Vaccine ung thư có thể thay đổi số phận hàng triệu bệnh nhân

Sau khi biết phần lớn các phương pháp hóa trị khó mang lại hiệu quả với tình trạng ung thư của mình, Hones quyết định không tiếp tục điều trị, thay vào đó dành khoảng thời gian còn lại, được dự đoán từ 6 đến 24 tháng, để "tận hưởng cuộc sống".

Vốn gắn bó với công việc hỗ trợ trẻ em và các gia đình, Hones luôn dành nhiều tâm huyết cho cộng đồng. Khi biết việc hiến mô, tạng sau khi qua đời có thể giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về căn bệnh mình mắc phải, cô đã chia sẻ nguyện vọng này với bác sĩ. Từ đó (tháng 4/2024), Hones được giới thiệu tham gia thử nghiệm lâm sàng về một phương pháp điều trị ung thư mới. 

Chỉ 5 tháng sau (tháng 9/2024), các xét nghiệm cho thấy ung thư của Hones đã hoàn toàn thuyên giảm. Cho đến nay, bệnh vẫn chưa có dấu hiệu tái phát. Sự hồi phục của cô không phải là phép màu, mà là kết quả từ vaccine ung thư. Khác với hóa trị và xạ trị, vốn có thể gây tổn thương cả tế bào ung thư lẫn tế bào khỏe mạnh, vaccine ung thư được thiết kế để "huấn luyện" hệ miễn dịch nhận diện và tấn công các tế bào ác tính. Nhờ đó, hệ miễn dịch có thể tiếp tục ghi nhớ mục tiêu và duy trì khả năng chống lại ung thư ngay cả khi quá trình điều trị kết thúc.

Kristen Dahlgren, Giám đốc Đối ngoại tại Viện Miễn dịch học Ung thư Parker và một người từng mắc ung thư vú, nhận định: "Tôi tin rằng đây là lúc chúng ta thực sự có thể chữa khỏi ung thư khi kết hợp vaccine với các liệu pháp khác. Chúng ta đang đứng trước một cuộc cách mạng có thể làm thay đổi cách điều trị cho bệnh nhân ung thư".

Với khoảng 18 triệu người Mỹ đang sống chung với ung thư hoặc đã vượt qua căn bệnh này, triển vọng thuyên giảm lâu dài như Hones đang trở nên rõ ràng hơn. Tháng 8, Moderna cho biết vaccine cá nhân hóa điều trị ung thư hắc tố của hãng đã đạt kết quả tích cực trong thử nghiệm giai đoạn 3, mở đường cho quá trình xin Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt. Vaccine này có thể được đưa ra thị trường sớm nhất vào năm tới. 

Trong khi đó, nhiều vaccine khác đang được thử nghiệm trên ung thư phổi, bàng quang, thận, tuyến tụy và dạ dày. Những tiến bộ này là kết quả của hơn một thế kỷ nghiên cứu, đặc biệt được thúc đẩy mạnh trong hai thập kỷ qua.

Hướng phát triển vaccine ung thư

Khi nhắc đến vaccine, nhiều người thường nghĩ đến những mũi tiêm phòng các bệnh do virus như sởi, bại liệt hay cúm. Tuy nhiên, một hướng nghiên cứu đang được quan tâm là vaccine điều trị ung thư, nhằm giúp hệ miễn dịch tấn công các khối u đã hình thành.

Theo Tiến sĩ Cathy Wu, nhà nghiên cứu vaccine ung thư tại Viện Ung thư Dana-Farber, vaccine phòng bệnh và vaccine điều trị ung thư đều dựa trên một cơ chế chung: kích thích hệ miễn dịch hình thành "trí nhớ miễn dịch", giúp cơ thể duy trì khả năng nhận diện và chống lại mối đe dọa trong thời gian dài.

Vaccine ung thư có thể được phát triển cho nhiều bệnh nhân hoặc cá nhân hóa cho từng người. Loại dùng chung nhắm vào những đặc điểm mà nhiều bệnh nhân cùng có. Trường hợp của Hones thuộc nhóm này. Loại ung thư cô mắc phải thường tạo ra những bất thường đặc trưng, cho phép các nhà khoa học phát triển một vaccine có thể sử dụng cho nhiều người cùng mắc bệnh.

Với nhiều loại ung thư khác, việc phát triển vaccine dùng chung khó khăn hơn. Ung thư hình thành khi các tế bào tích lũy những đột biến khiến chúng phát triển mất kiểm soát. Những đột biến này khác nhau giữa từng người và tiếp tục thay đổi khi bệnh tiến triển, khiến mỗi khối u mang những đặc điểm riêng.

Vì vậy, các nhà khoa học phát triển vaccine cá nhân hóa. Bác sĩ giải trình tự DNA của tế bào ung thư để xác định những dấu hiệu đặc trưng, từ đó tạo ra vaccine được thiết kế riêng nhằm huấn luyện hệ miễn dịch nhận diện và tấn công chính khối u đó. Công nghệ này vẫn còn mới và rất tốn kém, với chi phí sản xuất có thể vượt 100.000 USD cho mỗi liều. Các nhà nghiên cứu đang tìm cách rút ngắn quy trình và giảm chi phí để vaccine cá nhân hóa có thể tiếp cận nhiều bệnh nhân hơn.

Hy vọng mới cho bệnh nhân ung thư

Hai năm sau khi điều trị ung thư vú và nhận kết quả xét nghiệm ổn định, Ari Nakata bất ngờ bị đau lưng. Kết quả chụp MRI cho thấy ung thư đã di căn khắp xương, phổi và gan. Thay vì gục ngã, người mẹ hai con đã chủ động tìm kiếm mọi lựa chọn điều trị, từ các phương pháp phi truyền thống đến việc tự tay đóng gói đá khô để vận chuyển mẫu mô giữa các bệnh viện vì thiếu hệ thống hỗ trợ.

Cuối cùng, Nakata được kết nối tham gia thử nghiệm vaccine ung thư tại Đại học Washington. Vaccine được đưa vào cơ thể qua phương pháp điện xung. Ngoài chút đau chân trong vài ngày sau tiêm, cô hoàn toàn không gặp tác dụng phụ nào.

Sau sáu mũi tiêm hằng tháng, kết quả mang lại vượt mong đợi khi có đến 24 trong số 59 mục tiêu điều trị đáp ứng tốt với liệu pháp. "Tôi nhận được những kết quả tuyệt vời từ vaccine, và tôi thực sự đặt nhiều hy vọng vào những điều mà nó có thể mở ra", Nakata chia sẻ. Hiện tại, Nakata cảm thấy "thực sự khỏe mạnh". Tóc của cô cũng đang mọc lại.

Vaccine ung thư thường được dùng kết hợp với các liệu pháp khác. Chẳng hạn, các dòng vaccine sắp ra mắt của Moderna được kết hợp với liệu pháp miễn dịch nhằm ngăn chặn tế bào ung thư lẩn trốn, giúp hệ miễn dịch dễ dàng tiêu diệt chúng hơn. Các thử nghiệm đang tiếp tục diễn ra để tìm ra những sự kết hợp tối ưu nhất cho từng loại bệnh.

Bên cạnh công nghệ mRNA của Moderna, Tiến sĩ Nina Bhardwaj, nhà nghiên cứu vaccine ung thư tại Mount Sinai, cho biết giới khoa học đang phát triển nhiều nền tảng đa dạng khác sử dụng DNA, virus, vi khuẩn, tế bào và peptide. Dù nhiều công nghệ còn ở giai đoạn đầu, bà nhận định tốc độ tiến bộ của lĩnh vực này là đáng kinh ngạc.

Với Hones, những bước tiến này mang lại hy vọng cho thế hệ trẻ mắc căn bệnh cô từng đối mặt. Loại ung thư của cô chủ yếu ảnh hưởng đến người từ 12-30 tuổi. Cô hy vọng một ngày nào đó, những bệnh nhân trẻ sẽ có cơ hội được tiêm vaccine, tiếp tục việc học, đi khắp thế giới và lập gia đình.