Châu Âu: Khoảng cách lương hưu giữa nam và nữ có xu hướng nới rộng

Khoảng cách lương hưu do làm mẹ?

Khoảng cách lương hưu giữa nam và nữ dao động từ khoảng 6% ở Estonia đến 37% ở Anh. Con số này ở các nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) là 23%. Mức trung bình đối với 27 quốc gia châu Âu trong danh sách tiến hành khảo sát là 22%. Điều này có nghĩa là trung bình phụ nữ chỉ nhận được 78 euro tiền lương hưu, trong khi nam giới nhận được 100 euro. 

Khoảng cách lương hưu giữa nam và nữ trên 30% tồn tại ở một số quốc gia: Vương quốc Anh (37%), Hà Lan, Áo, Luxembourg, Bỉ, Thụy Sĩ và Ireland đều báo cáo khoảng cách vượt quá 30%. Khoảng cách thấp nhất là ở Estonia (6%). Iceland, Slovakia, Cộng hòa Séc, Slovenia và Đan Mạch duy trì khoảng cách ở mức dưới 10%.

"Khoảng cách lương hưu giữa nam và nữ, ở nhiều khía cạnh, là khoảng cách lương hưu do làm mẹ vì khoảng cách bắt đầu xuất hiện khi phụ nữ lập gia đình. Việc làm mẹ và giảm giờ làm việc khiến giảm thu nhập, kéo theo đó là mức lương trọn đời thấp hơn và sự nghiệp ngắn hơn, khiến phụ nữ có ít lương hưu hơn", giáo sư Alexandra Niessen-Ruenzi đến từ Đại học Mannheim (Đức) nói.

Bà Niessen-Ruenzi lưu ý rằng nhiều phụ nữ giảm giờ làm việc để chăm sóc con cái. Điều này thường đi kèm với việc bị giảm lương khi làm bán thời gian. Bà nhấn mạnh rằng, sự khác biệt giữa các quốc gia phản ánh sự khác nhau trong các khuôn mẫu định kiến giới về công việc chăm sóc và trách nhiệm gia đình. Các quốc gia phúc lợi bảo thủ như Đức kết hợp tỷ lệ làm việc bán thời gian cao của phụ nữ, thời gian gián đoạn sự nghiệp dài và thuế hộ gia đình chung làm trầm trọng thêm khoảng cách này.

Ngược lại, ở các nước Bắc Âu, Trung và Đông Âu, khoảng cách lương hưu giữa nam và nữ nhỏ hơn nhiều. Ở những nơi này, lịch sử việc làm toàn thời gian của phụ nữ có xu hướng gần giống với nam giới hơn. Dịch vụ chăm sóc trẻ em được cung cấp rộng rãi và hệ thống lương hưu bao gồm nhiều yếu tố phân phối lại hoặc có chính sách tín dụng cho những năm chăm sóc con cái.

Hậu quả của bất bình đẳng giới kéo dài

Khoảng cách lương hưu trung bình giữa nam và nữ ở các nước châu Âu đã giảm từ 28% năm 2007 xuống còn 22%. Mức giảm đáng kể nhất diễn ra ở Slovenia, Đức và Hy Lạp, nơi khoảng cách thu hẹp hơn 15 điểm % trong 17 năm qua. Mức giảm cũng hơn 10% ở Na Uy, Bồ Đào Nha, Thổ Nhĩ Kỳ và Luxembourg. "Sự khác biệt về thu nhập giữa nam và nữ trên thị trường lao động ngày càng giảm. Điều này thúc đẩy việc thu hẹp khoảng cách lương hưu giữa nam và nữ. Tuy nhiên, cần thời gian để những thay đổi này được phản ánh đầy đủ trong việc giảm bất bình đẳng giới về lương hưu", báo cáo "Tổng quan về lương hưu năm 2025" của OECD nhận định.

Trong số 27 quốc gia tham gia khảo sát, khoảng cách lương hưu giữa nam và nữ chỉ tăng 2% ở 3 quốc gia: Áo, Estonia và Bỉ. Ở các quốc gia khác, khoảng cách này đều giảm, mặc dù mức thay đổi nhỏ trong một số trường hợp. "Những khác biệt này bắt nguồn từ bất bình đẳng kéo dài trong suốt cuộc đời làm việc của phụ nữ, phản ánh sự tương tác giữa thị trường lao động, chính sách gia đình và thiết kế hệ thống lương hưu", giáo sư Antonio Abatemarco từ Đại học Salerno (Ý) nói.

Ông Abatemarco giải thích rằng, ở nhiều quốc gia châu Âu - đặc biệt là ở Nam và Đông Âu, sự tham gia của phụ nữ vào thị trường lao động trong lịch sử luôn thấp hơn nam giới và thường diễn ra ở các lĩnh vực việc làm phi chính thức, nơi không có khoản đóng góp lương hưu nào được trả. Các hoạt động như dịch vụ gia đình vẫn được xem là phi chính thức và chủ yếu do phụ nữ đảm nhiệm. Do đó, số năm làm việc có thể không được chuyển đổi thành quyền hưởng lương hưu.

Ngoài ra, giáo sư Antonio Abatemarco còn nhấn mạnh tác động của trách nhiệm chăm sóc gia đình. Ở các nước Tây Âu, vấn đề chính không còn là việc gia nhập thị trường lao động mà là sự gián đoạn do trách nhiệm thai sản và chăm sóc gia đình gây ra. Ở các nước như Đức hoặc Áo, phụ nữ trở lại làm việc sau kỳ nghỉ thai sản thường chuyển sang làm việc bán thời gian, dẫn đến đóng góp ít hơn và tốc độ tăng lương chậm hơn.

Cuối cùng, ông Abatemarco chỉ ra rằng, phụ nữ bị tác động bởi những cải cách hệ thống lương hưu gần đây. Ví dụ, Slovenia đã tăng tuổi nghỉ hưu của phụ nữ nhiều hơn so với nam giới kể từ năm 1999, do đó làm giảm sự khác biệt giới.

Phụ nữ lớn tuổi ở EU phải đối mặt với nguy cơ nghèo đói cao hơn 35% so với nam giới. Tại các quốc gia như Latvia và Estonia, tỷ lệ người về hưu trên 65 tuổi có nguy cơ nghèo đói vượt quá 50%, trong đó phụ nữ bị ảnh hưởng nhiều hơn. Thu nhập hưu trí thấp hơn thường đồng nghĩa với việc giảm an ninh tài chính, đặc biệt là đối với phụ nữ độc thân hoặc góa phụ ở giai đoạn sau của cuộc đời.