Vì sao sinh viên khó tìm việc sau khi tốt nghiệp?

Sự chênh lệch giữa năng lực thực tế của lực lượng lao động trẻ và nhu cầu khắt khe từ phía doanh nghiệp đang đặt ra bài toán lớn cho thị trường lao động. Thực trạng này đòi hỏi cần có sự thay đổi toàn diện từ ứng viên, cơ sở đào tạo đến các chính sách vĩ mô để đáp ứng mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao hiện nay.

Tốt nghiệp loại giỏi nhưng vẫn khó tìm việc!

Cầm tấm bằng tốt nghiệp loại giỏi ngành Quản trị kinh doanh trên tay, Nguyễn Hoàng Nam, cựu sinh viên tại TPHCM, cứ ngỡ con đường sự nghiệp sẽ trải đầy hoa hồng. Thế nhưng, sau hơn ba tháng "rải" hồ sơ khắp nơi và tham gia bốn cuộc phỏng vấn, Nam vẫn chỉ nhận lại những cái lắc đầu.

Nam chia sẻ, bản thân đã chuẩn bị một CV rất đẹp với danh sách dài các kỹ năng mềm tự đúc kết cùng điểm số ấn tượng. Tuy nhiên, khi vào phòng phỏng vấn trực tiếp, trước những tình huống xử lý thực tế về quản lý thời gian hay giải quyết xung đột nhóm mà ban giám đốc đưa ra, Nam hoàn toàn lúng túng và bộc lộ sự thiếu tự tin.

Tương tự, Trần Thu Thảo, một cử nhân ngành Marketing mới ra trường, cũng rơi vào khủng hoảng khi liên tục bị đánh trượt ngay từ vòng sàng lọc hồ sơ. Thảo thừa nhận, dù viết vào CV rất nhiều từ khóa thời thượng như "chịu được áp lực cao" hay "có tư duy sáng tạo", nhưng khi nhà tuyển dụng yêu cầu chứng thực bằng sản phẩm hoặc kết quả cụ thể từ các dự án từng làm, cô lại không thể đưa ra được số liệu hay vai trò rõ ràng của mình.

Thực trạng của Nam và Thảo là lát cắt tiêu biểu cho thấy khoảng cách lớn giữa kỳ vọng của lực lượng lao động trẻ và nhu cầu thực tế từ phía doanh nghiệp. Để mổ xẻ bức tranh này, tại sự kiện Talkshow "Đối thoại cùng CEO" do Trường Đại học Tài chính – Marketing tổ chức mới đây các chuyên gia đã mang đến những góc nhìn trực diện từ những người "cầm cân nảy mực".

Nhà tuyển dụng cần gì ở lao động trẻ?

Nhìn nhận về giá trị thực sự của một bản hồ sơ năng lực, ông Trần Bá Duy, Giám đốc Tư vấn đầu tư Phòng Tư vấn đầu tư số 17 - TPHCM - thuộc Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS, cho biết tại đơn vị, khoảng 80% nhân sự hiện nay là thế hệ 2K. Nguồn năng lượng dồi dào và khả năng thích ứng nhanh của người trẻ là điểm cộng rất lớn.

Tuy nhiên, ông Duy khẳng định một bản CV chỉn chu thực chất chỉ đóng vai trò như tấm vé vào cửa. "Điều doanh nghiệp kỳ vọng ở sinh viên mới ra trường không phải là khả năng làm việc được ngay, mà chính là tinh thần chủ động và thái độ cầu thị. Doanh nghiệp sẵn sàng đào tạo lại, nhưng ứng viên cần có sự ham học hỏi. Sự khác biệt nằm ở thái độ làm việc và sự chủ động tìm hiểu kỹ về doanh nghiệp trước khi đối thoại", ông Duy nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, bà Lê Ngọc Kim Ngân, Giám đốc Phòng Kinh doanh Khách đoàn - Công ty Cổ phần Vietluxtour, chia sẻ rằng nhiều bạn trẻ hiện nay đầu tư làm đẹp CV bằng những khuôn mẫu có sẵn. Hàng loạt hồ sơ trình bày giống hệt nhau với các cụm từ "ham học hỏi", "chịu được áp lực", nhưng lại thiếu vắng năng lực thực chất.

Bà Ngân phân tích: "Điều doanh nghiệp quan tâm không phải ứng viên ghi gì trong CV mà là làm được gì. Những trải nghiệm cụ thể, vai trò đảm nhận và kết quả đạt được sẽ có sức thuyết phục hơn rất nhiều so với các từ khóa sáo rỗng. Chính trải nghiệm thực tế giúp chúng tôi đánh giá mức độ phù hợp với công việc, thay vì chỉ chăm chăm nhìn vào điểm số".

Khi bước vào vòng phỏng vấn, sự chênh lệch giữa kỳ vọng của người trẻ và nhu cầu của doanh nghiệp càng bộc lộ rõ nét. Theo ông Nguyễn Cường Thịnh, Giám đốc Phòng Giao dịch Nguyễn Thị Tú thuộc Ngân hàng ACB, nhiều lao động trẻ đặt mối quan tâm hàng đầu vào mức lương, chế độ đãi ngộ hay môi trường làm việc linh hoạt, trong khi doanh nghiệp lại tìm kiếm khả năng thích nghi, sự kiên trì và tinh thần trách nhiệm.

"Dù kinh nghiệm là yếu tố được xem xét, nhưng điều chúng tôi thực sự muốn đánh giá là cách ứng viên phản ứng, giao tiếp qua những câu hỏi tưởng chừng đơn giản. Trước khi quan tâm đến quyền lợi nhận được, các bạn cần cho nhà tuyển dụng thấy bản thân là ai và mang lại giá trị gì cho tổ chức", ông Thịnh nhắn nhủ.

Dưới góc độ tâm lý, ông Nguyễn Thanh Nhã - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Phát triển nguồn nhân lực Tân Cảng – STC, cho biết doanh nghiệp rất hiểu sinh viên mới ra trường và không kỳ vọng các bạn phải biết tuốt mọi thứ. Tuy nhiên, việc thiếu tự tin và hổng các kỹ năng cốt lõi như giải quyết vấn đề, tư duy phản biện, quản lý thời gian hay ngoại ngữ đã khiến nhiều bạn tự đánh mất cơ hội.

Để giải quyết bài toán chênh lệch cung cầu lao động, các chuyên gia khẳng định cần những giải pháp đồng bộ. Trước hết, giải pháp cốt lõi xuất phát từ sự chủ động của sinh viên trong việc xây dựng thương hiệu cá nhân, tích cực làm dày vốn liếng qua thực tập và dự án thực tế. Song song đó, các cơ sở giáo dục cần tăng cường đào tạo kỹ năng mềm gắn liền với thực tiễn, tạo cơ hội cho sinh viên kết nối sớm với môi trường doanh nghiệp.

Đặc biệt, vai trò định hướng của các cơ quan quản lý nhà nước là vô cùng quan trọng. Nhà nước cần có chính sách ưu đãi thuế hoặc hỗ trợ kinh phí cho doanh nghiệp khi tham gia sâu vào quá trình giáo dục nghề nghiệp, tiếp nhận thực tập sinh. Đồng thời, việc đẩy mạnh dự báo thị trường lao động dài hạn và chuẩn hóa khung năng lực quốc gia sát với xu hướng hội nhập sẽ giúp các trường điều chỉnh chương trình đào tạo, giảm thiểu triệt để tình trạng "thừa thầy, thiếu thợ" hay cử nhân ra trường không đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động.