Vinh danh 3 nhà khoa học nữ với nghiên cứu đột phá trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe

Mở ra kỷ nguyên mới trong điều trị ung thư

Giáo sư, bác sĩ Zhen Xu cùng các đồng nghiệp tại Đại học Michigan (Mỹ) và Công ty HistoSonics đã có bước đột phá trong công nghệ sóng siêu âm tập trung cường độ cao (histotripsy). Đây được xem là phương pháp mở ra một kỷ nguyên mới trong điều trị ung thư, cho phép các bác sĩ phẫu thuật không xâm lấn, sử dụng sóng siêu âm để điều trị ung thư và các bệnh tim mạch mà không cần dao kéo hay gây thương tích cho bệnh nhân.

Giải thưởng Sony Women in Technology Award with Nature 2026 sẽ giúp bà phát triển một vật liệu dẫn điện để cải thiện các phương pháp điều trị không xâm lấn bằng cách truyền dòng điện đến não, từ đó có khả năng cho phép điều trị tại nhà đối với bệnh Parkinson và Alzheimer. Nghiên cứu cho thấy những phương pháp điều trị này có thể làm giảm các triệu chứng bằng cách kích thích các vùng não hoạt động kém hoặc ức chế các vùng hoạt động quá mức. Đối với các phương pháp điều trị kích thích thần kinh, các bác sĩ sử dụng chất dẫn điện dạng lỏng, tương tự như chất gel được sử dụng trong siêu âm.

Nghiên cứu của Tiến sĩ Zhen Xu giải quyết các thách thức sức khỏe toàn cầu lớn trong lĩnh vực ung thư, thần kinh học và tim mạch. Phương pháp điều trị u gan bằng histotripsy đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) chấp thuận.

Giáo sư Zhen Xu chia sẻ, khi bà còn là nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành kỹ thuật y sinh vào đầu những năm 2000, bà đã nảy ra ý tưởng sử dụng sóng âm tần số cao để phá vỡ mô bệnh và thử nghiệm lý thuyết của mình trên tim lợn.

Vị nữ chuyên gia chia sẻ, tai người không thể nghe được sóng siêu âm, nhưng bà đã sử dụng một bộ khuếch đại mạnh đến mức các đồng nghiệp của bà bắt đầu phàn nàn về tiếng ồn. Zhen Xu quyết định tăng tần số xung siêu âm để đưa âm thanh vượt ra ngoài ngưỡng nghe của con người. Điều khiến bà ngạc nhiên là việc tăng số xung mỗi giây, nghĩa là mỗi xung giảm chu kỳ xuống còn một micro giây, không chỉ ít tiếng ồn mà còn hiệu quả hơn: 1 lỗ thủng xuất hiện trên mô tim lợn chỉ sau 1 phút sóng siêu âm được áp dụng.

Sau hơn 2 thập niên, liệu pháp histotripsy đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt vào tháng 10/2023. Nghiên cứu được tài trợ gần đây bởi HistoSonics - công ty được thành lập để thương mại hóa phát hiện của Zhen Xu - đã chứng minh rằng phương pháp này thành công về mặt kỹ thuật đối với 95% khối u ung thư gan và ung thư tuyến tiền liệt.

Bà Xu mới đây cũng được tạp chí Time vinh danh là một trong 100 nhà lãnh đạo y tế có ảnh hưởng nhất.

Cải thiện quy trình chăm sóc tim mạch toàn cầu

Tiến sĩ Ellen Roche được vinh danh vì đã phát triển "máy mô phỏng robot" để kiểm tra cách các thiết bị y tế tương tác với mô tim người. Nghiên cứu liên ngành của bà trong việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến vào phát triển các thiết bị y tế cấy ghép và đeo được, cũng như xây dựng các mô phỏng robot và máy tính để tăng cường thử nghiệm tương tác giữa thiết bị/mô với mục tiêu cải thiện chăm sóc tim mạch.

Ellen Roche là một kỹ sư y sinh người Ireland và là Phó Giáo sư tại MIT thuộc Khoa Kỹ thuật Cơ khí và Viện Kỹ thuật Y tế và Khoa học Mỹ. Tiến sĩ Ellen Roche là người đã hiện thực hóa các thiết bị y tế có thể cấy ghép và đeo trên người thông qua mô phỏng robot và tính toán, trực tiếp cải thiện quy trình chăm sóc tim mạch toàn cầu. Cô điều hành Phòng thí nghiệm Thiết kế và Phát triển Công nghệ Trị liệu (TTDD Lab), tập trung vào việc tạo ra các thiết bị y tế sáng tạo để sửa chữa hoặc hỗ trợ chức năng tim mạch. Lĩnh vực nghiên cứu của cô chuyên sâu về robot mềm, vật liệu tương thích sinh học và các thiết bị cấy ghép trên người để cải thiện việc chăm sóc bệnh nhân tim.

Cô Roche cũng đã phát triển một thiết bị có tên 'Therepi' được gắn trực tiếp vào tim bị tổn thương và hoạt động như một kho chứa thuốc hoặc tế bào có thể được nạp lại nhiều lần từ một cổng dưới da. Therepi cho phép cung cấp thuốc bằng cách sử dụng các liệu pháp cục bộ, không xâm lấn nhiều lần khi cần thiết. Năm 2019, Roche là tác giả được nêu tên trong phát minh về băng dính hai mặt khô có thể được sử dụng để dán mô và thiết bị ướt. Băng dính này có thể được sử dụng trong phẫu thuật để dán các bề mặt ướt trong vài giây để chữa lành vết thương hoặc cấy ghép thiết bị y tế.

Công trình bán dẫn giám sát sức khỏe

Tiến sĩ Xiwen Gong là một nhà khoa học và kỹ sư vật liệu tiêu biểu tại khoa Kỹ thuật Hóa học thuộc Đại học Michigan (Mỹ). Cô hiện đang điều hành nhóm nghiên cứu riêng mang tên Gong Research Group, tập trung vào các đổi mới về vật liệu nano và thiết bị điện tử sinh học. Cô đoạt giải thưởng Sony Women in Technology Award with Nature dành cho nhà khoa học trẻ với thiết kế chất bán dẫn cho phép theo dõi sức khỏe liên tục và cá nhân hóa. Đây là giải thưởng quốc tế dành cho những phụ nữ có đóng góp đột phá trong các lĩnh vực STEM.

Cô tập trung nghiên cứu thiết kế các loại bán dẫn xử lý dung dịch có tính ứng dụng cao trong y tế: Phát triển các cảm biến thông minh giúp theo dõi sức khỏe liên tục và can thiệp điều trị cá nhân hóa. Cô cũng đã nhận giải thưởng Wu Yi-fang Junior Faculty Award năm 2026 vì những đóng góp xuất sắc trong lĩnh vực Kỹ thuật và Khoa học Ứng dụng.

Gong được công nhận nhờ các phương pháp kéo dài tuổi thọ của chất bán dẫn perovskite, giúp tạo ra các giải pháp thay thế rẻ hơn cho pin mặt trời silicon khả thi về mặt thương mại. Cô cũng đã chế tạo đèn LED linh hoạt bằng cách sử dụng tinh thể nano bán dẫn, hay còn gọi là chấm lượng tử. Đèn LED của cô ấy có thể được sử dụng trong các cảm biến sinh học đeo được và cấy ghép, chẳng hạn như miếng dán đo nồng độ oxy trong máu.