Vấn nạn sách “ký sinh”: Những cuốn sách AI gắn mác tác giả nổi tiếng

Đầu hè này, một tác giả đã đăng bài lên Facebook để ủng hộ cuốn sách mới nhất, Project Erebus, của Tamra Westberry. Những tác giả độc lập như Westberry, người sống ở Texas (Mỹ) và đã xuất bản hàng chục cuốn sách dưới bút danh Tara West, thường rất vui với những lời động viên như vậy. Nhưng lần này, cô lại sửng sốt. Westberry không hề viết cuốn Project Erebus và thậm chí chưa từng nghe đến tựa sách này.

Kiểm tra hồ sơ tác giả trên Amazon, nhà bán lẻ sách trực tuyến lớn nhất thế giới, Westberry phát hiện cuốn sách thực sự được gắn với tên mình. Project Erebus sử dụng tên một số nhân vật cô từng đặt trong các tác phẩm trước, trong khi bìa sách cũng gợi nhớ đến một cuốn sách gần đây của cô. Nó thậm chí còn có các bản dịch tiếng Đức, Pháp, Ý và Tây Ban Nha. Đọc thử vài trang, Westberry nghi ngờ cuốn sách được tạo ra bằng công cụ trí tuệ nhân tạo (AI).

Westberry sau đó đã yêu cầu Amazon gỡ những cuốn sách không phải của mình khỏi hồ sơ tác giả. Tuy nhiên, nhiều độc giả đã mua Project Erebus và để lại nhận xét. Trên Goodreads, mạng xã hội phổ biến đối với người yêu thích sách, cuốn sách cũng được ghi nhận là tác phẩm của Westberry. Một độc giả đã đánh giá hai sao, nhận xét sách thiếu chi tiết chân thật, nhân vật chưa được phát triển và giống một bài viết của học sinh lớp nhỏ.

Sự nổi lên của các tác phẩm "ký sinh"

Trên Amazon, sách do AI tạo ra đã xuất hiện trong hồ sơ của nhiều tác giả, từ thể loại giả tưởng, kinh dị đến sách tô màu. Có tác phẩm hoàn toàn trái ngược với dòng sách mà tác giả theo đuổi, như một loạt truyện thiếu nhi bị gán cho một tác giả chuyên viết truyện tình cảm nóng bỏng. Một số khác có chủ đề hoặc thiết kế bìa tương tự các tác phẩm đã xuất bản.

Các công ty AI đã sao chép trái phép hàng triệu cuốn sách để huấn luyện những mô hình phổ biến hiện nay. Công nghệ này cho phép tạo ra một cuốn sách chỉ trong vài phút, rồi đặt nó cạnh những tác phẩm là thành quả của nhiều năm sáng tác. Không dừng ở đó, một số người còn dùng tên các tác giả nổi tiếng để xuất bản những tác phẩm ăn theo, tận dụng thương hiệu và lượng độc giả sẵn có.

Các tác phẩm "ký sinh" như thế không chỉ xảy ra trong ngành xuất bản. Nhiều giáo sư đã phát hiện các bài báo do AI tạo ra được xuất bản dưới tên mình, trong khi các báo cáo gần đây cho thấy việc đưa trái phép nhạc do AI tạo ra vào hồ sơ phát trực tuyến của nghệ sĩ cũng tương đối dễ dàng. Trên Amazon, vấn đề càng đáng chú ý bởi nền tảng này tự động xếp các tác phẩm có cùng tên tác giả vào một hồ sơ duy nhất. Cơ chế tự động này vô tình tạo điều kiện để những nội dung giả mạo xuất hiện ngay bên cạnh các tác phẩm chính chủ.

Tình trạng nhầm lẫn tác giả trên Amazon thực ra đã có từ trước thời AI, như trường hợp tác giả Stephen King từng yêu cầu phân biệt với một tác giả trùng tên nhiều năm trước. Nhưng trước đây, những vụ việc như vậy hiếm hơn vì viết sách tốn nhiều thời gian. 

Sự bùng nổ của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) hiện nay khiến vấn đề nghiêm trọng hơn. Theo Orna Ross thuộc Liên minh các Tác giả Độc lập, nhiều sách còn được cố tình thiết kế để đánh lừa thuật toán và người mua, trục lợi từ danh tiếng của các tác giả chân chính.

Thách thức và những nỗ lực ngăn chặn

Với nhiều tác giả viết theo thể loại, nơi độc giả quen với những mô típ nhất định, việc duy trì thu nhập phụ thuộc phần lớn vào số lượng sách xuất bản. Họ thường phải phát hành nhiều sách mỗi năm để kiếm sống. Chính điều này khiến một số thể loại dễ trở thành mục tiêu của sách do AI tạo ra, khi những tác phẩm giả có thể dễ dàng xen lẫn giữa hàng nghìn đầu sách thật được phát hành mỗi năm.

Chi phí sản xuất sách bằng AI rất thấp, vì vậy chỉ cần bán được vài bản, người tạo ra chúng vẫn có thể thu lợi. "Những người kiếm tiền từ các bản sao do AI tạo ra thường chỉ cần bán một, hai hoặc ba bản của mỗi cuốn trong số hàng nghìn cuốn sách họ xuất bản", Julie Trelstad, chuyên gia tư vấn xuất bản, nói.

Năm ngoái, Vanessa O'Loughlin, tác giả người Ireland viết truyện trinh thám dưới bút danh Sam Blake, được cảnh báo về một bộ ba tiểu thuyết "lãng mạn đen tối" xuất hiện trên hồ sơ Amazon của mình. Nghi ngờ sách được tạo bằng AI, O'Loughlin đã yêu cầu gỡ bỏ và lo rằng những độc giả mới đọc chúng có thể mất thiện cảm với tác phẩm của Sam Blake.

Đôi khi, sách AI còn sao chép trực tiếp cả tên và thiết kế của tác phẩm thật. Tháng 7 vừa qua, Noelle W. Ihli xuất bản The Last to Drown, một tiểu thuyết trinh thám bán chạy trên Amazon với giá 16 USD. Sau đó, một phiên bản khác cùng tên, có bìa gần như giống hệt và phần nội dung dường như được tạo bằng AI, bất ngờ xuất hiện trên trang với giá cao hơn 5 USD. Ihli chỉ phát hiện ra sau khi độc giả báo có tác phẩm tương tự.

Amazon đã áp dụng một số biện pháp để hạn chế sách do AI tạo ra. Công ty giới hạn mỗi tác giả ở mức 10 cuốn tự xuất bản mỗi tuần cho mỗi định dạng, đồng thời có thể yêu cầu xác minh danh tính tài khoản. Các nền tảng khác cũng có những nỗ lực tương tự. 

Năm ngoái, Spotify cho biết sẽ tăng cường xử lý các nội dung bị đăng nhầm, bổ sung chính sách chống mạo danh và cho phép nghệ sĩ xem xét các bài hát mới được thêm vào hồ sơ. Tuy nhiên, một báo cáo gần đây của 404 Media cho thấy nhạc do AI tạo ra vẫn có thể dễ dàng được đưa vào hồ sơ của nghệ sĩ thật trên Spotify, Amazon Music và các nền tảng khác.

Việc phát hiện và xử lý những tác phẩm giả mạo cũng tiêu tốn thời gian, công sức mà các tác giả lẽ ra có thể dành cho sáng tác. Điều này đặc biệt đáng lo khi chính những tác phẩm của họ có thể đã được sử dụng để huấn luyện các công cụ AI, rồi sau đó bị công nghệ này bắt chước. "Đó là sự hạ thấp giá trị của ngôn từ, ý tưởng, thành tựu và niềm hứng thú của văn học", Ben H. Winters, một tác giả từng phát hiện những tác phẩm do AI tạo ra được xuất bản dưới tên mình trên Amazon, nói.