Diễn đàn tháng 10: Gieo lòng tự trọng từ phản ứng của cha mẹ khi con mắc lỗi

Sự giận dữ của cha mẹ dạy con cách dối trá

Trong cuộc sống hằng ngày, những va vấp của trẻ nhỏ diễn ra như một phần tất yếu của quá trình trưởng thành. Một chiếc đĩa lỡ tay làm vỡ, một điểm số kém trên bài kiểm tra mang về - đó là lúc đứa trẻ đứng trước ngã ba đường giữa sự thật và nỗi sợ. Khi con dũng cảm bước đến thú nhận "Con lỡ làm vỡ đĩa rồi!" hay "Hôm nay con làm bài không tốt", điều đầu tiên trẻ mong đợi là sự thấu hiểu. Nhưng thực tế, không ít lần người lớn lại đáp trả bằng những tiếng la mắng gay gắt, những lời quy chụp nặng nề hay trận đòn roi tức thì.

Chính lúc ấy, đứa trẻ nhận ra một quy luật: Nói thật đồng nghĩa với bị trừng phạt. Để tự bảo vệ mình, lần sau con sẽ chọn cách giấu giếm hay nói dối để được an toàn. Đứa trẻ không tự nhiên biết dối trá. Chính sự giận dữ của người lớn đã đẩy con rời xa sự trung thực.

Theo TS Vũ Thu Hương (Trung tâm Cá siêu quậy), một xã hội văn minh không thể chỉ dựa vào camera giám sát hay những chế tài xử phạt cứng nhắc để ép con người ta làm đúng. Điều cốt lõi là mỗi cá nhân phải có "một hệ thống phanh ở ngay trong tâm hồn" - đó chính là lòng tự trọng.

Lòng tự trọng không phải là một khái niệm cao siêu, mà được hình thành từ những ứng xử rất đời thường. Trẻ nhỏ phát triển nhân cách thông qua trải nghiệm thực tế và những thông điệp mà người lớn truyền đạt mỗi ngày. Khi một đứa trẻ mắc lỗi, đó là biểu hiện tự nhiên của nhận thức chưa hoàn thiện. Tuy nhiên, nếu cha mẹ phản ứng bằng cách tước đi sự an toàn của con, con sẽ buộc phải chọn "lối tắt" là sự dối trá để giải vây trước mắt.

Phản ứng của cha mẹ khi con nhận lỗi chính là thước đo cho sự chín chắn của người lớn. Dũng cảm nói thật nghĩa là đứa trẻ đã biết nghĩ và muốn nhận trách nhiệm về mình. Nếu đáp lại sự thật ấy bằng cơn thịnh nộ, chúng ta sẽ tự tay tước đi lòng tự trọng vừa nhen nhóm của con, đẩy con đến suy nghĩ lệch lạc rằng giấu giếm mới là cách bảo vệ bản thân an toàn nhất.

Nuôi dưỡng sự thật bằng sự bao dung và thấu cảm

Để con học được cách nói thật, theo TS Vũ Thu Hương, trước hết người lớn phải học cách làm chủ cảm xúc của chính mình. Sự trung thực của con trẻ không thể nảy nở trên mảnh đất của sự sợ hãi và roi vọt.

Mỗi khi con thú nhận một lỗi lầm, cha mẹ cần học cách tách biệt giữa hành vi sai phạm và lòng dũng cảm nói sự thật của con. Một lời ghi nhận nhẹ nhàng - như "Cảm ơn con vì đã thành thật với bố mẹ!" - sẽ xoa dịu đi nỗi sợ hãi trong lòng trẻ. Sau đó, thay vì trách mắng, người lớn mới cùng con nhìn nhận nguyên nhân, tìm cách khắc phục hậu quả và rút ra bài học. Khi đứa trẻ cảm nhận được rằng sự thật luôn được trân trọng và lắng nghe, con sẽ hiểu rằng dũng cảm đối diện với sai lầm mới là con đường duy nhất để giữ gìn phẩm giá.

Nuôi dạy một đứa trẻ ngay thẳng chưa bao giờ là hành trình dễ dàng. Nó đòi hỏi ở người lớn sự kiên nhẫn, lòng bao dung và một thái độ sống mực thước. Khi cha mẹ tạo ra được một không gian an toàn mà ở đó sự thật được nâng niu hơn là phán xét, đứa trẻ sẽ tự khắc học được cách giữ gìn lòng tự trọng, để khi bước ra ngoài xã hội, dẫu không có ai nhìn thấy, các con vẫn kiên định chọn làm điều đúng.