"Bán" khuôn mặt cho AI: Cách thích nghi mới của diễn viên trước làn sóng công nghệ

Trong hai thập kỷ tham gia đóng phim truyền hình và điện ảnh, Trần Di Long từng đảm nhận nhiều vai diễn khác nhau. Tuy nhiên, tháng Tám vừa qua, trước tình trạng cơ hội nghề nghiệp ngày càng thu hẹp, nam diễn viên 38 tuổi làm việc tại Bắc Kinh quyết định ký hợp đồng cho phép một hãng phim Trung Quốc sử dụng hình ảnh của mình.

Nhiệm vụ của anh Trần là ngồi trước ống kính và thể hiện các biểu cảm khuôn mặt theo yêu cầu của đạo diễn, từ thản nhiên, giận dữ cho đến ngạc nhiên. Hãng phim sau đó sẽ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tái tạo khuôn mặt anh thành avatar kỹ thuật số, đảm nhận vai chính trong một bộ phim hoàn toàn do AI sản xuất.

Bùng nổ dòng phim siêu ngắn tạo bằng AI

Sự phát triển nhanh chóng của phần mềm tạo video AI đang thay đổi ngành công nghiệp phim điện ảnh và truyền hình Trung Quốc, với điểm xuất phát là dòng "phim siêu ngắn" định dạng dọc được sản xuất để xem trên điện thoại thông minh. Mỗi tập phim thường chỉ kéo dài 1 – 2 phút, trở thành món ăn tinh thần quen thuộc của khán giả Trung Quốc vào bữa sáng, trên đường đi làm, giờ nghỉ trưa hay bất kỳ thời điểm rảnh rỗi nào trong ngày.

Giống như một món ăn nhanh, dòng phim này có thời lượng ngắn, không đòi hỏi chất lượng diễn xuất hay độ phân giải quá cao như điện ảnh truyền thống, qua đó tạo điều kiện lý tưởng cho nội dung được tạo ra bởi AI. Nhờ ứng dụng các phần mềm AI do những tập đoàn công nghệ hàng đầu như Kuaishou Technology hay ByteDance (công ty mẹ của TikTok) phát triển, chi phí sản xuất phim siêu ngắn đã giảm đáng kể.

Các công cụ AI tương tự cũng đang bắt đầu được thử nghiệm tại Mỹ. Theo Michael Berry, giáo sư về văn hóa Trung Quốc đương đại tại Đại học California, Los Angeles (UCLA), làn sóng AI đang làm đảo lộn ngành giải trí Trung Quốc rất có thể là tín hiệu báo trước cho những chuyển biến sắp tới tại Hollywood.

Hiện nay, các doanh nghiệp về phần mềm tạo video AI của Trung Quốc đang nỗ lực thâm nhập thị trường Hollywood, trong đó có ByteDance với nền tảng tạo video Seedance, bên cạnh HappyHorse (thuộc Alibaba) hay Kling (thuộc Kuaishou). Theo giáo sư Berry, công nghệ AI cho phép bất kỳ ai sở hữu máy tính cá nhân đều có thể sản xuất nội dung giải trí. 

Khi công nghệ AI đe dọa giới nghệ sĩ

Phim trường Hoành Điếm tại tỉnh Chiết Giang từ lâu đã được mệnh danh là "Hollywood của Trung Quốc". Tuy nhiên, những bối cảnh xa hoa nơi đây hiện thu hút khách du lịch nhiều hơn là diễn viên đến đóng phim. 

Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, dù có khoảng 10.000 diễn viên quần chúng tìm đến đây mỗi ngày để kiếm việc, chỉ khoảng 800 người được tuyển dụng. Nhật báo Jiefang (Thượng Hải) hồi mùa xuân vừa qua cũng cho biết số lượng phim ngắn sản xuất tại Hoành Điếm đã giảm ít nhất một nửa so với cùng kỳ năm ngoái.

Trần Di Long, người được phát hiện tài năng diễn xuất từ khi còn là thiếu niên, ước tính nhiều diễn viên đã mất hơn 60% lượng công việc trong năm nay. Theo anh, một phần nguyên nhân xuất phát từ việc khán giả đang có xu hướng chuyển sang xem video ngắn hơn. "Nhịp sống ngày càng nhanh khiến nhiều người không còn đủ thời gian để xem phim điện ảnh hay truyền hình truyền thống nữa", anh chia sẻ.

Sự phát triển của AI cũng làm dấy lên các vấn đề pháp lý. Luật sư chuyên về mảng giải trí tại Bắc Kinh, Phàn Bách Lạc, cho biết, ông liên tục tiếp nhận các vụ kiện liên quan đến việc sử dụng trái phép hình ảnh nghệ sĩ. Theo ông, công nghệ phát triển nhanh hơn luật pháp, trong khi AI có thể giữ lại 70 – 80% đường nét khuôn mặt và chỉ chỉnh sửa một số chi tiết nhỏ, khiến việc xác định hành vi vi phạm trở nên khó khăn. Một số nhà sản xuất phim cố tình tạo ra các nhân vật AI giống với các ngôi sao để thu hút người xem.

Tình trạng lạm dụng hình ảnh AI đang gây lo ngại cho giới nghệ sĩ. Tháng Tư năm nay, công ty quản lý của nam diễn viên Dịch Dương Thiên Tỉ công khai phản đối việc các nhà sản xuất phim sử dụng AI để khai thác trái phép khuôn mặt anh. Chưa đầy một tuần sau, người đẹp Tân Cương Địch Lệ Nhiệt Ba cho biết cô đã thắng kiện nhà sản xuất và nhà phân phối một bộ phim ngắn AI có nhân vật mang ngoại hình giống mình. Ngay cả một người mẫu ít tên tuổi cũng phát hiện hình ảnh cá nhân bị đánh cắp để xây dựng nhân vật phản diện trong phim AI ăn khách.

Cơ hội và rào cản của phim tạo bằng AI

Năm ngoái, Tôn Vi thành lập hãng phim Feixiang Universe tại Thâm Quyến để sản xuất phim hoàn toàn bằng AI. Quy mô công ty gọn nhẹ với khoảng 30 nhân sự, gồm đội ngũ trẻ thành thạo các công cụ AI, một biên kịch, một đạo diễn cùng các chuyên gia hậu kỳ và tiếp thị.

Quy trình làm phim bắt đầu từ một ý tưởng ngắn, được phát triển thành kịch bản nhờ các mô hình như ChatGPT, Kimi hay DeepSeek trước khi biên kịch chỉnh sửa hoàn thiện. Sau đó, họ nhập mô tả về diễn viên, bối cảnh hay phông nền vào phần mềm để tạo ra từng đoạn video dài 15 giây, đồng thời ứng dụng AI để ghép khuôn mặt và biểu cảm cho nhân vật.

Sự phát triển của công nghệ này đã giúp ước mơ làm phim từ nhỏ của Tôn Vi trở thành hiện thực, khi AI tái định hình toàn bộ nền kinh tế điện ảnh. Thay vì tốn kém cho các bối cảnh đắt đỏ như không gian hay chiến tranh, chi phí giờ đây chỉ phụ thuộc vào mô hình phần mềm, chất lượng hình ảnh và dung lượng dữ liệu. Nhờ đó, ê-kíp của cô có thể sản xuất một bộ phim 90 phút phát trực tuyến với chi phí vỏn vẹn 500.000 USD, thay vì mức ngân sách lên tới 30 triệu USD cho một dự án truyền hình 40 tập truyền thống. "Bạn cứ để trí tưởng tượng của mình bay bổng," Tôn Vi chia sẻ khi rào cản tài chính không còn giới hạn sức sáng tạo.

Tuy nhiên, quy trình này vẫn đối mặt với nhiều thách thức kỹ thuật. Công nghệ tạo video hiếm khi cho ra kết quả chuẩn xác ngay từ lần đầu, buộc ê-kíp phải thử nghiệm ít nhất 10 lần mới thu được 15 giây hình ảnh đạt yêu cầu. Dù dễ dàng dựng lên các thành phố cổ đại hay trận hải chiến hùng vĩ, AI vẫn gặp khó khăn trong việc xử lý ánh sáng phức tạp, tạo độ sâu phân cảnh và đặc biệt là diễn xuất còn rập khuôn, thiếu cảm xúc của dàn diễn viên ảo.

Chính những hạn chế này đang tạo ra làn sóng phản đối nội dung AI. Nhà văn khoa học viễn tưởng nổi tiếng Trần Thu Phàm nhận thấy ngày càng nhiều nhà sáng tạo độc lập chủ động gắn nhãn sản phẩm của họ là "100% do con người sản xuất".

Cùng lúc đó, các buổi hòa nhạc và chương trình biểu diễn trực tiếp đang hồi sinh mạnh mẽ với giá vé đắt đỏ. Theo Trần, khi hình ảnh trên màn hình có thể được tạo ra vô hạn, khán giả lại sẵn sàng chi tiền để trải nghiệm không gian thực và tương tác với con người bằng xương bằng thịt.