dân thì nguồn lực khó phát huy hiệu quả.

Vì vậy, xã tập trung triển khai Dự án 6 - Truyền thông và giảm nghèo về thông tin như một trụ cột. Đây không chỉ là đầu tư cho "hạ tầng cứng", mà là chiến lược đầu tư vào "hạ tầng mềm" nâng cao năng lực tiếp cận thông tin, thay đổi nhận thức và hành vi của người dân. Quan điểm xuyên suốt là chính sách phải được truyền tải theo cách người dân hiểu, tin và làm theo.

Để vượt qua rào cản địa lý và ngôn ngữ, Định Hóa đổi mới phương thức truyền thông theo hướng đa nền tảng, gần dân. Nhiều xóm được nâng cấp hệ thống loa truyền thanh, thay thế thiết bị cũ bằng loa truyền thanh thông minh, kết nối trực tiếp với trung tâm điều hành, bảo đảm thông tin được cập nhật kịp thời, đồng bộ. Đáng chú ý, các bản tin được biên soạn và phát bằng tiếng Tày, Dao… những ngôn ngữ quen thuộc với đông đảo người dân địa phương giúp bà con dễ nghe, dễ hiểu, hạn chế tình trạng hiểu sai hoặc bỏ sót chính sách.

Truyền thông ở Định Hóa không dừng ở việc "đọc chính sách", mà tập trung vào những nội dung thiết thực: điều kiện tham gia mô hình sản xuất, hỗ trợ sinh kế, an sinh xã hội, giáo dục nghề nghiệp, thông tin thị trường lao động. Việc tăng tần suất phát thanh vào khung giờ sinh hoạt cộng đồng giúp thông tin được lặp lại thường xuyên, từng bước "thẩm thấu" vào đời sống.

Không dừng lại ở việc "nghe - hiểu" chính sách, nhiều hộ dân ở Định Hóa đã từng bước biến thông tin thành hành động cụ thể, hình thành các mô hình kinh tế hộ gia đình hiệu quả, tạo sinh kế ổn định và lan tỏa tinh thần tự lực trong cộng đồng.

Các tổ chức đoàn thể như Hội Nông dân, Hội LHPN, Đoàn Thanh niên đóng vai trò như những "cầu nối" thông tin bền bỉ. Thông qua các lớp tập huấn kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt, sinh hoạt chuyên đề gắn với tuyên truyền giảm nghèo đa chiều, thông tin chính sách được chuyển tải theo cách gần gũi, dễ hiểu, phù hợp với điều kiện từng nhóm đối tượng. Từ đó, nhiều mô hình kinh tế đã được hình thành, trở thành điểm sáng trong phong trào "dân biết - dân bàn - dân làm - dân hưởng lợi" ở cơ sở.

Chăn nuôi gà là một ví dụ điển hình. Sau khi tham gia các lớp tập huấn về an toàn sinh học, nhiều hộ mạnh dạn mở rộng quy mô chuồng trại, áp dụng quy trình chăm sóc mới. Nhờ nguồn vốn vay ưu đãi cùng kiến thức được trang bị, mỗi năm các hộ xuất bán hàng nghìn con gà thương phẩm, mang lại thu nhập ổn định, từng bước cải thiện đời sống.

Cùng với đó, một số hộ chuyển từ chăn nuôi nhỏ lẻ sang nuôi trâu, bò theo mô hình kết hợp chăn thả và nuôi nhốt. Cách làm này vừa tận dụng được phụ phẩm nông nghiệp, vừa bảo đảm vệ sinh môi trường. Mỗi năm, các hộ xuất bán nhiều con trâu, bò, duy trì việc làm thường xuyên cho lao động trong gia đình và giảm rõ rệt nguy cơ tái nghèo.

Trong lĩnh vực chế biến nông sản, nhiều hộ lựa chọn sản xuất mì gạo truyền thống. Nhờ được tập huấn về an toàn thực phẩm, nhãn mác và xây dựng thương hiệu, chất lượng sản phẩm từng bước được nâng lên, thị trường tiêu thụ mở rộng ra các chợ và siêu thị trong huyện. Mỗi năm, các cơ sở tiêu thụ hàng chục tấn sản phẩm, tạo nguồn thu ổn định cho người dân.

Những mô hình kinh tế ấy không chỉ giúp các hộ vươn lên thoát nghèo mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực trong cộng đồng. Người dân học hỏi lẫn nhau, chia sẻ kinh nghiệm sản xuất, củng cố niềm tin rằng thoát nghèo bền vững bắt đầu từ việc chủ động tiếp cận thông tin và làm chủ sinh kế của chính mình.

Từ thực tiễn đó, UBND xã Định Hóa phát động nhiều phong trào gắn giảm nghèo với xây dựng nông thôn mới như "Nông dân giúp nhau thoát nghèo", "Phụ nữ tiết kiệm tín dụng", "Thanh niên lập nghiệp". Các hoạt động cộng đồng được lồng ghép với tuyên truyền giảm nghèo về thông tin, giúp người dân hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ và chủ động tham gia phát triển kinh tế hộ gia đình cũng như kinh tế cộng đồng.

Một điểm sáng là sự tham gia tích cực của cộng đồng. Truyền thông không còn là nhiệm vụ riêng của chính quyền mà trở thành hoạt động chung của cả hệ thống chính trị. Người cao tuổi, trưởng xóm trực tiếp tuyên truyền đến từng hộ; Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên lan tỏa chính sách qua các nhóm Zalo, Facebook; cán bộ biết tiếng dân tộc trực tiếp giải thích, hướng dẫn người dân làm thủ tục, đăng ký tham gia chương trình hỗ trợ.

Đặc biệt, nhiều hộ đã thoát nghèo chủ động chia sẻ kinh nghiệm tại các buổi sinh hoạt xóm. Những câu chuyện thật về trồng quế, trồng chè, chăn nuôi hay tham gia hợp tác xã có sức thuyết phục hơn mọi khẩu hiệu. Khi người dân thấy "người thật, việc thật", niềm tin vào chính sách được củng cố, tinh thần tự lực, tự cường được khơi dậy.

Nhờ cách làm đồng bộ, người dân nắm bắt chính sách nhanh và đúng hơn; tỷ lệ hộ chủ động đăng ký tham gia các mô hình hỗ trợ sản xuất tăng rõ rệt. Truyền thông vì thế trở thành cầu nối giữa chính sách và sinh kế, giữa nguồn lực Nhà nước và nỗ lực của người dân.

Từ thông tin đến sinh kế bền vững

Giảm nghèo về thông tin ở Định Hóa luôn gắn chặt với phát triển kinh tế. Những năm qua, xã lồng ghép nhiều nguồn lực đầu tư hạ tầng, nhất là giao thông nông thôn. Nhiều tuyến đường trục xã, liên xóm, nội đồng được nâng cấp, không chỉ thuận lợi cho giao thương mà còn mở rộng không gian tiếp cận thông tin, dịch vụ và thị trường.

Trên nền tảng đó, Định Hóa định hướng tái cơ cấu kinh tế đồi rừng, chọn cây quế làm cây trồng chủ lực. Thông tin về kỹ thuật trồng, hiệu quả kinh tế, đầu ra sản phẩm được truyền tải thường xuyên tới từng hộ. Đặc biệt, xã chủ động kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư xưởng chế biến ngay tại vùng nguyên liệu, giúp nâng cao giá trị sản phẩm, giảm chi phí vận chuyển, tạo việc làm tại chỗ và thúc đẩy chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ.

Bên cạnh quế, các sản phẩm có lợi thế như chè, keo, chăn nuôi gia súc, gia cầm cũng được truyền thông bài bản. Các lớp tập huấn khuyến nông, khuyến lâm không chỉ dạy kỹ thuật mà còn cung cấp thông tin thị trường, giúp người dân chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang tư duy làm hàng hóa. Truyền thông vì thế trở thành "bệ đỡ" cho chuyển đổi sinh kế, giảm nguy cơ tái nghèo.

Theo ông Hoàng Văn Bẩy, Phó Chủ tịch UBND xã Định Hóa, yếu tố cốt lõi của giảm nghèo bền vững là thay đổi tư duy. "Giảm nghèo không chỉ là hỗ trợ vật chất, mà quan trọng hơn là giúp người dân chủ động vươn lên bằng chính sức lao động của mình", ông nhấn mạnh. Vì vậy, xã chú trọng tuyên truyền nâng cao nhận thức, khuyến khích người dân mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi; tham gia hợp tác xã, liên kết với doanh nghiệp để bảo đảm đầu ra ổn định.

Song song với đó là đào tạo nghề, tập huấn kỹ thuật, giới thiệu việc làm cho lao động nông thôn. Thông tin về học nghề, việc làm được cập nhật thường xuyên giúp người dân có thêm lựa chọn sinh kế, tăng thu nhập, giảm rủi ro tái nghèo. Các điển hình tiên tiến được biểu dương, nhân rộng, lan tỏa tinh thần "dân làm, dân hưởng lợi" trong cộng đồng.

Thực tiễn tại Định Hóa cho thấy, cung cấp thông tin đúng - đủ - đến đúng đối tượng chính là "đòn bẩy thông minh" trong giảm nghèo đa chiều. Khi thông tin được mở lối, chính sách không còn nằm trên giấy mà trở thành hành động cụ thể của từng hộ dân. Đó cũng là cách Định Hóa góp phần thực hiện hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững tại Thái Nguyên năm 2025 bằng truyền thông gần dân, vì dân và cùng dân.