"Bịt" khoảng trống trong chính sách phòng, chống tác hại thuốc lá

Cảnh báo thuốc lá cần đủ mạnh 

Theo ông Nguyễn Hồng Ngọc, Phó Vụ trưởng Vụ Văn hóa - Xã hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã tập trung vào các giải pháp kiểm soát nguồn cung, nhu cầu sử dụng và hoạt động kinh doanh thuốc lá.

Các nội dung đáng chú ý gồm kiểm soát toàn diện hoạt động sản xuất, mua bán, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu thuốc lá; cấm trưng bày sản phẩm tại điểm bán, kể cả bán lẻ; kiểm soát hoạt động mua bán trên môi trường điện tử và hạn chế sử dụng hình ảnh thuốc lá trên các phương tiện thông tin đại chúng, trừ trường hợp phục vụ tuyên truyền, phổ biến công tác phòng, chống tác hại thuốc lá.

Đặc biệt, ông Nguyễn Hồng Ngọc cho rằng cần xem xét tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá. Theo Điều 15 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành, cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh phải chiếm ít nhất 50% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao thuốc lá. Bên cạnh đó, cảnh báo bằng hình ảnh cũng góp phần hạn chế việc sử dụng bao bì để quảng bá thương hiệu, giảm sức hấp dẫn của sản phẩm đối với trẻ em và thanh thiếu niên.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Hồng Ngọc, quy định hiện hành đang bộc lộ những hạn chế. Mức cảnh báo 50% đã trở nên lạc hậu so với xu hướng của nhiều nước ASEAN. Trong khi nhiều quốc gia nâng diện tích cảnh báo lên 85% và áp dụng bao bì tiêu chuẩn, Việt Nam vẫn duy trì tỷ lệ 50%.

Một vấn đề khác là hình ảnh cảnh báo chưa được đổi mới đủ mạnh. Theo quy định, hình ảnh được thay đổi định kỳ hai năm một lần, nhưng người tiêu dùng đã quá quen thuộc với những hình ảnh cũ, khiến tác động cảnh báo và hiệu quả răn đe giảm dần.

Ông Nguyễn Hồng Ngọc phân tích, bao bì gần như là một trong những phương tiện tiếp xúc thương mại trực tiếp còn lại của doanh nghiệp thuốc lá. Khi cảnh báo chỉ chiếm 50% diện tích, phần còn lại vẫn có thể được sử dụng để thiết kế bao bì bắt mắt, quảng bá thương hiệu và thu hút sự chú ý của người tiêu dùng, trong đó có giới trẻ.

Từ thực tế này, Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị Chính phủ nghiên cứu bổ sung quy định theo hướng diện tích cảnh báo sức khỏe chiếm ít nhất 80% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao thuốc lá, hoặc xây dựng lộ trình tăng lên 85-100%. Đồng thời, cần bổ sung tiêu chuẩn ghi nhãn, in cảnh báo sức khỏe, bảo đảm hình ảnh cảnh báo không bị che lấp bởi tem thuốc lá hoặc các yếu tố khác trên bao bì.

Theo ông Ngọc, những điều chỉnh này không chỉ nâng cao hiệu quả truyền thông về tác hại thuốc lá mà còn thể hiện quyết tâm bảo vệ sức khỏe nhân dân theo tinh thần Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị.

5 nhóm vấn đề cần quan tâm

Ở góc độ hoàn thiện pháp luật, ông Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế, cho rằng việc sửa đổi luật cần được thực hiện toàn diện, chủ động nhận diện và khắc phục những khoảng trống trong chính sách hiện hành. Ông Quang chỉ ra 5 nhóm vấn đề cần quan tâm.

Thứ nhất, cần kiểm soát chặt chẽ hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, mua bán, vận chuyển và xuất khẩu thuốc lá, bảo đảm các quy định được thực hiện đồng bộ.

Thứ hai, cần cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán, bao gồm cả các điểm bán lẻ. Đây là giải pháp nhằm hạn chế việc người tiêu dùng, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên, tiếp xúc trực tiếp với hình ảnh sản phẩm thuốc lá.

Thứ ba, tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì và thường xuyên đổi mới hình ảnh. Ông Quang cho rằng đây là hình thức truyền thông trực tiếp, có tác động ngay đến người sử dụng mà không cần thông qua các phương tiện truyền thông khác.

Thứ tư, cần mở rộng và thực hiện nghiêm quy định về môi trường không khói thuốc. Theo ông Quang, dù đã có quy định cấm hút thuốc tại một số địa điểm, thực tế vẫn còn những nơi việc thực thi chưa triệt để như phương tiện giao thông công cộng, sân bay, khách sạn, nhà hàng, quán bar, karaoke...

Ông nhấn mạnh, không có ngưỡng phơi nhiễm khói thuốc thụ động nào được xem là an toàn. Vì vậy, việc thực hiện quy định về môi trường không khói thuốc cần đi đôi với giám sát, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Thứ năm, cần bổ sung các quy định nhằm ngăn chặn sự can thiệp của ngành công nghiệp thuốc lá vào quá trình xây dựng và thực thi chính sách phòng, chống tác hại thuốc lá.

Theo ông Quang, đây là vấn đề quan trọng nhưng chưa được thể hiện đầy đủ trong các nội dung sửa đổi. Việc kiểm soát sự can thiệp cần được thực hiện từ khâu xây dựng chính sách đến tổ chức thực thi, bảo đảm các quyết sách được đặt trên lợi ích bảo vệ sức khỏe cộng đồng.