Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan: Chưa đủ căn cứ cấm thuốc lá theo thế hệ

Thông tin được Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nêu khi giải trình cuối phiên thảo luận chiều 9/11 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Theo Bộ trưởng, hiện phần lớn quốc gia quy định độ tuổi được phép sử dụng thuốc lá từ 18 trở lên. Thống kê cho thấy khoảng 140 quốc gia áp dụng ngưỡng tuổi này, được xem là tiêu chuẩn phổ biến tại châu Âu, châu Á và châu Mỹ. Trong khi đó, 16 quốc gia quy định độ tuổi sử dụng thuốc lá từ 21 trở lên, trong đó có Mỹ, Singapore, Indonesia, Bahrain, Kuwait, Mông Cổ và Sri Lanka.

Về đề xuất cấm thuốc lá theo thế hệ (đề xuất cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau không được mua và sử dụng thuốc lá), Bộ trưởng cho biết đây là chính sách mới, đã được cơ quan soạn thảo nghiên cứu và báo cáo Chính phủ. Tuy nhiên, sau khi lấy ý kiến các thành viên, đa số cho rằng cần cân nhắc kỹ trước khi đưa quy định này vào dự thảo luật.

Bà dẫn kinh nghiệm quốc tế, cho biết New Zealand từng thông qua chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ năm 2022 nhưng bãi bỏ trước khi có hiệu lực. Maldives là quốc gia đầu tiên triển khai chính sách này từ tháng 11/2025, áp dụng với người sinh từ năm 2007 trở về sau. Tuy nhiên, đây là quốc đảo có quy mô dân số khoảng 530.000 người.

Tại Anh, dự thảo Luật Thuốc lá và Thuốc lá điện tử được đưa ra hồi tháng 4 cũng đề xuất cấm bán thuốc lá cho người sinh từ tháng 1/2009 trở về sau. Chính sách dự kiến có hiệu lực từ năm 2027.

Theo Bộ trưởng, do các chính sách này chưa được triển khai đủ lâu, hiện chưa có cơ sở thực tiễn để đánh giá đầy đủ tác động và hiệu quả. Vì vậy, Chính phủ cho rằng chưa nên đưa quy định cấm thuốc lá theo thế hệ vào dự thảo luật.

Bác nghi vấn lợi ích nhóm trong chính sách thuốc lá

Trước ý kiến đặt vấn đề liệu có lợi ích nhóm trong việc chưa đề xuất chính sách này, bà Đào Hồng Lan khẳng định: "Không thể có chuyện doanh nghiệp tiếp cận với tất cả thành viên Chính phủ để đưa nhóm lợi ích vào trong chính sách này".

Đối với đề xuất mở rộng các địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến đại biểu, đồng thời nghiên cứu lộ trình thực hiện do Chính phủ quy định, bảo đảm phù hợp điều kiện thực tiễn.

Về các hành vi bị nghiêm cấm, Bộ trưởng Y tế cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát. Những quy định liên quan đến sản phẩm có nicotine hoặc không có nicotine đã được đề cập trong báo cáo tiếp thu, giải trình ngày 8/11 và dự thảo mới.

Nữ Bộ trưởng giải thích thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có thể được phối trộn nhiều loại nguyên liệu để tạo ra các sản phẩm mới. Do đó, dự thảo bổ sung quy định về các chất, nguyên liệu khác thay thế được sử dụng cho thuốc lá nhằm bao quát những tình huống có thể phát sinh.

Về đề xuất tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá, bà Đào Hồng Lan cho biết thẩm quyền quy định thuộc Chính phủ. Chính phủ đánh giá việc tăng diện tích cảnh báo là phù hợp và sẽ tiếp tục rà soát, đánh giá để xác định mức tăng cụ thể trong quá trình xây dựng nghị định. "Tăng lên mức độ bao nhiêu, tỷ lệ như thế nào thì xin Quốc hội giao thẩm quyền cho Chính phủ trên cơ sở rà soát, đánh giá", Bộ trưởng nêu rõ.

Theo thống kê năm 2025 được Bộ trưởng dẫn, 77 quốc gia áp dụng diện tích cảnh báo sức khỏe trung bình từ 65% trở lên; 25 quốc gia quy định từ 75% trở lên và 11 quốc gia áp dụng từ 85% trở lên. Trên cơ sở đánh giá tác động và tham khảo thông lệ quốc tế, Bộ trưởng cho biết sẽ có mức điều chỉnh phù hợp.