FDI tăng mạnh: Dòng vốn ngoại đang tác động thế nào đến kinh tế Việt Nam?

Dòng vốn ngoại tăng mạnh, sản xuất tiếp tục là điểm hút vốn

Trong 8 tháng năm 2026, có 95 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư tại Việt Nam. Singapore tiếp tục là nhà đầu tư lớn nhất với 10,9 tỷ USD. Hàn Quốc đứng thứ hai với 8,3 tỷ USD, chiếm 20,4%; Đặc khu hành chính Hong Kong (Trung Quốc) 5,2 tỷ USD, chiếm 12,9%; Trung Quốc 4 tỷ USD, chiếm 8,9%; Malaysia 3 tỷ USD, chiếm 10%.

Cục Đầu tư nước ngoài cho biết nhóm 5 đối tác dẫn đầu chiếm khoảng 78% tổng vốn đầu tư, cho thấy dòng vốn có xu hướng đa dạng hóa hơn so với trước, dù nguồn vốn vẫn tập trung chủ yếu từ khu vực châu Á.

Sự gia tăng của dòng vốn FDI có ý nghĩa trước hết ở việc bổ sung nguồn lực cho nền kinh tế. Khi các dự án mới được triển khai và các dự án hiện hữu tăng vốn, nhu cầu về đất đai, nhà xưởng, máy móc, logistics, lao động, dịch vụ và các hoạt động hỗ trợ sản xuất cũng tăng theo. Đây là một trong những kênh để vốn đầu tư nước ngoài lan tỏa sang nhiều lĩnh vực khác của nền kinh tế.

Đáng chú ý, vốn đăng ký cấp mới có 2.771 dự án được cấp phép với số vốn đăng ký đạt 21,72 tỷ USD, tăng 9,4% về số dự án và tăng 96,8% về số vốn đăng ký so với cùng kỳ năm trước.

Cơ cấu vốn mới cho thấy công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là lĩnh vực được nhà đầu tư nước ngoài quan tâm nhất. Ngành này được cấp phép mới 12,15 tỷ USD, chiếm 55,9% tổng vốn đăng ký cấp mới. Tiếp đó là sản xuất, phân phối điện, khí, nước, điều hòa với 3,13 tỷ USD, chiếm 14,4%; các ngành còn lại đạt 6,44 tỷ USD, chiếm 29,7%.

Việc phần lớn vốn đăng ký mới tiếp tục hướng vào công nghiệp chế biến, chế tạo có thể tạo thêm năng lực sản xuất cho nền kinh tế, đồng thời mở rộng nhu cầu về lao động, nguyên vật liệu, vận tải, kho bãi và các dịch vụ hỗ trợ. Về dài hạn, hiệu quả của dòng vốn này sẽ phụ thuộc nhiều vào khả năng giải ngân và mức độ liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước.

Không chỉ có dự án mới, các doanh nghiệp FDI hiện hữu cũng đang mở rộng

Một điểm đáng chú ý khác là dòng vốn không chỉ đến từ những dự án mới. Trong 8 tháng năm 2026, có 819 lượt dự án đã cấp phép từ các năm trước đăng ký điều chỉnh vốn đầu tư, với số vốn tăng thêm 12,21 tỷ USD, tăng 14,7% so với cùng kỳ năm trước.

Nếu tính cả vốn đăng ký mới và vốn đăng ký điều chỉnh của các dự án đã cấp phép từ các năm trước, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đăng ký vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đạt 20,18 tỷ USD, chiếm 59,5% tổng vốn đăng ký cấp mới và tăng thêm. Kinh doanh bất động sản đạt 5,32 tỷ USD, chiếm 15,7%; các ngành còn lại đạt 8,42 tỷ USD, chiếm 24,8%.

Những con số này cho thấy một phần đáng kể dòng vốn ngoại đang được sử dụng để mở rộng năng lực của các dự án đã hiện diện tại Việt Nam, thay vì chỉ tập trung vào việc tìm kiếm dự án mới.

Tác động của xu hướng này có thể thể hiện ở nhiều tầng. Khi doanh nghiệp FDI tăng vốn, quy mô nhà máy, công suất sản xuất hoặc hoạt động kinh doanh có thể được mở rộng. Điều này đồng nghĩa với nhu cầu tuyển dụng, mua nguyên liệu, sử dụng dịch vụ logistics, điện, nước, tài chính và các dịch vụ hỗ trợ cũng có thể tăng.

Đặc biệt, khi vốn FDI tiếp tục tập trung vào chế biến, chế tạo, Việt Nam có thêm cơ hội tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng sản xuất khu vực và toàn cầu. Tuy nhiên, để tác động này lan tỏa rộng hơn, vấn đề quan trọng không chỉ là thu hút được bao nhiêu vốn mà còn là doanh nghiệp trong nước có thể tham gia được bao nhiêu vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI.

6,7 tỷ USD góp vốn, mua cổ phần: Một kênh khác của dòng vốn ngoại

Bên cạnh vốn cấp mới và vốn điều chỉnh, hoạt động góp vốn, mua cổ phần tiếp tục tăng đáng kể.

Trong 8 tháng năm 2026, có 2.062 lượt góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài với tổng giá trị 6,7 tỷ USD, tăng 50,1% so với cùng kỳ năm trước.

Trong đó, có 652 lượt góp vốn, mua cổ phần làm tăng vốn điều lệ của doanh nghiệp với giá trị góp vốn là 2,55 tỷ USD. Ngoài ra, có 1.410 lượt nhà đầu tư nước ngoài mua lại cổ phần trong nước mà không làm tăng vốn điều lệ, với giá trị 4,15 tỷ USD.

Cơ cấu này cho thấy dòng vốn ngoại vào Việt Nam không chỉ thông qua việc xây dựng dự án mới mà còn thông qua việc tham gia vào các doanh nghiệp đang hoạt động. Với doanh nghiệp nhận vốn, đây có thể là nguồn bổ sung vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản trị, mạng lưới khách hàng hoặc thị trường.

Tuy nhiên, tác động kinh tế của hình thức này cũng khác với một dự án đầu tư mới. Khi nhà đầu tư nước ngoài mua lại cổ phần mà không làm tăng vốn điều lệ, dòng tiền có thể chủ yếu chuyển nhượng quyền sở hữu giữa các cổ đông thay vì trực tiếp bổ sung vốn cho doanh nghiệp. Vì vậy, cần phân biệt giữa quy mô vốn FDI đăng ký và lượng vốn thực sự được đưa thêm vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Xét theo lĩnh vực, vốn đầu tư vào hoạt động chuyên môn, khoa học công nghệ đạt 2,74 tỷ USD, chiếm 40,9% giá trị góp vốn; bán buôn và bán lẻ, sửa chữa ô tô, mô tô, xe máy đạt 2,01 tỷ USD, chiếm 30,0%; các ngành còn lại đạt 1,95 tỷ USD, chiếm 29,1%.

Cơ cấu này cho thấy dòng vốn thông qua góp vốn, mua cổ phần đang hiện diện đáng kể ở những lĩnh vực gắn với dịch vụ, công nghệ và phân phối. Đây cũng là những lĩnh vực có khả năng tạo ra tác động tới năng lực quản trị, mạng lưới phân phối và khả năng tiếp cận thị trường của doanh nghiệp Việt Nam nếu quá trình hợp tác tạo được liên kết thực chất.

Dù vậy, cần nhìn nhận 40,63 tỷ USD vốn đăng ký trong 8 tháng không đồng nghĩa toàn bộ số tiền này đã được giải ngân vào nền kinh tế. Theo Cục Đầu tư nước ngoài, trong 8 tháng năm 2026, vốn thực hiện của các dự án đầu tư nước ngoài ước đạt 17,25 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ.

Khoảng cách giữa vốn đăng ký và vốn thực hiện vì vậy vẫn là một chỉ dấu quan trọng khi đánh giá tác động thực tế của dòng vốn ngoại. Vốn đăng ký phản ánh quy mô cam kết đầu tư, trong khi vốn thực hiện mới trực tiếp chuyển hóa thành nhà máy, thiết bị, hoạt động sản xuất và các dự án cụ thể.

Dòng vốn FDI tăng mạnh đang mở thêm nguồn lực cho nền kinh tế, đặc biệt ở công nghiệp chế biến, chế tạo và một số lĩnh vực dịch vụ, công nghệ. Nhưng hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào khả năng biến vốn đăng ký thành vốn thực hiện, đồng thời tăng mức độ kết nối giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước.

Với Việt Nam, bài toán trong giai đoạn tới vì vậy không chỉ là tiếp tục thu hút thêm bao nhiêu tỷ USD FDI, mà còn là làm thế nào để dòng vốn này tạo ra nhiều hơn giá trị gia tăng trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển công nghiệp hỗ trợ, tạo việc làm và mở rộng năng lực của doanh nghiệp Việt Nam.