Hành trình chuyển đổi mô hình sản xuất kinh doanh của HTX do phụ nữ tham gia quản lý: Từ đổi mới sản xuất đến tạo việc làm bền vững

Con đường dẫn vào xã Sà Phìn, tỉnh Tuyên Quang uốn lượn giữa những dãy núi đá xám đặc trưng của vùng cao nguyên đá. Nơi đây, du khách thường dừng chân để chiêm ngưỡng vẻ đẹp của Dinh thự họ Vương, ngắm những triền hoa tam giác mạch nở rộ mỗi độ cuối năm hay khám phá nét văn hóa độc đáo của đồng bào Mông. Phía sau bức tranh du lịch đầy sức hút ấy là câu chuyện về sự đổi thay từng ngày của một vùng đất từng đối mặt với không ít khó khăn.

Trò chuyện cùng khách phương xa, chị Sùng Thị Sy (dân tộc Mông, HTX Dịch vụ tổng hợp nông lâm nghiệp thôn Sà Phìn A) cho biết, cuộc sống của người dân nơi đây trước kia chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp trên những triền núi đá cằn cỗi. Đất ít, đá nhiều, thời tiết khắc nghiệt khiến việc trồng trọt, chăn nuôi luôn bấp bênh, nhiều gia đình quanh năm thiếu trước hụt sau. Phụ nữ ít có cơ hội việc làm, thanh niên thường phải đi làm ăn xa.

Những năm gần đây, cùng với các chính sách phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, sự vào cuộc của các tổ chức đoàn thể, đặc biệt là Hội LHPN các cấp, diện mạo Sà Phìn đã có nhiều đổi thay. Bên cạnh phát triển du lịch cộng đồng, địa phương chú trọng khôi phục và phát huy các nghề truyền thống gắn với sinh kế của người dân, nhất là phụ nữ dân tộc Mông. Từ định hướng đó, nhiều mô hình kinh tế tập thể đã được hình thành. Các nhóm hộ liên kết với nhau thành tổ hợp tác, hợp tác xã để cùng sản xuất, cùng tìm đầu ra cho sản phẩm. 

Trong số đó, HTX Dịch vụ tổng hợp nông lâm nghiệp thôn Sà Phìn A trở thành một trong những điểm sáng về phát triển kinh tế gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Từ những sợi lanh gắn bó với đời sống người Mông qua nhiều thế hệ, những người phụ nữ nơi đây đang từng bước viết nên câu chuyện mới về phát triển kinh tế, tạo việc làm và làm giàu ngay trên chính quê hương mình.

Giữ hồn nghề truyền thống bằng tư duy kinh tế mới

Năm 2018, khi HTX được thành lập, nghề dệt lanh truyền thống của đồng bào Mông đang đứng trước nhiều thách thức. Sản xuất còn manh mún, sản phẩm đơn điệu, đầu ra bấp bênh khiến nhiều phụ nữ không còn mặn mà với nghề truyền thống. Nhìn thấy nguy cơ mai một của nghề dệt lanh, bà Vàng Thị Cầu cùng các thành viên quyết định thành lập 

HTX, tập hợp phụ nữ trong cộng đồng cùng tham gia sản xuất theo hướng chuyên nghiệp hơn. Từ vài chục thành viên ban đầu, đến nay HTX đã phát triển lên gần 140 thành viên, phần lớn là phụ nữ dân tộc Mông. Điều quan trọng hơn là HTX đã từng bước thay đổi tư duy sản xuất, từ làm nghề theo kinh nghiệm sang sản xuất hàng hóa gắn với nhu cầu thị trường.

Chị Vàng Thị Mỷ, Giám đốc HTX Dịch vụ tổng hợp nông lâm nghiệp thôn Sà Phìn A cho biết: Một trong những bước đột phá là việc cải tiến khung dệt truyền thống để tạo ra các loại vải lanh khổ rộng, có chất lượng cao hơn và phù hợp với nhiều mục đích sử dụng. Từ nguyên liệu lanh tự nhiên, các thành viên HTX phát triển nhiều dòng sản phẩm đa dạng như quần áo, khăn, túi xách, đồ lưu niệm và sản phẩm trang trí.

Không dừng lại ở đó, HTX còn mạnh dạn ứng dụng công nghệ thông tin trong quảng bá sản phẩm. Chị Vàng Thị Mỷ chia sẻ thêm, thay vì chỉ bán hàng tại địa phương, sản phẩm lanh Sà Phìn được giới thiệu trên các nền tảng trực tuyến, tham gia các sàn thương mại điện tử và các hoạt động xúc tiến thương mại. Nhờ chuyển đổi mô hình sản xuất kinh doanh, sản phẩm lanh truyền thống của người Mông đã có cơ hội tiếp cận nhiều thị trường hơn, từng bước khẳng định thương hiệu riêng.

Sự phát triển của HTX không chỉ thể hiện ở doanh thu hay số lượng sản phẩm tiêu thụ mà còn ở tác động xã hội mô hình này mang lại. Đến nay, HTX đã tổ chức 40 lớp đào tạo nghề cho khoảng 1.400 học viên; hỗ trợ thành lập 1 HTX và 7 tổ hợp tác; tạo việc làm ổn định cho 135 phụ nữ với thu nhập từ 3-5 triệu đồng mỗi tháng. Đặc biệt, HTX còn tích cực phối hợp với các cấp Hội phụ nữ hỗ trợ phụ nữ và trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, xây dựng quỹ khởi nghiệp luân chuyển giúp nhiều hộ gia đình thoát nghèo bền vững.

Từ một nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, dệt lanh ở Sà Phìn đang hồi sinh theo cách mới, vừa gìn giữ bản sắc văn hóa, vừa tạo ra sinh kế cho phụ nữ dân tộc thiểu số.

Đề án 01 tiếp sức cho những hành trình đổi thay

Câu chuyện từ những khung cửi dệt lanh tại xã Sà Phìn cho thấy sự mạnh dạn đổi mới của những người phụ nữ vùng cao để thích ứng với nhu cầu của thị trường và tạo sinh kế bền vững cho phụ nữ địa phương. Những năm gần đây, nhiều HTX đã không còn bó hẹp trong phương thức sản xuất truyền thống. Các mô hình từng bước ứng dụng công nghệ vào quản lý, quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ; đồng thời khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa bản địa để phát triển sản phẩm đặc trưng và du lịch cộng đồng. Sự chuyển đổi ấy không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh mà còn mở ra thêm nhiều cơ hội việc làm, tăng thu nhập cho lao động nữ ngay tại quê hương.

Đồng hành cùng những bước chuyển mình đó là sự bền bỉ của Hội LHPN các cấp thông qua Đề án "Hỗ trợ hợp tác xã do phụ nữ tham gia quản lý, tạo việc làm cho lao động nữ đến năm 2030" (Đề án 01). Không chỉ là một chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể, Đề án 01 còn trở thành cầu nối giúp phụ nữ tiếp cận kiến thức quản trị, khoa học công nghệ, nguồn vốn và các cơ hội phát triển thị trường.

Thông qua các hoạt động đào tạo, tập huấn, tư vấn thành lập và vận hành hợp tác xã, hỗ trợ xây dựng thương hiệu, kết nối xúc tiến thương mại, thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển sản phẩm OCOP, nhiều phụ nữ đã từng bước thay đổi tư duy làm kinh tế. Từ chỗ chỉ tham gia sản xuất, họ ngày càng tự tin đảm nhận vai trò quản lý, điều hành, xây dựng chiến lược phát triển và dẫn dắt các thành viên cùng phát triển. Cũng từ những lớp tập huấn, những hoạt động kết nối và đồng hành của Hội Phụ nữ, nhiều chị em đã có thêm cơ hội học hỏi, nâng cao kỹ năng quản lý, tự tin khởi nghiệp và làm chủ sinh kế của mình.

Theo chia sẻ của lãnh đạo Hội LHPN tỉnh Tuyên Quang, Đại hội đại biểu Phụ nữ tỉnh Tuyên Quang lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 đã đặt ra mục tiêu đến năm 2030, mở rộng quy mô kinh tế tập thể là ưu tiên hàng đầu, với kế hoạch xây dựng 60 mô hình tổ hợp tác phát triển sinh kế ứng dụng khoa học công nghệ (ưu tiên vùng khó khăn, dân tộc thiểu số, chuyển đổi số, nông nghiệp xanh) và hỗ trợ thành lập mới ít nhất 15 Hợp tác xã có phụ nữ tham gia quản lý. Sự đồng hành này không chỉ tạo thêm nguồn lực cho các hợp tác xã phát triển mà còn khơi dậy nội lực của phụ nữ, giúp họ phát huy vai trò chủ thể trong phát triển kinh tế tập thể; để trở thành những người dẫn dắt sự thay đổi, góp phần tạo nên những mô hình kinh tế hiệu quả, bền vững và giàu giá trị cho cộng đồng.