Vượt trần sở hữu và bài toán giảm cổ phần tại ngân hàng thương mại
Theo ghi nhận, một số ngân hàng thương mại hiện nay vẫn còn tình trạng cổ đông có cơ phần vượt so với quy định.
Trong bối cảnh Luật Các tổ chức tín dụng 2024 siết mạnh giới hạn sở hữu tại các ngân hàng thương mại, một số đơn vị vẫn vượt qua quy định. Tuy nhiên, các cổ đông này hình thành tỷ lệ sở hữu trước khi Luật Luật Các tổ chức tín dụng 2024 nên cần có lộ trình để giảm tỷ lệ sở hữu về đúng với quy định.
Ảnh minh hoạ.
Hồi đầu tháng 3/2026, Thanh tra Chính phủ đã ban hành thông báo kết luận thanh tra về việc chấp hành chính sách, pháp luật trong hoạt động ngân hàng tại một ngân hàng thương mại có địa chỉ trụ sở chính tại Hà Nội.
Theo kết luận này, Thanh tra Chính phủ xác định tỷ lệ sở hữu của cổ đông và người có liên quan vượt 5,086% tỷ lệ tối đa theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng 2024 nhưng chưa có giải pháp tổng thể để đảm bảo giới hạn tỷ lệ vốn góp.
Điểm danh nhóm cổ đông lớn đang điều hành các Ngân hàng thương mại
Từ kết luận này, việc duy trì tỷ lệ sở hữu cổ phần của các cổ đông tại các ngân hàng hiện nay đang được dư luận quan tâm. Nhất là các tổ chức, cá nhân có cổ phần lớn tại một số ngân hàng thương mại.
ông Hồ Hùng Anh - Chủ tịch HĐQT ngân hàng Techcombank
Điển hình tại Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam - Techcombank (TCB), nhóm cổ đông liên quan đến ông Hồ Hùng Anh - Chủ tịch HĐQT ngân hàng Techcombank hiện đang sở hữu số lượng cổ phiếu không hề nhỏ. Cụ thể, ông Hồ Hùng Anh đang sở hữu 78,6 triệu cổ phiếu TCB, tương ứng với 1,1% tỷ lệ sở hữu. Đồng thời, người liên quan (cá nhân có quan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với tổ chức, cá nhân khác) đến ông Hồ Hùng Anh cũng chiếm đến hơn 18% tỷ lệ sở hữu tại Techcombank.
Như vậy tính đến nay, ông Hồ Hùng Anh và người liên quan chiếm trên 15% tỷ lệ sở hữu tại Techcombank.
Ngoài Techcombank, Ngân hàng TMCP An Bình - ABBank (ABB) ghi nhận nhóm cổ đông lớn đang sở hữu nhiều cổ phiếu ABB của ngân hàng này. Cụ thể, nhóm cổ đông này liên quan đến ông Vũ Văn Tiền - Chủ tịch HĐQT Ngân hàng TMCP An Bình. Ông Vũ Văn Tiền cũng đang sở hữu 3.788.229 cổ phiếu, chiếm 0,366% vốn điều lệ.
Ông là người đại diện được ủy quyền đại diện 100% phần vốn góp của Geleximco tại ABBank (doanh nghiệp mà ông sở hữu từ 5% vốn điều lệ công ty). Đây chính là cổ đông lớn sở hữu 123.264.340 cổ phiếu, chiếm 12,779% tỷ lệ sở hữu tại ngân hàng này.
Ông Vũ Văn Tiền - Chủ tịch HĐQT Ngân hàng TMCP An Bình
Em trai của ông Vũ Văn Tiền là Vũ Văn Hậu - Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc và là cổ đông sở hữu từ 5% vốn điều lệ của Geleximco. Em gái ông là Vũ Thị Hương cũng đang là Phó chủ tịch HĐQT của Geleximco. Ngoài ra, con gái ông là Vũ Thị Thu Quỳnh đang là thành viên HĐQT kiêm Phó tổng giám đốc tại Geleximco.
Người liên quan là gia đình ông Vũ Văn Tiền cũng chiếm 3,472% tỷ lệ sở hữu tại ABBank. Như vậy tính đến nay, cổ phần của cổ đông Geleximco và nhóm gia đình ông Vũ Văn Tiền cộng lại đã chiếm hơn 16% tỷ lệ sở hữu tại ABBank.
Qua đó, khi xét ở góc độ cá nhân, các cổ đông đều ở dưới mức 5% tỷ lệ sở hữu. Nhưng khi cộng lại, nhóm cổ đông (kể cả cá nhân và tổ chức) đều trên 15% tỷ lệ sở hữu tại một ngân hàng.
Như vậy, nhóm cổ đông lớn tại các ngân hàng trên đang vượt trần. Tại điều 63 về Tỷ lệ sở hữu cổ phần, Luật Các tổ chức tín dụng 2024 nêu rõ: Một cổ đông là cá nhân không được sở hữu cổ phần vượt quá 05% vốn điều lệ của một tổ chức tín dụng; Một cổ đông là tổ chức không được sở hữu cổ phần vượt quá 10% vốn điều lệ của một tổ chức tín dụng; Cổ đông và người có liên quan của cổ đông đó không được sở hữu cổ phần vượt quá 15% vốn điều lệ của một tổ chức tín dụng. Cổ đông lớn của một tổ chức tín dụng và người có liên quan của cổ đông đó không được sở hữu cổ phần từ 05% vốn điều lệ trở lên của một tổ chức tín dụng khác.
Cần có lộ trình giảm tỷ lệ sở hữu vượt trần
Cần lưu ý, một số ngân hàng nhóm cổ đông có lượng cổ phần trên 15% đã có trước khi Luật Các tổ chức tín dụng 2024 ban hành. Điển hình như tại ABBank cổ đông Geleximco là tổ chức có lượng cổ phần chiếm 12,78% tỷ lệ sở hữu, đồng thời tỷ lệ sở hữu cổ phần người liên quan là 4,66% (tổng lại chiếm đến 17,44% tỷ lệ sở hữu).
Còn tại Techcombank, ông Hồ Hùng Anh sở hữu 78.619.158 cổ phiếu, chiếm 1,116% tỷ lệ sở hữu, thì riêng người có liên quan đạt 1.327.446.460 cổ phiếu, chiếm 18,842% tỷ lệ sở hữu.
Vì vậy, theo điều 210, Quy định chuyển tiếp, các tổ chức ,cá nhân này chưa buộc phải thoái vốn ngay. Đồng thời, các tổ chức ,cá nhân này cũng không được mua thêm cổ phần tại tổ chức tín dụng đã vượt tỷ lệ sở hữu quá quy định.
Chưa dừng lại ở đó, các tổ chức, các nhân này phải giảm dần theo mức quy định của pháp luật hiện hành. Vì vậy, các nhóm cổ đông này phải có phương án giảm tỷ lệ xuống theo đúng quy định theo Luật Các tổ chức tín dụng 2024.
Nên nhớ, đây là sở hữu của các tổ chức, cá nhân. Vì vậy, các tổ chức tín dụng phải lên phương án thoái vốn, giảm sở hữu. Trong đó phương án một số tổ chức tín dụng thường dùng nhất là chuyển nhượng lại cổ phần cho nhà đầu tư khác.
Theo Luật Các tổ chức tín dụng 2024, người có liên quan là tổ chức, cá nhân có quan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với tổ chức, cá nhân khác thuộc một trong các trường hợp sau đây:
(1) Công ty mẹ với công ty con và ngược lại; công ty mẹ với công ty con của công ty con và ngược lại; tổ chức tín dụng với công ty con của tổ chức tín dụng và ngược lại; tổ chức tín dụng với công ty con của công ty con của tổ chức tín dụng và ngược lại; các công ty con của cùng một công ty mẹ hoặc của cùng một tổ chức tín dụng với nhau; các công ty con của công ty con của cùng một công ty mẹ hoặc của cùng một tổ chức tín dụng với nhau; người quản lý, kiểm soát viên, thành viên Ban kiểm soát của công ty mẹ hoặc của tổ chức tín dụng, cá nhân hoặc tổ chức có thẩm quyền bổ nhiệm những người này với công ty con và ngược lại;
(2) Công ty hoặc tổ chức tín dụng với người quản lý, kiểm soát viên, thành viên Ban kiểm soát của công ty hoặc tổ chức tín dụng đó hoặc với công ty, tổ chức có thẩm quyền bổ nhiệm những người đó và ngược lại;
(3) Công ty hoặc tổ chức tín dụng với tổ chức, cá nhân sở hữu từ 05% vốn điều lệ hoặc vốn cổ phần có quyền biểu quyết trở lên tại công ty hoặc tổ chức tín dụng đó và ngược lại;
(4) Cá nhân với vợ, chồng; cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha dượng, mẹ kế, cha mẹ vợ, cha mẹ chồng; con đẻ, con nuôi, con riêng của vợ hoặc chồng, con dâu, con rể; anh, chị, em cùng cha mẹ; anh, chị, em cùng cha khác mẹ; anh, chị, em cùng mẹ khác cha; anh vợ, chị vợ, em vợ, anh chồng, chị chồng, em chồng, anh rể, em rể, chị dâu, em dâu của người cùng cha mẹ hoặc cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha (sau đây gọi là vợ, chồng, cha, mẹ, con, anh, chị, em); ông bà nội, ông bà ngoại; cháu nội, cháu ngoại; bác ruột, cô ruột, dì ruột, chú ruột, cậu ruột và cháu ruột;
(5) Công ty hoặc tổ chức tín dụng với cá nhân có mối quan hệ theo quy định tại điểm d khoản này với người quản lý, kiểm soát viên, thành viên Ban kiểm soát, thành viên góp vốn hoặc cổ đông sở hữu từ 05% vốn điều lệ hoặc vốn cổ phần có quyền biểu quyết trở lên của công ty hoặc tổ chức tín dụng đó và ngược lại;
(6) Cá nhân được ủy quyền đại diện phần vốn góp cho tổ chức, cá nhân quy định tại (1), (2), (3), (4) và (5) với tổ chức, cá nhân ủy quyền; các cá nhân được ủy quyền đại diện phần vốn góp của cùng một tổ chức với nhau;
(7) Pháp nhân, cá nhân khác có mối quan hệ tiềm ẩn rủi ro cho hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được xác định theo quy định nội bộ của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoặc theo yêu cầu bằng văn bản của Ngân hàng Nhà nước thông qua hoạt động thanh tra, giám sát;
(8) Đối với quỹ tín dụng nhân dân, người có liên quan với khách hàng của quỹ tín dụng nhân dân bao gồm trường hợp quy định tại (2), (3), (5) và (7); khách hàng với vợ, chồng, cha, mẹ, con, anh, chị, em của khách hàng đó.
